މާތްﷲ އަށް އީމާންވުން

އައްޝައިޚް ޙަސަން މޫސާ ފިކްރީ

الحمد لله والصلاة والسلام على رسول الله . أما بعد:
ހަމަކަށަވަރުން ޢިލްމުލްޢަޤީދާ އަކީ އެންމެ ޝަރަފުވެރި ޢިލްމެވެ. އަދި ޢިލްމުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ޤަދަރު އުފުލިގެންވާ ޢިލްމެވެ. އަދި އެންމެހާ ޢިލްމުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މުހިންމު ޢިލްމެވެ.

އަދި މިޢިލްމުގައި ހިމެނިފައިވާ ބާބުތަކުގެ ތެރެއިންވެސް އެންމެ ޝަރަފުވެރި އެންމެ މަތިވެރި އަދި އެންމެ މުހިންމު ބާބަކީ ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް އީމާންވުމުގެ ވާހަކަތައް އެކުލެވިގެންވާ ބާބެވެ.

އެހެނީ ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް އީމާންވުމަކީ އުޞޫލުތަކުގެ އަޞްލެވެ. އަދި އެއީ އީމާންކަމުގެ ހަ ރުކުނުގެ ތެރެއިން އެންމެ ފުރަތަމަ ރުކުނެވެ.

ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. لَيْسَ الْبِرَّ أَن تُوَلُّواْ وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَالْمَلآئِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ ( البقرة 177) މާނައީ: " ހެޔޮކަމަކީ (ހަމައެކަނި) އިރުމަތި ފަރާތަށް ނުވަތަ ހުޅަނގު ފަރާތަށް ތިޔަބައިމީހުންގެ މޫނުތައް ކުރިމަތި ކުރުމެއް ނޫނެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، ހެޔޮކަންކުރާ މީހާއީ، ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށާއި އާޚިރަތް ދުވަހަށާއި މަލާއިކަތުންނަށާއި ފޮތަށާއި ނަބިއްޔުންނަށް އީމާވި މީހާއެވެ."

އަދި އީމާންކަމަކީ ކޮބައިތޯ ޖިބްރީލް ޢަލައިހިއްސަލާމް ސުވާލު ކުރެއްވުމުން މާތް ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. " الإِيمْاَنُ أَنْ تُؤْمِنُ باِللهِ وَمَلاَئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسِلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَتُؤْمِنُ باِلْقَدْرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ " "އެއީ ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް އީމާންވުމާއި، އެކަލާނގެ މަލާއިކަތުންނަށް އީމާންވުމާއި އެކަލާނގެ ބާވައިލެއްވެވި ފޮތްތަކަށް އީމާންވުމާއި، އެކަލާނގެ ފޮނުއްވެވި ރަސޫލުންނަށް އީމާންވުމާއި، އާޚިރަތްދުވަހަށް އީމާންވުމާއި، ހެޔޮ މިންވަރާއި ނުބައިމިންވަރަށް އީމާންވުމެވެ."

ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް އީމާންވުމަކީ ހުރިހާ ކާމިޔާބީއެއްގެ އަޞްލު އަސާސެވެ. އެހެނީ ފޮތްތައް ބާވައިލެއްވި، ރަސޫލުން ފޮނުއްވުނީ އެކަމަށްޓަކައެވެ. އެބޭކަލުން ފޮނުއްވުނީ ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް އީމާންވެ އެއީމާންކަން ނަފްސުތަކުގައި ހަރުލެއްވުމުގެ ވަޒީފާއާއިގެންނެވެ.

މިލިޔުމުގައި އަލިއަޅުވާލައިފައިވާނީ ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް އީމާންވުމުގައި އެކުލެވޭ ބައެއް މުހިންމު ކަންތައްތަކުގެ މައްޗަށެވެ. އޭތެރެއިން ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް އިމާންވުމުގެ މާނައާއި، އެކަމުގައި އެކުލެވޭ ބައިތަކާއި، އެއްކައުވަންތަކަމުގެ މައްޗަށް ހުރި ދަލީލުތަކާއި، އެކަލާނގެ އަށް އީމާންވުމުގެ ފައިދާތަކެވެ. ޙަޤީޤަތުގައި ޝިރުކުގެ ބައިތަކާއި، ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް އިމާންވުމުގެ އިދިކޮޅު ސިފަތަކާއި، ތައުޙީދު ނަފީކުރާ ކަންތައްތައް ވެސް ގުޅިފައިވަނީ މި މައުޟޫޢު އާއެވެ. ނަމަވެސް ވަގުތުގެ ދަތިކަމުން އެވާހަކަތަކުގެ ތަފްޞީލަށް ދިޔުމަށް މިދަނޑިވަޅުގައި ޢުޛުރުވެރިވަމެވެ.

މާތްﷲ އަށް އީމާންވުމުގެ މާނައަކީ ކޮބައިތޯއެވެ ؟
ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް އީމާންވުމުގެ މާނައާމެދު ތަފާތު ޢިބާރާތްތަކާއި ތަޢްރީފުތައް ޢިލްމުވެރިން ބަޔާންކުރައްވާފައި އެބަހުއްޓެވެ. އެ ހުރިހާ ތަޢްރީފެއްގެވެސް ލަފުޒުތައް ތަފާތުވިއެއްކަމަކު އެ ޢިބާރާތްތަކުގެ މާނައަކީ އެކައްޗެކެވެ. ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް އީމާންވުމަކީ އެއީ:

1) هُوَ إِفْرَادُ اللهِ بِمَا يَسْتَحِقُّ - ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް ޙައްޤުވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލާނގެ އެއްކައުވަންތަ ކުރުމެވެ.
2) إِفْرَادُ اللهِ بِحُقُوْقِهِ - ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ ޙައްޤުތަކުގައި އެއްކައުވަންތަ ކުރުމެވެ.
3) ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ ވޮޑިގެންވާކަން ތިމާގެ ހިތުގެ އަޑިން އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތި ޤަބޫލު ކުރުމާއި، އެކަލާނގެއީ الأول ކަމާއި، އެކަލާނގެއަށް ވުރެ އިސްވެވޮޑިގެންވާ އެއްވެސް ފަރާތެއް ނުވާކަމާއި، އެކަލާނގެއީ الآخر ކަމާއި، އެކަލާނގެއަށްވުރެ ފަސްވެވޮޑިގެންވާ އެއްވެސް ފަރާތެއް ނުވާކަމާ، އެކަލާނގެއީ الظاهر އެކަލާނގެއަށްވުރެ މަތިވެރިވެ ވޮޑިގެންވާ އެއްވެސް އެއްޗެއްނުވާކަމާއި، އެކަލާނގެއީ الحيٌّ القيوم ދިރި ދެމިވޮޑިގެންވާ އިލާހުކަމާއި، އެކަލާނގެއަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް ބޭނުން ވެވޮޑިގެން ނުވާ الأحد الصمد ކަމާއި، އެންމެހައި މަޚުލޫޤުންނެއް އެކަލާނގެ ޙަޟުރަތައް ބޭނުންޖެހިފައިވާ ކަމެވެ. لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ - وَلَمْ يَكُن لَّهُ كُفُوًا أَحَدٌ (الإخلاص:3-4) މާނައީ: "އެކަލާނގެއަކަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް އުފަންވެގެންނެއް ނުވެއެވެ. އަދި އެއްވެސް އެއްޗަކަށް އެކަލާނގެ އުފަންވެވޮޑިގެންނެއްވެސް ނުމެވޭމެއެވެ."

އެކަލާނގެއީ އެކަލާނގެ ރުބޫބިއްޔަތާއި އެކަލާނގެ އުލޫހިއްޔަތާއި އަސްމާއުވައްސިފާތުގައި މި ހުރިހާކަމެއްގައި އެއްކައުވަންތަ އިލާހުކަން ހިތުގެ އަޑިން ތެދުކޮށް ޤަބޫލު ކުރާކުރުމެވެ.
4) ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއީ ހުރިހާ ތަކެއްޗެއްގެ ވެރި ރަސްކަލާނގެކަމާއި، އެކަލާނގެއީ އެންމެހައި ތަކެއްޗެއް ޚަލްޤު ކުރެއްވުމުގައި އެއްވެސް ފަރާތެއް ބައިވެރިވުމެއްނުވާ އެއްކައުވަންތަ އިލާހުކަމާއި، އެންމެހައި ކާއިނާތުގެ ހުރިހާ ކަމެއް ރާއްވަވައި ހިންގަވަނީ ހަމައެކަނި އެކަލާނގެ ކަމާއި، އެކަލާނގެ ފިޔަވައި އެހެންއެއްވެސް ފަރާތަކަށް އަޅުކަން ޙައްޤުވެގެން ނުވާކަމާއި، އެކަލާނގެ ފިޔަވައި އަޅުކަންކުރެވޭ އެންމެހައި ފަރާތްތައް ބާޠިލުކަމާއި، އެފަރާތްތަކަށް ކުރެވޭ އަޅުކަންވެސް ބާޠިލުވެގެންވާކަން ހިތުގައި އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތި ޤަބޫލުކުރާ ޤަބޫލުކުރުމެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ وَأَنَّ مَا يَدْعُونَ مِن دُونِهِ هُوَ الْبَاطِلُ وَأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ (الحج: 62) މާނައީ: "އެހެނީ ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އީ، ހައްޤުވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އަދި ހަމަށަވަރުން އެކަލާނގެ ފިޔަވައި އެއުރެން އަޅުކަންކުރާ އެންމެހައި ތަކެއްޗަކީ އެއީ ބާޠިލު ތަކެއްޗެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އީ އެންމެ މަތިވެރިވެގެންވާ އެންމެ ޢަޡަމަތްތެރިވެގެންވާ އިލާހެވެ."

އަދި އެކަލާނގެއީ އެންމެހައި މަތިވެރިވެގެންވާ އަދި ފުރިހަމަ ސިފަފުޅުތަކުން ސިފަލިބިވޮޑިގެންވާ ހުރިހައި ޢައިބަކުން ހުސްޠާހިރުވެ ވޮޑިގެންވާ އިލާހުކަން ޤަބޫލުކުރުމެވެ.
އިސްވެދިޔަ ކަންތައްތަކާމެދު ވިސްނައިލުމުން، ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް އީމާންވުމުގައި ހަތަރު ބައެއް އެކުލެވިގެންވާކަން ހާމަވެއްޖެއެވެ. އެއީ:

1) الإيمان بوجود الله - ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ ވޮޑިގެންވުމަށް އީމާންވުމާއި،
2) الإيمان بربوبيته - އެކަލާނގެ ރުބޫބިއްޔަތައް އީމާންވުމާއި،
3) الإيمان بألوهيته - އެކަލާނގެ އުލޫހިއްޔަތައް އީމާންވުމާއި،
4) الإيمان بأسمائه وصفاته - ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ އެންމެހައި އިސްމުފުޅުތަކަކީ ރިވެތިވެގެންވާ އަދި މަތިވެރިވެގެންވާ ފުރިހަމަ އިސްމުފުޅުތަކެއް ކަމާއި، އެކަލާނގެ އެންމެހައި ޞިފަފުޅުތަކަކީ ރިވެތިވެގެންވާ އަދި ފުރިހަމަ ވެގެންވާ ޞިފަފުޅުތަކެއްކަމަށް އީމާންވުން

ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ އެއްކައުވަންތަކަމުގެ ދަލީލުތައް ވަރަށްވެސް ގިނައެވެ. އެކަލަނާގެ އަމިއްލަ ޒާތުފުޅުގެ މައްޗަށް ހެކިވެވޮޑިގެން އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. شَهِدَ اللّهُ أَنَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ وَالْمَلاَئِكَةُ وَأُوْلُواْ الْعِلْمِ قَآئِمَاً بِالْقِسْطِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (آل عمران: 18) މާނައީ: "ހަމަކަށަވަރުން ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ، އެކަލާނގެ މެނުވީ އަޅުކަންކުރުން ޙައްޤުވެގެންވާ އެހެން އިލާހަކު ނުވާކަމަށް ހެކިވެވޮޑިގެންފިއެވެ. އަދި މަލާއިކަތުންނާއި، ޢިލްމުގެ އަހުލުވެރިންވެސް، އެކަމަށް ހެކިވެވަޑައިގެންފިއެވެ. (އެކަލާނގެ ހެއްދެވި ތަކެތި ތަދުބީރު ކުރެއްވުމުގައި) ޢަދުލުވެރިކަމާއިގެން އެކަލާނގެ ޤާއިމުވެވޮޑިގެންވެއެވެ. އެކަލާނގެ މެނުވީ ޙައްޤު ގޮތުގައި އަޅުކަންވެވޭ އިލާހަކުނުވެއެވެ. (އެކަލާނގެއީ) ޢަޒީޒުވަންތަ ޙަކީމުވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ."

Read more...

ފާފަ ފުއްސެވުން އެދި ކިޔާ ބައެއް ދުޢާ

އަލްއަޚް މުޙައްމަދު ޝާފިޢު ބިން ޢަބްދުލްޣަފޫރު

ފާފަކުރެވޭ ބައެއް މީހުން ތައުބާވުމަށްފަހުވެސް ފާފަފުއްސެވުން އެދި ކިޔާ ދުޢާތައް ނޭނގިގެން އުޅެއެވެ. ތިރީގައި މިގެނެސްދެނީ، ފާފަފުއްސެވުން އެދި ކުރެވިދާނެ ބައެއް ދުޢާއެވެ. އެންމެންނަށްވެސް ފާފަކުރެވެއެވެ. އެންމެ ރަނގަޅު މީހާއަކީ ފާފަކުރެވުމުން އެކަމާ ހިތާމަކޮށް، ތައުބާވެ، އެފާފައަށް ދެވަނަފަހަރަށް އަރައިނުގަންނަ މީހާއެވެ.

اللَّهُمَّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِيْ فَاغْفِرْ لِيْ، فَإِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوْبَ إِلاَّ أَنْتَ
އޭ ހައްދަވާބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކަލާކޮ! ހަމަކަށަވަރުން މިއަޅާ، މިއަޅާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް އަނިޔާވެރިވީމެވެ. ފަހެ މިއަޅާއަށް ފާފަފުއްސަވާނދޭވެ! އެހެނީ ހަމަކަށަވަރުން އިބަﷲ މެނުވީ ފާފަފުއްސަވާދެވޭނެ އެހެން ފަރާތެއް ނުވެއެވެ. (ރަވާހު ބުޚާރީ ވަ މުސްލިމް)

"سُبْحاَنَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَن لاَّ إِلٰهَ إِلاَّ أَنْتَ, أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوْبُ إِلَيْكَ
"އިބަﷲގެ ހުސްޠާހިރުވަންތަކަމާއެވެ! އޭ ހައްދަވާބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކަލާކޮ! އަދި އެންމެހާ ޙަމްދު ތަޢުރީފެއް އިބަﷲއަށް ލިބިވޮޑިގެންވެއެވެ. އިބަﷲ މެނުވީ އަޅުކަންވެވުން ޙައްޤުވެގެންވާ އެހެން އެއްވެސް އިލާހަކު ނުވާކަމަށް މިއަޅާ ހެކިވަމެވެ. މިއަޅާ އިބަﷲގެ ޙަޟްރަތުން ފާފަ ފުއްސަވައިދެއްވުމަށް އެދި ދަންނަވަމެވެ. އަދި އިބަﷲއަށް މިއަޅާ ތައުބާވަމެވެ." (ރަވާހު އަހްލުއްސުނަން ވަޞައްޙަޙަހޫ އަލްއަލްބާނީ)

"اَللَّهُمَّ اغْفِرْ لِيْ ذَنْبِيْ كُلَّهُ, دِقَّهُ وَجِلَّهُ, وَأَوَّلَهُ وَآخِرَهُ وَعَلاَنِيَتَهُ وَسِرَّهُ"
"އޭ ހައްދަވާބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކަލާކޮ! މިއަޅާގެ ހުރިހައި ފާފަތަކެއް ފުއްސަވާނދޭވެ! އޭގެ ކުދިފާފަތަކާއި ބޮޑެތި ފާފަތަކެވެ. އަދި ފުރަތަމަ ފާފައާއި އެންމެ ފަހުގެ ފާފައެވެ. ފާޅުވެގެންވާ ފާފައާއި ސިއްރުވެ ވަންހަނާ ވެގެންވާ ފާފައެވެ." (ރަވާހު މުސްލިމް)

"رَبِّ اغْفِرْ لِيْ رَبِّ اغْفِرْ لِيْ"
"މިއަޅާ ހައްދަވާބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކަލާކޮ! މިއަޅާއަށް ފާފަފުއްސަވާނދޭވެ! މިއަޅާ ހައްދަވާ ބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކަލާކޮ! މިއަޅާއަށް ފާފަފުއްސަވާނދޭވެ!" (ރަވާހު އަބޫދާއޫދު)

"اَللَّهُمَّ إِنِّيْ ظَلَمْتُ نَفْسِيْ ظُلْماً كَثِيْرًا, وَلاَ يَغْفِرُ الذُّنُوْبَ إِلاَّ أَنْتَ, فَاغْفِرْ لِيْ مَغْفِرَةً مِنْ عِنْدِكَ وَارْحَمْنِيْ إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُوْرُ الرَّحِيْمُ"
"އޭ ހައްދަވާބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކަލާކޮ! ހަމަކަށަވަރުން މިއަޅާވަނީ މިއަޅާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ގިނަވެގެންވާ އަނިޔާވެރިވުމަކުން އަނިޔާވެރިވެފައެވެ. އަދި އިބަﷲ ފިޔަވައި ފާފަތައްފުއްސަވާނެ އެހެންއެއްވެސް ފަރާތެއް ނުވެއެވެ. ފަހެ އިބަﷲގެ ޙަޟްރަތުންވާ ފާފަފުއްސެވުމަކުން މިއަޅާއަށް ފާފަފުއްސަވާނދޭވެ! އަދި މިއަޅާއަށް އޯގާވެރިވެވޮޑިގަންނަވާނދޭވެ! ހަމަކަށަވަރުން އިބަރަސްކަލާނގެއީ ފާފަފުއްސަވާ އޯގާވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ." (ރަވާހު އަލްބުޚާރީ ވަމުސްލިމް)

"اَللَّهُمَّ اغْفِرْ لِيْ ماَ قَدَّمْتُ, وَماَ أَخَّرْتُ, وَماَ أَسْرَرْتُ, وَماَ أَعْلَنْتُ, وَماَ أَسْرَفْتُ, وَماَ أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّيْ. أَنْتَ الْمُقَدِّمُ, وَأَنْتَ الْمُؤَخِّرُ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ أَنْتَ"
އޭ ހައްދަވާބޮޑުކުރައްވި ރަސްކަލާކޮ! މިއަޅާއަށް މިއަޅާގެ އިސްވެދިޔަހައި ފާފަތަކާއި ފަސްވެދިޔަހައި ފާފައެއް ފުއްސަވާނދޭވެ! އަދި މިއަޅާ ސިއްރުން ކުރިހައި ފާފަތަކާއި ފާޅުގައި ކުރިހައި ފާފައެއް ފުއްސަވާނދޭވެ! އަދި މިއަޅާ ހައްދުފަހަނަޅާވަރަށް ކޮށްފައިވާ ފާފަތައް ފުއްސަވާނދޭވެ! އަދި އެއީ ފާފައެއްކަން މިއަޅާއަށް ވުރެބޮޑަށް އިބަﷲ ދެނެވޮޑިގަންނަވާ ފާފަވެސް މިއަޅާއަށް ފުއްސަވާނދޭވެ! އިބަރސްކަލާނގެއީ އިސްވެވޮޑިގަންނަވާ އަދި ފަސްވެވޮޑިގަންނަވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އިބަރަސްކަލާނގެ ފިޔަވާ އަޅުކަން ވެވުން ޙައްޤުވެގެންވާ އެހެން އެއްވެސް އިލާހަކު ނުވެއެވެ. (ރަވާހު މުސްލިމް)

"أَسْتَغْفِرُ اللهَ الْعَظِيْمَ الَّذِيْ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّوْمُ وَأَتُوْبُ إِلَيْهِ"
"މަތިވެރިވެގެންވާ ﷲގެ ޙަޟްރަތުން ފާފަފުއްސެވުމަށް އެދެމެވެ. އެކަލާނގެއީ އެކަލާނގެ ފިޔަވައި އަޅުކަންވެވުން ޙައްޤުވެގެންވާ އެހެންއެއްވެސް އިލާހަކު ނުވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އެކަލާނގެއީ ދިރިދެމިވޮޑިގެންވާ އަބަދަށް ޤާއިމްވެވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އެކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށް ތައުބާވަމެވެ." (ރަވާހު އަބޫދާއޫދު ވައްތިރިމިޛީ ވަ ޞައްޙަޙަހޫ އަލްއަލްބާނީ)

Read more...

ކީރިތި ޤުރުޢާން ހިތުދަސްކުރުމުގައި ބަލަންޖެހޭ ކަންތައްތައް

އައްޝައިޚް އާދަމް ޝަމީމް ބިން އިބްރާހިމް

ޝައްކެއްނެތް ގޮތުގައި ކީރިތި ޤުރްއާން އުނގެނި ދަސްކުރުމަކީ މަތިވެތިވެގެންވާ ޢަމަލެކެވެ. އެއީ ތިބާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށާއި މުޅި އުންމަތަށް އެކަމުގެ ފައިދާ އާއި ލާބަ ހޯދައި ދެވިދާނެ ކަމެކެވެ. ހަމަ އެފަދައިން އެއީ ދެމިގެންވާ ޞަދަގާތެއްކަމުގައި ވެސް ހެދިދާނެ އެއްޗެކެވެ.

އިތުރު އެކަލޭގެފާނުންގެ އަރިހުން ޞައްހަ ވެގެން ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނުން ހަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. (( خَيْرُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ )) “ތިޔަބައިމީހުންކުރެ އެއްމެ ހެޔޮ މީހަކީ ކީރިތިޤުރްއާން އުންގެނި އެހެން މީހުނަށް އެ އުނގަންނައިދޭ މީހާއެވެ.” މިހަދީޘް عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ގެ އަރިހުން البخاري އެބޭފުޅާގެ صحيح (ج 15، ص 439) ގައި ރިވާކުރައްވާފައި ވެއެވެ. ވީމައި ކީރިތި ޤުރްއާން ދަސްކުރާ ހިތްވާ ކުދިންނާއި މީހުން، އަދި ތިބާގެ ދަރިންނަށް ކީރިތި ޤުރްއާން ދަސްކޮށްދިނުމަށްޓަކައި މަސައްކަތް ކުރާ މައިންބަފައިންނަކީ ނަސީބުވެރި ބައެއްކަމުގައި ޝައްކެއްނެތެވެ. އަދި އިތުރު އެކަލޭގެފާނުން ޚަބަރު ދެއްވާފައި އެވާ ހެޔޮކަމުގައި ޝާމިލުވާނެ މީހެއްކަން ޔަގީނެވެ.

މިފަދައިން ކީރިތި ޤުރްއާން ކިޔެވުމާއި ހިތުދަސްކުރުމުގައި ހުރި ޘަވާބާއި ދަރުމަ ކުޑަ ކުދިންނަށް އަންގައިދިނުމަކީ އެކަމަށް އެއްމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ހިތްވަރު ދިނުމެވެ. އަދި އެކަމުގެ މައްޗަށް ރަނގަޅު އިނާމެއް ކަނޑައެޅުމަކީވެސް އެއްމެ ރަނގަޅު ކަމެކެވެ.

ކީރިތި ޤުރްއާން ދަސްކުރުމުގައި ޢަމަލު ކުރަން ޖެހޭ ނުވަތަ ސަމާލުވުން މުހިންމު ކަމުގައި ފެންނަ ބައެއް ނުކުތާ ތިރީގައި ފާހަގަ ކޮށްލާނަމެވެ.

-އާންމުކޮށް ޤުރްއާން ދަސްކުރުމަކީ އުނދަގޫ ކަމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް އުނދަގޫ ކަމަކީ ހިތުދަސްކުރާ ބައިތައް ހަނދާނުގައި ބެހެއްޓުމެވެ. ވީމައި ދަސްކުރާ މިންވަރަށްވުރެ ދަސްކޮށްފައިވާ ބައިތައް މުރާޖިޢާ ކުރުމަށް އަހަންމިޔަތުކަން ދޭން ވާނެއެވެ. ވަކިން ޚާއްސަކޮށް ކީރިތި ޤުރްއާން ހަނދާންނެތޭލެއް އަވަސް ވާނެއެވެ. އިތުރު އެކަލޭގެފާނުންގެ އަރިހުން ޞައްހަވެގެން ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނުން ހަދީޘްކުރައްވާފައިވެއެވެ. (( تَعَاهَدُوا هَذَا الْقُرْآنَ فَوَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَهُوَ أَشَدُّ تَفَلُّتًا مِنْ الْإِبِلِ فِي عُقُلِهَا)) صحيح مسلم، (ج 4، ص 202) މާނައަކީ: "މި ކީރިތި ޤުރްއާން (ހަނދާނުގައި ބެހެއްޓުމަށްޓަކައި ) މަސައްކަތް ކުރާށެވެ! މުޙަންމަދުގެފާނުންގެ ނަފްސު އެފަރާތެއްގެ އަތްޕުޅުގައިވާ ކަލާނގެ ގަންދީ ވިދާޅުވަމެވެ. ޤުރްއާނަކީ ހަނދާންނެތުމުގައި މޮހިފައިވާ ޖަމަލު އެސޮރުގެ ވާގަނޑުން ވީއްލިގެން ދާވަރަށްވުރެ އަވަހަށް ފިލައިދާ އެއްޗެކެވެ."

-ކީރިތި ޤުރްއާން ހިތުދަސްކުރާ ކުއްޖާ ނުވަތަ މީހަކު ކޮންމެ ދުވަހަކުވެސް ކޮންމެވެސް މިންވަރެއް، ބައި ޞަފްހާ ނުވަތަ އެއްޞަފްޙާ ދަސްކުމާއި އެކުގައި ބާކީ ވަގުތުތައް މުރާޖިޢާ ކުރުމަށް ބަހައިލުން ރަނގަޅެވެ. އެގޮތުން އެއްމެ ގިނައިން މުރާޖިޢާ ކުރާނީ އެއްމެ ކައިރި މާޟީގައި ދަސްކޮށްފައިވާ ބައިތަކެވެ. އަދި ކޮންމެ ދުވަހަކުވެސް އަލަސް ދަސްކުރާ ބަޔާއި މުރާޖިޢާ ކުރާ ބައިތައް ބަލައިގެން ކިޔުމާއި އެކުގައި ނުބަލައި ކޮންމެވެސް މީހަކަށް ކިޔައިދޭން ވާނެއެވެ. މިގޮތުން ޤުރްއާން ދަސްކުރާނީ ހަނދާން ނުނެތޭ މިންވަރު ބަލައިގެންނެވެ.

-ކީރިތި ޤުރްއާން ދަސްކުރުމުގައި ޤުރްއާން ހިތުދަސް، ޤާރީ އެއްގެ އެހީ ހޯދުން ވަރަށް މުހިންމެވެ. ރައްކާތެރި އަދި ފަސޭހަ ގޮތަކީ ޤާރީއެއްގެ އެހީތެރިކަމާއި އެފަދަ ފަރާތެއްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ކުރިއަށް ދިޔުމެވެ.

ދުޢާއަކީ މާތް ﷲ ތިޔަފަރާތަށާއި އެއްމެހައި މުސްލިމުންނަށް ކީރިތި ޤުރްއާން ކިޔަވައި އެފޮތް ދަސްކޮށް އެފޮތަށް ޢަމަލު ކުރުމުގެ ހެޔޮ ތައުފީގު އެކަލާނގެ ދެއްވުމެވެ. އާމީން!
والله أعلم، وصلى الله على محمد وآله وسلم

www.adamshameem.com

Read more...

އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ ތަޢުރީފު

އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު ޝަހީމް ޢަލީ ސަޢީދު

އިސްލާމީ ޝަރީޢަތަކީ ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ، އެކަލާނގެ އަޅުތަކުން އެކަލާނގެ އަށް ފުރިހަމަގޮތުގައި އަޅުވެތިވުމަށްޓަކައި ތަބަޢަވުމަށް، ރުހިވޮޑިގެން ކަނޑަ އަޅުއްވާފައިވާ މަންހަޖެވެ. އެއީ މާތްވެގެންވާ އިސްލާމްދީނެވެ. އެދީނުގެ އުޞޫލުތަކެވެ. އެއީ ދިރިއުޅުމުގެ މަގެވެ. ދީނުގެ ޙުކުމްތަކާއި، ދައުލަތް ހިންގުމުގެ ނިޒާމު އެޝަރީއަތުގައި ފުރިހަމައަށް ލައްވާފައިވެއެވެ.

ޝިރުކުގެ ނުބައިކަމާ ޖަހާލަތުގެ އަނދިރިކަމުގެތެރެއަށް މިދުނިޔެ ޣަރަޤުވެފައިވަނިކޮށް، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް ބާވާލެއްވުނީ އިންސާނިއްޔަތަށް ބޭނުންވާ އަދި، އެންމެ ފައިދާހުރި ހުރިހާ ކަމަކާއިގެންނެވެ. އެއީ އިންސާނީ ޙަޔާތުގެ ހުރިހާ ދާއިރާއެއް ޝާމިލުވާގޮތުގެ މަތިން ބާވާލެއްވިފައިވާ ޝަރީޢަތެކެވެ.

މިޝަރީޢަތް ބާވާލެއްވުނުއިރު އިންސާނިއްޔަތުގެ ޙާލަތު އޮތީ ކޮންފަދަގޮތަކަށްތޯއެވެ؟ ދަރީން، މައިން ފަދަ މީހުންނާ ކައިވެނިކުރެއެވެ. ނިކަމެތިން ވަނީ އަނިޔާވެރިންގެ ޗާބޫކުތަކުގެ ދަށުގައެވެ. ޙައްޤަކީ ކޮންއެއްޗެއްކަމެއް ދަންނަނީ މަދުބައެކެވެ. ޢަދުލުއިންސާފެއްނެތެވެ. ލޭއޮހޮރުވުމާއި، މީހުންގެ މުދާތައް ނުޙައްޤުން ކެއުމާއި، ޚިޔާނާތް އޮތީ އިންތިހާއަށް ފެތުރިފައެވެ.

އަންހެންދަރީން ދިރިތިއްބާ ވަޅުލައެވެ. އަންހެނުންގެ ޙައްޤުތަކީ އޮތް އެއްޗެއްނޫނެވެ. ބަނގުރާއަކީ އެބައިމީހުންގެ އެންމެގާތް އެކުވެރިޔާއެވެ. ޒިނޭކުރުމާއި، ފާޙިޝްކަންތައްތަކުން މުޖުތަމަޢުތައްއޮތީ ގުގުމާލާފައެވެ. ދީލަތިކަމާއި، ވަޢުދަށް ވަފާތެރިވުމާއި، ގެފުޅަށްއަންނަ މީހުންނަށް ފެންދިނުމާއި، މިފަދަ މަދު ރީތި އާދަތަކެއް މެނުވީ ނެތެވެ.

މާތްވެގެންވާ ކަޢުބާގައި އެތައްސަތޭކަ ބުދު ބެހެއްޓިފައިހުއްޓެވެ. ދުނިޔެ އޮތީ އިޞްލާޙީ އިންޤިލާބަކަށް ބޭނުންވެފައެވެ. ތެދުވެރި މުޞްލިޙަކަށް އެދިއެދިއެވެ. ޝާއިރުންނާއި، ޙަކީމުންނާއި، ރާހިބުންގެ ދުލުން ނަބިއްޔެއްގެ ޚަބަރުތައް އަންނަމުންދިޔައެވެ. އިންތިޒާރުތައް ކުރެވުނެވެ. މާގިނަ ދުވަސްތަކެއްނުވަނީސް ޤުރައިޝު ވަންހައިގެ ސާހިބާ މާތް މުޙައްމަދު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ނަބީކަމާއިގެން ފޮނުއްވައިފިއެވެ.

އެކަލޭގެފާނު މިޝަރީޢަތް އިޢުލާންކުރެއްވިއެވެ. ވަރަށް މަތިވެރި ނިދާއަކުންނެވެ. ދެ ދުނިޔޭގެ ފަލާޙާއި ކާމިޔާބު އެދޭނަމަ އެކަލޭގެފާނު ގެނެސްދެއްވި ޝަރީޢަތަށް ތަބާވުމަށް ގޮވާލެއްވިއެވެ.

މިހެންކަމުން އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް ބާވާލެއްވުނީ އިންސާނާގެ ދުނިޔަވީ ޙަޔާތް ބާއްޖަވެރިކުރުމާއި، އުޚުރަވީ ޙަޔާތުގެ ފަލާޙަށް މަގުދައްކާ ނޫރެއްގެ ގޮތުގައިވެސްމެއެވެ. އަދި އެމަތިވެރި ޝަރީޢަތަކީ ވަކި ޖަމާޢަތަކަށް، ނުވަތަ ވަކި ޤައުމަކަށް، ނުވަތަ ވަކި ޖިންސަކަށް ބާވާލެއްވުނު ޝަރީޢަތެއް ނޫނެވެ.

އެއީ އެންމެހައި އިންސާނުންނަށާ، އަދި ކިއެއްތޯ ޖިންނީން ވެސް ޝާމިލްވާ ގޮތަށް ބާވާލެއްވުނު މާތްވެގެންވާ ހިދާޔަތުގެ ނޫރެވެ. އަލިގަދަ ދަންމަރެވެ.


ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ: ﴿ يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَشِفَاءٌ لِمَا فِي الصُّدُورِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ ﴾ ( يونس 57 ) މާނައީ : [ އޭމީސްތަކުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ގާތަށް ވަޢުޡަކާއި ހިތްތަކުގައިވާ ބަލިތަކަށް ޝިފާއަކާއި މުއުމިން ތަކުންނަށް ތެދުމަގަކާއި ރަޙްމަތެއް އަތުވެއްޖެކަން ކަށަވަރެވެ.]

މިފަދަ މަތިވެރި ނިދާއަކުން އިންސާނިއްޔަތާ މުޚާޠަބު ކުރެއްވައި ﷲ އެކަލާނގެ ޝަރީޢަތް އިޢުލާންކުރެއްވިއެވެ.

Read more...

އިސްލާމްދީނުގައި ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތުގެ މަޤާމް

އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު މޫސާ ނައިފަރު

ޝަރުޢީ ޙުކުމްތައް ކަނޑައެޅުމުގައި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ ސުންނަތަކީ ކީރިތި ޤުރުއާނަށްފަހު އެންމެ އިސްކަންދެވޭ ޝަރުޢީ މަޞްދަރެވެ. އަދި އެމާތް ސުންނަތަކީ އިސްލާމްދީނުގެ ދެވަނަ އަޞްލެވެ. އެއީ އެއާއި ނުލައި ޝަރުޢީ ޙުކުމްތައް ދެނެނުގަނެވޭނެ ނަބަވީ ބަސްފުޅުތަކެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ ސުންނަތުން ޘާބިތުވާ ކޮންމެ ކަމެއް ބެލެވޭނީ ޝަރުޢީ ތިލަފަތުގައި ޙުއްޖަތެއް ކަމުގައެވެ. އިލްމުވެރިން އެއްބަސްވެ ވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި ކަންތައްތަކުގެ ޙުކުމް ހޯދުމުގައި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ ސުންނަތަކީ ވަރަށް މުސްތަޤިއްލު މަރުޖިޢުއެކެވެ.

އެހެނީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްފުޅު ކުރައްވަނީ "أَلاَ وَإِنِّي أوتِيْتُ اْلقُرْآنَ وَمِثْلَهُ مَعَهُ" މިފަދައިންނެވެ. މާނައީ: "ދަންނައެވެ. އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ކީރިތި ޤުރުއާނާއެކު އެއާ އެއްފަދަ ވެގެންވާ އެއްޗެއް ދެވުނެވެ." މިބަސްފުޅުން އެނގެނީ އެކަލޭގެފާނަށް ވަޙީގެ ޛަރީޢާއިން ދެއްވިގެންވާ ކިޔެވޭ ތަކެތި އެބަހީ ކީރިތި ޤުރުއާނެކޭ އެއްފަދައިން ނުކިޔެވޭ ވަޙީއެއްވެސް އެކަލޭގެފާނަށް ދެއްވިގެންވާ ކަމެވެ. އެއީ އެކަލޭގެފާނުގެ ސުންނަތެކެވެ. ﷲ ވަޙީބަސްފުޅުގައިވާ ފަދައިންނެވެ. "وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ" (البقرة: 129 ) މިއާޔަތުގައި "الْكِتَاب" އަކީ ކީރިތި ޤުރުއާނެވެ. "الْحِكْمَة" އަކީ އެކަލޭގެފާނުގެ ސުންނަތެވެ. ނަމަވެސް އެއީ ޤުރުއާނުގެ ތަފްސީރުގެ ގޮތުގައި ނުވަތަ ޤުރުއާނުގެ ބަޔާނުގެ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނަށް ދެއްވިގެންވާ އެއްޗެކެވެ. އެބަހީ ޤުރުއާނުގެ މާނަތައް މީސްތަކުންނަށް ބަޔާންކޮށް ދެއްވުމަކީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައާ ޙަވާލު ކުރައްވާފައިވާ ވަރަށް ބޮޑު އަމާނާތެކެވެ. އަދި މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ. އެކަމަށް އިޝާރާތްކުރާ ﷲގެ ވަޙީ ބަސްފުޅަކީ "وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ" (النحل: 44) މިއާޔަތެވެ.

ދީނީ ހަމަތަކާ ޝަރުޢީ އުޞޫލުތަކުން ބަލާއިރު ކީރިތި ޤުރުއާނަށްފަހު މިދުނިޔެ މަތީގައިވާ އެންމެ އިތުބާރުހުރި ޞައްޙަ އެއްޗަކީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތެވެ. މިކަން ޘާބިތުކޮށްދޭ އެންމެ ފުރިހަމަ ދަލީލަކީ މާތްﷲގެ ޙަޟްރަތުގައި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ލިބިވަޑައިގެންފައިވާ ހައިބަތާ ދަރަޖައިގެ މަތިވެރި މަޤާމެވެ. އަލްއިމާމު ޝާފިޢީ ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ މަޤާމުގެ މަތިވެރިކަން އަންގައިދޭ ބައެއް ކަންތައްތައް ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވާރިދުވެގެން އައިސްފައި އެބަހުއްޓެވެ. އޭގެ ބައެއް މިޘާލުތަކަކީ:

1- ﷲއަށް އީމާންވުމަށް އެންގެވުމާ ގުޅިގެން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް އީމާން ވުމަށް އެންގެވުން:
ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ވަރަށް ގިނަ އާޔަތްތަކުގައި މާތްﷲ އަށް އީމާންވުމަށް އަމުރުކުރައްވާ އެއާ ވިދިގެން ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް އީމާންވުމަށް އަމުރުކުރައްވާފައިވެއެވެ. އޭގެ އެއް އާޔަތަކީ "آَمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ" (النساء 136) މިއާޔަތުގެ އިތުރުން އަދި އެހެން އާޔަތެއްގައި ﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. "إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آَمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِذَا كَانُوا مَعَهُ عَلَى أَمْرٍ جَامِعٍ لَمْ يَذْهَبُوا حَتَّى يَسْتَأْذِنُوهُ" (النور62) މިފަދަ އާޔަތްތަކުގެ އަލީގައި މުފައްސިރުން ވިދާޅުވަނީ ﷲއާ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް އީމާންވާމީހާގެ އީމާންކަން ފުރިހަމަވި ކަމުގައިވާނީ އެއްވެސްކަހަލަ އިދިކީލިކަމެއް ހަރުކަށިކަމެއް ނުކިޔަމަންތެރިކަމެއް ނެތި ފުރިހަމަ ޠާޢަތާއެކު ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވާ ބަސްފުޅުތައް ކަނުލައި އަހާ އެއާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމުންނެވެ. އެހެނީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަމުރުފުޅުތަކަކީ ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ އަމުރުފުޅުތަކެވެ. ނުވަތަ ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ އަމުރުފުޅުތަކާ އެއްފަދަ އަމުރުފުޅުތަކެވެ.

2- ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ކިޔަމަންވެއްޖެމީހާ ﷲ އަށް ކިޔަމަންވެއްޖެކަމަށް އަންގަވާފައިވުން:
ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ޞަރީޙަ ނައްޞުން އެނގޭގޮތުގައި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ކިޔަމަންވެއްޖެ މީހަކީ މާތް ﷲ އަށް ކިޔަމަންވެއްޖެ މީހެކެވެ. އަދި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ބައިޢަތު ހިފައިފި މީހަކީ ﷲ އަށް ބައިޢަތު ހިފައިފި މީހެކެވެ. ނިސާ ސޫރަތުގެ 80 ވަނަ އާޔަތުގައި މާތް ﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. "مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ" (النساء80) މާނައީ "ކީރިތި ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް)އަށް ކިޔަމަންވާ މީހާ ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން މާތް ﷲ އަށް ކިޔަމަންތެރި ވެއްޖެއެވެ." އަދިވެސް ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. "إِنَّ الَّذِينَ يُبَايِعُونَكَ إِنَّمَا يُبَايِعُونَ اللَّهَ" (الفتح10) މާނައީ "ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭގެފާނަށް ބައިޢަތު ހިފައިފި މީހުން އެބައިމީހުން އެބައިޢަތު ހިފާކަން ކަށަވަރީ ﷲ އަށެވެ." މިނޫނަސް މިފަދަ އެތައް އާޔަތެއްގައި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ކިޔަމަން ވުމަކީ ކިހާ މުހިއްމުކަމެއްކަން އަންގަވައިފައިވެއެވެ. މިފަދަ އެއްއާޔަތަކީ ނިސާ ސޫރަތުގެ 65 ވަނަ އާޔަތެވެ. އެއާޔަތުގައި މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. "فَلاَ وَرَبِّكَ لاَ يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لاَ يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجًا مِمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيمًا" (النساء: 65) މާނައީ "އެހެންނަކުން ނޫނެވެ. ފަހެ ކަލޭގެފާނު ވެރިރަސްކަލާނގެ ގަންދެއްވާ ވަޙީ ކުރައްވަމެވެ. އެމީހުންގެ މެދުގައި އުފެދިފައިވާ ދެކޮޅުވެރިކަމުގައި ކަލޭގެފާނު ޙުކުމްވެރިކޮށްފުމަށް ދާންދެން އެބައިމީހުން އީމާނެއް ނުވާނެއެވެ. އެހިނދު ކަލޭގެފާނު ނިޔާ ކުރެއްވި ގޮތާމެދު އެމީހުންގެ ހިތްތަކުގައި ކުޑަވެސް ދަތިކަމެއް އެބައިމީހުން ނުދެކޭނެއެވެ. އަދި އެބައިމީހުން، އެނިޔާއަށް ފުރިހަމަ ވެގެންވާ ކިޔަމަން ވުމަކުން ކިޔަމަންވާނެއެވެ."

3- ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ގެނެސްދެއްވި ކަންތައްތަކުގައި ހިފަހައްޓާ ނަހީކުރެއްވި ކަންތައްތަކުން ދުރުހެލިވުމަށް އަންގަވާފައިވުން:
ކީރިތި ޤުރުއާން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ގޮތުގައި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ކުރައްވާ ކޮންމެ އަމުރުފުޅަކަށް ތަބަޢަވުމަކީ އަދި އެކަލޭގެފާނު މަނާކުރައްވާ ކޮންމެކަމަކުން ދުރުހެލިވުމަކީ ކޮންމެ މުސްލިމެއްގެ މައްޗަށް އޮތް ވާޖިބެކެވެ. މިކަން ބަޔާންކުރައްވާ ޙަޝްރު ސޫރަތުގެ 7 ވަނަ އާޔަތުގައި މާތް ﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. "وَمَا آَتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا" (الحشر 7) މާނައީ: އަދި ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ތިޔަބައިމީހުންނަށް ގެނެސްދެއްވި ކޮންމެ ކަމެއްގައި ފަހެ ތިޔަބައިމީހުން ހިފަހައްޓާށެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނަހީކުރެއްވި ކޮންމެ ކަމަކުން ފަހެ ތިޔަބައިމީހުން ދުރުހެލިވާށެވެ." މިކަމާބެހޭގޮތުން އަލްޢައްލާމާ އިބްނު ކަޘީރު ވިދާޅުވިއެވެ. "އެބަހީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ކޮންމެފަދަ އަމުރެއް ކުރެއްވިޔަސް އެކަމެއް ތިޔަބައިމީހުން ކުރާށެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ތިޔަބައިމީހުންނަށް ކަމަކުން ދުރުހެލިވުމަށް އަންގަފައިފިނަމަ އެއީ ކޮންމެފަދަ ކަމެއްކަމުގައި ވިޔަސް ފަހެ އެކަމަކުން އަވަހަށް ދުރުހެލިވާށެވެ. އެހެނީ އެކަލޭގެފާނު އަބަދުވެސް އަމުރުކުރައްވަނީ ރަނގަޅު ކަންތައްތަކަށެވެ. އަދި މަނާކުރައްވަނީ ނުބައިކަންތައްތަކެވެ."

4- ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ އަމުރުފުޅާ ޚިލާފުވާ މީހުންނަށް ވަޢީދުގެ ބަސްފުޅު އައިސްފައިވުން:
ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ކުރައްވާ އަމުރުފުޅުތަކަށް ފުރަގަސްދީ އެމާތް ނަބިއްޔާގެ ނަޞީޙަތްތަކާ އިރުޝާދުތަކަށް ޙުރުމަތްތެރިކޮށް ނުހިތާ މީހުންނަކީ ﷲ ގެ ކޯފާއާއި ޢަޛާބަށް ހުށަހެޅިގެންވާ ބައެއްކަން އަންގަވާފައިވެއެވެ. ހަމަ އެފަދައިން ކަންތައްކުރާ މީހުންނަކީ ބޮޑުވެގެންވާ ފިތުނައަކާ މުޞީބާތެއްގެ ތެރެއަށް ތިމާމެންގެ ނަފްސުތައް އެއްލާލައިފި ބައެއްކަމަށްވެސް އަންގަވާފައިވެއެވެ. މިކަމާބެހޭގޮތުން ނޫރު ސޫރަތުގެ 63 ވަނަ އާޔަތުގައި މާތް ﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. "فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ" (النور 63) މިހެން ނުވާންވީ ސަބަބެއްނެތެވެ. މާތް ﷲ ވަނީ އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރަޖަ އުފުއްލަވައި މަޤާމު މަތިވެރިކުރައްވާފައެވެ. މީގެ އިތުރުން ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ އާޔަތްތަކުގައި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައާ މުސްލިމުން މުޢާމަލާތްކުރަންޖެހޭ އަދަބުވެރި ގޮތްތައްވެސް އަންގަވާފައިވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް ކިޔަމަންތެރިވުމަށާއި އިޙްތިރާމްކުރުމަށް އަންގަވާފައިވެއެވެ. ކަމަކާބެހޭގޮތުން އެކަލޭގެފާނަށް އެއްޗެއް ދަންނަވާނަމަ އެކަލޭގެފާނާ މުޚާޠަބުކުރަންވީގޮތްވެސް އަންގަވާފައިވެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ގޮވާއުޅޭ ބީދައިން ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްއަށް މުޚާޠަބުނުކުރުމަށް އަންގަވައި މާތްﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. "لاَ تَجْعَلُوا دُعَاءَ الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعَاءِ بَعْضِكُمْ بَعْضًا" (النور 63) މުފައްސިރުން ވިދާޅުވާގޮތުގައި މިއާޔަތުގައި މި އަންގަވަނީ އެކަލޭގެފާނުގެ ނަންފުޅުން އެކަލޭގެފާނާ މުޚާޠަބު ނުކުރުމަށެވެ. އެކަލޭގެފާނާ މުޚާޠަބުކުރަންޖެހެނީ އަދަބު އިޙްތިރާމްގެ ނުވަތަ މަތީ ދަރަޖައިންނެވެ. ބޭނުންކުރަންޖެހޭ ޢިބާރާތްތަކަކީ: ياَ نَبِيَّ اللهِ، يَا رَسُولَ اللهِ، يَا رَسُولَ رَبِّ الْعَالَمِيْنَ، يَا خَاتَمَ النَّبِيِّيْنَ މިފަދަ މިފަދަ ޢިބާރާތްތަކެވެ. މިހެން ނުވާންވީ ސަބަބެއްނެތެވެ. ކޮންމެ ނަބީބޭކަލަކާ އަދި ރަސޫލު ބޭކަލަކާ އެކަލާނގެ މުޚާޠަބުކުރައްވަނީ އެބޭކަލެއްގެ ނަންފުޅުންނެވެ. ނަމަވެސް ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައާ މުޚާޠަބުކުރައްވަނީ "يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ, يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ" މިފަދަ މާތް އުޞްލޫބުންނެވެ.

ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތުގެ މަޤާމަކީ ކޮބައިކަން އަންގައިދޭ ބައެއް ޚާއްޞަ ސިފަތައް:
1- އަޅުކަންތަތަކަށް ބަލާއިރު ޢާއްމުގޮތެއްގައި ކީރިތި ޤުރްއާނުގެ ނައްޞުން އެނގެނީ އެއީ ވާޖިބު ކަންތައްތަކެއް ކަމެވެ. ނަމަވެސް މިކަންތައްތައް އަދާ ކުރަންޖެހޭ ގޮތުގެ ފުރިހަމަ ތަފްޞީލުތައް އައިސްފައިވަނީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތުގައެވެ. މިސާލަކަށް ނަމާދާއި ބެހޭ ގޮތުން ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި އައިސްފައިވަނީ أَقِيمُوا الصَّلاةَ (الأنعام 72) ޒަކާތާއި ބެހޭ ގޮތުން وَآتُوا الزَّكَاةَ (البقرة 43) ޙައްޖާއި ބެހޭގޮތުން وَأَتِمُّواالْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ (البقرة 196) މިފަދައިންނެވެ. ނަމަވެސް މިކަންތައްތައް ގެންދަންވީ ފުރިހަމަ ގޮތްތައް ބަޔާންކުރައްވާ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްފުޅު ކުރައްވަވަނީ "صَلُّوْا كَمَا رَأَيْتُمُوْنِيْ أُصَلِّيْ" މާނައީ "ތިމަންކަލޭގެފާނު ނަމާދު ކުރަނިކޮށް ތިޔަބައިމީހުންނަށް ފެނުނު ގޮތަށް ތިޔަބައިމީހުން ނަމާދު ކުރާށެވެ." އެހެންބަސް ފުޅެއްގައި ވިދާޅުވަނީ "خُذُوْا عَنِّيْ مَنَاسِكَكُمْ" މިފަދައިންނެވެ. މާނައީ "ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން ޙައްޖުގެ މަނާސިކުތައް ތިޔަބައިމީހުން ލިބިގަންނާށެވެ." މިއިން އަންގައިދެނީ ސުންނަތަށް ތަބަޢަވުމުގެ މުހިއްމުކަމެކެވެ. އަދި ސުންނަތަކީ ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ޝަރަޙަކަންވެސް އެނގެއެވެ. ޢަބްދުއްރަޙްމާނު ބުނު ޔަޒީދު ކިޔާ ބޭކަލަކަށް އިޙުރާމްގައި ފިރިހެނަކު ޢާއްމުކޮށް ބޭނުންކުރާ ފަހާފައިހުރި ހެދުމެއް ލައިގެންހުއްޓާ ފެނިވަޑައިގަތުމުން އޭނާއަށް ޢަބްދުއްރަޙްމާން އެކަން މަނާ ކުރެއްވިއެވެ. އެހިނދު އޭނާ ޢަބްދުއްރަޙްމާނަށް ވިދާޅުވިއެވެ. ޤުރުއާނުން ތިޔަކަމުގެ ދަލީލެއް ދައްކަވާށެވެ. އެވަގުތު ޢަބްދުއްރަޙްމާން މިއާޔަތް ކިޔަވާ ވިދާޅުވިއެވެ. "وَمَاآتَاكُمْ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَانَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا" (الحشر 7 ) މާނައީ "އަދި ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ތިޔަބައިމީހުންނަށް ގެނެސްދެއްވި ކޮންމެ ކަމެއްގައި ފަހެ ތިޔަބައިމީހުން ހިފާށެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނަހީ ކުރެއްވި ކޮންމެ ކަމަކުން ފަހެ ތިޔަބައިމީހުން ދުރުހެލިވާށެވެ." ޢަބްދުއްރަޙްމާން މިއާޔަތް ވިދާޅުވީ އިޙްރާމްގައި ތިބޭ ފިރިހެނުން ފަހާފައި ހުންނަ ފޭރާންލުން ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ މަނާ ކުރައްވާފައި ވާތީއެވެ.

2- ޢާއްމުގޮތެއްގައި އެއްވެސް އިސްތިޘްނާއެއްނެތި ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި އައިސްފައިވާ ބައެއް ކަންތައްތަކުގައި އިސްތިޘްނާ ކުރެވޭ ޙާލަތްތައްވެސް ސުންނަތުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް އޮޅުން ފިލައެވެ. މިސާލަކަށް ވާރުތަ މުދަލާއި ބެހޭ ގޮތުން މާތްﷲ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. "يُوصِيكُمْ اللَّهُ فِي أَوْلادِكُمْ لِلذَّكَرِمِثْلُ حَظِّ الأُنثَيَيْنِ فَإِنْكُنَّ نِسَاءً فَوْقَاثْنَتَيْنِ" (النساء 11 ) މިއާޔަތުގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަޞިއްޔަތް ކުރައްވަނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ އަންހެން ދަރިންނަށް ލިބޭބައިގެ ދެގުނަ ފިރިހެން ދަރިންނަށް ދިނުމަށެވެ. ނަމަވެސް ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތުން އެނގޭ ގޮތުގައި މުދަލުގެ ވެރިޔާ މަރާލައިފި މީހަކަށް މުދަލަކުން ނުލިބޭނެއެވެ. ތަރިކައިން އޭނާ މަޙްރޫމްވާނެއެވެ. އެހެނީ އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘް ކުރައްވަނީ "ليس لقاتل ميراث" މިފަދައިންނެވެ. މާނައީ "މަރާލި މީހާއަށް ވާރުތަ މުދަލުން ލިބުމެއް ނެތެވެ." މިސާލަކަށް ފިރިހެން ދަރިއަކާ އަންހެން ދަރިއަކު ހުރިމީހާގެ ފިރިހެން ދަރިފުޅު އޭނާގެ ބައްޕަ މަރާލައިފިނަމަ އެއީ އިސްތިޘްނާ ޙާލަތެކެވެ. އެޙާލަތުގައި އެފިރިހެން ކުއްޖާއަކަށް ބައްޕަގެ މުދަލަކުން ނުލިބޭނެއެވެ. މި ޙުކުމް އަޅުގަނޑުމެންނަށް މިލިބުނީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ ގެ ސުންނަތުންނެވެ.

3- މުޠުލަޤު ގޮތެއްގައި ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ބައެއް ކަންތައްތަކަށް އިންތަކެއް ކަނޑައެޅިގެން ވާކަންވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެގެނީ ސުންނަތުންނެވެ. މިސާލަކަށް ވައްކަން ކުރާމީހާގެ އަތްކެނޑުމަށް ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވަނީ އަންގަވާފައެވެ. ޤުރުއާނުގެ ނައްޞުން ދަލާލަތު ކުރަނީ ކުކުޅު ބިހެއް ވަގަށް ނަގާމީހާއާއި ނުވަތަ ކުކުޅު ބިހެއްގެ ބަރުދަނަށް ރަން ނުވަތަ ރަނުން ހެދިފައިވާ އެއްޗެއް ވަގަށް ނަގާ މީހާއަކީ އަދި 10 ލާރި ނުވަތަ 1000ރުފިޔާ ވަގަށް ނަގާމީހާ އަކީވެސް ވަގެއްކަމެވެ. އެމީހާގެ އަތްކަނޑަން ޖެހޭނެކަމެވެ. ނަމަވެސް ސުންނަތުން ޘާބިތުވަނީ ވައްކަންކުރާމީހާގެ އަތް ކެނޑޭނީ ވަގަށް ނަގާ އެތީގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ނިޞާބެއް ހަމަވާނަމައެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ސުންނަތުން އަތްކަނޑަން ޖެހޭ މިންވަރާ ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ވައްކަމެއްކޮށްފި ނަމަ ކަނޑަން ޖެހެނީ ކޮންއަތެއް ކަންވެސް އެގެއެވެ. އެއީ ކަނާއަތެވެ. އަތްކެނޑޭނީ އެކުރި ވައްކަމަކީ އަތްކެނޑުމުގެ ޝަރުޠު ފުރިހަމަވާ ވައްކަމަށް ވާނަމައެވެ. އެ ޝަރުޠުތައް ކަނޑައެޅިފައިވަނީ ސުންނަތުގައެވެ. އަދި މިނޫނަސް ޢަރަބި ބަހުގެ އަތްދަނޑި އެއީ އަތް ކަމުގައި ބެލެވެއެވެ. އަދި ޢަރަބި ބަހުގައި ހަމައެކަނި އަތްތިލަ އެއީ އަތްކަމުގައިވެސް ބެލެވެއެވެ. ވީމާ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި އަތްކެނޑުމަށް އަންގަވާފައި އޮތްބަސްފުޅުން އަތްކަނޑަންވީ ކިހާ ހިސާބަކުންކަމެއް ނޭނގެއެވެ. އެކަން އެނގެނީ ސުންނަތުންނެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަންގަވާފައިވާ ގޮތުގައި އަތްކަނޑާނީ އަތްތިލައިގެ ކުޑަހުޅާ ހަމައަށެވެ.

4. ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ބައެއް ފަހަރު ތަފާތު ދެކަމެއްގެ ޙުކުމް ބަޔާން ކުރައްވާފައި އޮވެދާނެއެވެ. އަދި އެދެކަމުގެ މައްޗަށް ޘާބިތުވާފަދަ ބައެއް ކަންތައްތަކުގެ ޙުކުމް ބަޔާން ނުކުރައްވާ އޮވެދާނެއެވެ. އެފަދަ ކަންކަމުގައި ޢަމަލު ކުރާނެގޮތް ބަޔާން ވެފައިވަނީ ސުންނަތުގައެވެ. މިސާލަކަށް މުޅަތަކެތި ކެއުން މާތްﷲ ޙަރާމް ކުރެއްވިއެވެ. އަދި ޝަރުޢީހަމަތަކުން ކަތިލެވޭ ތަކެތި ހުއްދަ ކުރެއްވިއެވެ. މިދެޙުކުމުގެ މައްޗަށް ބުރަ ކުރެވޭ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ކަތިލެވޭ އެތީގެ ބަނޑުގައި އޮންނަ ދަރި ހިމެނެއެވެ. އެދަރީގެ ޙުކުމް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެނގެނީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތުންނެވެ. އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘް ކުރައްވަނީ "ذَكَاةُ الْجَنِيْنِ ذَكَاةُ أُمِّهِ" މާނައީ "މައި އެތި ކަތިލުން ހިމެނެނީ ބަނޑުގައިވާ ދަރި ކަތިލުން ކަމުގައެވެ."

5- ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި މާތް ﷲ ކަމަކަށް އަމުރު ކުރައްވާއިރު ފަހަރެއްގައި އެކަމެއްގެ އަޞްލު މުރާދަކީ ކޮބައިކަން ރަނގަޅަށް އޮޅުން ނުފިލާ ކަހަލަ ގޮތަކަށް އެމައްސަލަ އައިސްފައި އޮވެދާނެއެވެ. މިސާލަކަށް ކޮންމެހެން އަނބިމީހާ ވަރި ކުރަން ޖެހިއްޖެ ޙާލަތެއްގައި އޭނާ ވަރި ކުރާނަމަ ވަރި ކުރަންވީ ގޮތް ބަޔާން ކުރައްވާ ﷲ ވޙީ ކުރެއްވިއެވެ. "يَاأَيُهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمْ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ"(الطلاق 1 ) މާނައީ "އޭ ނަބިއްޔާއެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ އަނބިން ވަރި ކުރާނަމަ އެކަނބަލުންގެ ޢިއްދައާ ދިމާކޮށް ވަރި ކުރާ ހުށިކަމެވެ." މި އާޔަތުގައި ޢިއްދައާ ދިމާކޮށް ވަރިކުރަން އޮތް ބަސްފުޅުގެ އަސްލު މުރާދަކީ ކޮބައިކަން އެނގެނީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތުންނެވެ. އެއީ އަންނަނިވި ޙާދިޘާއެވެ. ޢުމަރުގެފާނުގެ ދަރިކަލުން ޢަބްދުﷲގެފާނު އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުން ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި ވަރި ކުރެއްވުމުން ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. "އޭނާއަށް ރުޖޫޢަ ކުރުމަށް އަމުރު ކުރާށެވެ. އެއަށްފަހު ޙައިޟުވެ ޠާހިރު ވުމުން އޭނާއާއެކު އުޅެން އެދޭނަމަ ރަނގަޅު ގޮތުގައި އުޅޭށެވެ. ނުވަތަ އޭނާއާ ޖިމާޢުނުވެ ވަރި ކުރާށެވެ. "ކޮންމެއަކަސް އިސްވެ ދިޔަ އާޔަތުގައި އަނބިން ވަރި ކުރާނަމަ ޢިއްދައާއި ދިމާވާ ގޮތަށް ވަރިކުރުމަށް އޮތްބަސްފުޅުގެ މުރާދަކީ ކޮބައިކަން ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޙަދީޘްފުޅުން އޮޅުން ފިލައެވެ. އެއީ ޖިމާޢުނުވާ ޠުހުރެއްގައި އަނބިމީހާ ވަރި ކުރުމެވެ.

6. ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވާރިދުވެގެން އައިސްފައިނުވާ ބައެއް ކަންތައްތައްވެސް ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތުގައި ވާރިދުވެފައި ވުމުން އިސްލާމްދީނުގައި ޝަރުޢު ވެފައިވާ ކަންތައްތައް ކަމުގައި އެކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. މިއިންވެސް އަންގައިދެނީ ސުންނަތުގެ މުހިއްމު ކަމެކެވެ. މިސާލަކަށް ފަށުވި ފޭރާމާ ރަނުގެ ގަހަނާ މިއުއްމަތުގެ ފިރިހެނުންނަށް ޙަރާމްވެފައި އަންހެނުންނަށް ހުއްދަކަން އެނގެނީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތުންނެވެ. އަދި ރަނާ ރިހިން ހަދާފައި ހުންނަ ތަށީގައި ކެއުން ބުއިން މިއުއްމަތުގެ އަންހެނުނަށާއި ފިރިހެނުންނަށް ހުއްދަ ނޫންކަންވެސް ޘާބިތު ވަނީ ސުންނަތުންނެވެ. އަދި މިނޫނަސް މިފަދަ މިޘާލުތައް ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ.

އާދެ! ޝައްކެއް ނެތް ގޮތުގައި ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ އާޔަތްތަކާއިމެދު ވިސްނާލުމުން އެފޮތުގައި ދިރިއުޅުމުގެ މައިގަނޑު ކަންތައްތަކާއިބެހޭ ހުރިހާ ކަމެއް ޖުމްލަ ގޮތެއްގައި ބަޔާންވެފައި ވާތީ ފެނެއެވެ. އަޅުކަމާއި މުޢާމަލާތާއި އެހެނިހެން ހުރިހާ ކަމެއް ގައެވެ. މިގޮތުން އެއްވެސް ކަމެއް އުނިވެފައި ނުވެއެވެ. އަލްއަންޢާމު ސޫރަތުގައި މާތްﷲ ވަޙީ ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. "مَا فَرَّطْنَا فِي الْكِتَابِ مِنْ شَيْءٍ" (الأنعام 38) މާނައީ " ފޮތުގައި (ނުލިއުއްވައި) ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއްވެސް ކަމެއް ދުލެއް ނުކުރައްވަމެވެ." އަދި އައްނަޙްލު ސޫރަތުގައި ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. "وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَاناً لِكُلِّ شَيْءٍ" (النحل 89 ) މާނައީ އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް ފޮތް ބާވައި ލެއްވީމެވެ. އެއީ ކޮންމެ ކަމެއް ބަޔާން ކޮށް ދެއްވާ ގޮތުގައެވެ." ޖުމްލަ ގޮތެއްގައި މިއުޞޫލުން ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ހުރިހާ ކަމެއް ބަޔާން ވެގެން ވެއެވެ. އެކަމަކު ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތުގެ އަލީގައި ބަލައިފިނަމަ ފެންނާނީ ހުރިހާ ކަމެއްގެވެސް ތަފްޞީލެވެ. ހުރިހާ ކަމެއްގެ ބަޔާނެވެ. ޤުރުއާނާ ސުންނަތުން ކަމަކާމެދު ވަކި ޙުކުމެއް ކަނޑައެޅިގެން އެގެން ނެތް ކަމުގައި ވިޔަސް އެދެ އަޞްލާ ޚިލާފު ނުވާ ގޮތުން ކުރެވޭ އިޖުތިހާދަކީވެސް އިސްވެދިޔަ އާޔަތް ތަކުގައިވާ ފަދައިން ޤުރުއާނުގައި ހުރިހާ ކަމެއް ބަޔާން ވެގެންވުން ކަމުގައި ބެލެވިދާނެއެވެ.

ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ފޮނުއްވުނީ އިސްލާމްދީނާ ޤުރުއާން މީސްތަކުންނަށް އުގަންނައި ދެއްވުމަށްޓަކައެވެ. ވީމާ އިސްލާމްދީނުގެ އެއްވެސް ކަމެއް އިތުރު އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަދީޘް ނުވަތަ ސުންނަތާ ނުލައި ފުރިހަމައަށް ނޭނގޭނެކަން ޤަބޫލު ކުރަން ޖެހެއެވެ. އެހެން ކަމުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތަކީ މުސްލިމުންގެ ގާތުގެ ވަރަށް މަޤުބޫލު އެއްޗަކަށް ވާންޖެހެއެވެ. ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ ވަޙީބަސްފުޅުންވެސް އެކަން އެގެއެވެ. ނޫރު ސޫރަތުގެ 51 ވަނަ އާޔަތުގައި އެކަލާނގެ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. "إِنَّمَاكَانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِينَ إِذَا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ أَنْ يَقُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَأُوْلَئِكَ هُمْ الْمُفْلِحُونَ" (النور 51 ) މާނައީ "އެބައިމީހުންގެ މެދުގައި ޙުކުމް ކުރެއްވުމަށް ﷲ އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާގެ އަރިހަށް އައުމަށް އެބައިމީހުންނަށް ގޮވާލެވިއްޖެ ހިނދަކު މުއުމިނުންގެ ބަހެއް ކަމުގައި ވާކަން ކަށަވަރީ ތިމަންމެން އަހައިފީމުއޭ އަދި ކިޔަމަން ވެއްޖައީމުއޭ އެބައިމީހުން ބުނުމެވެ. އަދި ދިންނަވާނޭ މީހުންނަކީ ހަމަ އެބައިމީހުންނެވެ."

އިސްލާމްދީނުގައި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައާ އެކަލޭގެފާނުގެ ސުންނަތުގެ މަޤާމަކީ ކޮބައިކަން އިސްވެދިޔަ ބައެއް ކަންތައްތަކުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް އޮޅުން ފިލައެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ދުޢާއަކީ މާތްﷲ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ހެޔޮ މަގަށް މަގުދައްކަވައި ކީރިތި ޤުރުއާނާ ކައުއިތުރު ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތުގައިވާ ގޮތަށް އުޅުމުގެ ހެޔޮ ތައުފީޤު ދެއްވުމެވެ. އާމީން .

Read more...

ސަވާރީއެއްގެ މަތީގައި ޑަބަލްސީޓުހެދުން ހުއްދަވެގެންވުން: ކިތާބުއްތައުޙީދި

އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު އިބްރާހިމް ނައިފަރު

اﷲ تعالى ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ.
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ (الذاريات: 56) މާނައީ: "ޖިންނީންނާއި، އިންސާނުން، ތިމަން اﷲ އަށް އަޅުކަން ކުރުމަށް މެނުވީ ނުހައްދަވަމެވެ."
އަދިވެސް އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ.
وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اُعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ (النحل: 36) މާނައީ: "އަދި ހަމަކަށަވަރުން ކޮންމެ އުއްމަތަކަށްވެސް ތިމަން ﷲ ރަސޫލަކު ފޮނުއްވީމެވެ. (އެއީ މީސްތަކުންނަށް ތައުޙީދުގެ މި ދަޢުވަތު ދިނުމަށްޓަކައެވެ.) ތިޔަބައިމީހުން ﷲ އަށް އަޅުކަން ކުރާށެވެ. އަދި ޠާޣޫތުން (އެބަހީ ﷲ ތަޢާލާ ފިޔަވައި އަޅުކަން ވެވޭ ކޮންމެ އެއްޗަކުން) ދުރުހެލިވެ އެއްކިބާވާށެވެ."

އަދިވެސް އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ.
قَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا *وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا (الإسراء: 23 - 24 )
މާނައީ: "އަދި ތިބާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ފައިސަލާ ކުރައްވާފައިވަނީ ތިޔަބައިމީހުން އެކަލާނގެއަށް މެނުވީ އަޅުކަން ނުކުރުމަށާއި، މައިން ބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތުމަށެވެ. އެދެމީހުން ކުރެ އެކަކު ނުވަތަ އެދެމީހުން ތިބާގެ ގާތުގައި މުސްކުޅި އުމުރާ ހަމައަށް ފޯރައިފިނަމަ ފަހެ އެދެމީހުންނަށް އުއްފުވެސް ނުބުނާށެވެ. އަދި އެދެމީހުންނަށް ހަރުކަށިބަސްވެސް ނުބުނާށެވެ. އަދި އެދެމީހުންނަށް މާތްބަހުން ބުނާށެވެ. އަދި އެދެމީހުންނަށް އޯގާތެރިކަމާއެކު ނިކަމެތިކަމުގެ ފިޔަ ތިރިކޮށްލާށެވެ. އަދި އެދެމީހުންނަށް މިފަދައިން ދުޢާކޮށްދޭށެވެ. އޭހައްދަވައި ބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކަލާކޮ! އެދެމީހުން މިއަޅާ ކުޑައިރުއްސުރެ ތަރުބިއްޔަތުކޮށް ބަލާބޮޑުކުރިފަދައިން އެދެމީހުންނަށް ރަޙުމަތްލައްވާނދޭވެ."
އަދިވެސް އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ.
وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا (النساء: 36) މާނައީ: "އަދި ތިޔަބައިމީހުން ﷲ އަށް އަޅުކަން ކުރާށެވެ. އަދި އެކަލާނގެއާ އެއްވެސް އެއްޗެއް ޝަރީކުނުކުރާށެވެ."
އަދިވެސް އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ.
قُلْ تَعَالَوْا أَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ أَلَّا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ مِنْ إِمْلَاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَإِيَّاهُمْ وَلَا تَقْرَبُوا الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ * وَلَا تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا وَإِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى وَبِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُوا ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ * وَأَنَّ هَذَا صِرَاطِي مُسْتَقِيمًا فَاتَّبِعُوهُ وَلَا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ (الأنعام: 151- 153)
މާނައީ: "(އޭ މުޙައްމަދުގެފާނެވެ.) ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ. ތިޔަބައިމީހުން އަންނާށެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ޙަރާމްކުރެއްވި ކަންތައްތައް ތިމަންކަލޭގެފާނު ކިޔައިދެއްވާ ހުށީމެވެ. އެއީ ތިޔަބައިމީހުން އެކަލާނގެއާ އެއްވެސް އެއްޗަކާ ޝަރީކު ނުކުރާށެވެ. އަދި (މައިންބަފައިންނަށް ބަދު ސުލޫކު ނުކުރާށެވެ. އަދި ކިއެއްތަ!) މައިންބަފައިންނަށް އިޙުސާންތެރިކޮށް ހިތާށެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން ފަޤީރުވެދާނެކަމަށް ބިރުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ދަރިން ޤަތުލުނުކުރާށެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނަށާއި، އެކުދިންނަށް ރިޒުގު ދެއްވަނީ ތިމަން ރަސްކަލާނގެއެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން ފާޙިޝް ކަންތައްތަކާ ކައިރިނުވާށެވެ. އެއީ ފާޅުވެގެންވާ ކަމެއްވިޔަސް އަދި ވަންހަނާ ވެގެންވާ ކަމެއްވިޔަސްމެއެވެ. އަދި ޙައްޤަކާއި ނުލައި ﷲ ތަޢާލާ ޙުރުމަތްތެރިކުރައްވައިފައިވާ ނަފްސެއް ތިޔަބައިމީހުން ޤަތުލުނުކުރާށެވެ. މިގޮތަށް އެކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ވަޞިއްޔަތްކުރައްވައެވެ. އެއީ ތިޔަބައިމީހުން ވިސްނާތޯއެވެ. އަދި ހެޔޮގޮތުގައި މެނުވީ ޔަތީމުންގެ މުދަލާކައިރި ނުވާށެވެ. (އެބަހީ ތިޔަބައިމީހުންގެ އަތުގައިވާ ޔަތީމުންގެ މުދާ ހެޔޮގޮތުގައި މެނުވީ ޚަރަދު ނުކުރާށެވެ.) އެއީ އެކުދިން ބާލިޣުވެ ޒުވާން އުމުރާ ހަމައަށް ފޯރައިފުމަށް ދާންދެނެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން އިންސާފުވެރި ކަމާއިއެކު މިނެކިރުމުގައި ވަފާތެރިވާށެވެ. (އެބަހީ ފުރިހަމަ ކުރާށެވެ.) އެއްވެސް ނަފުސަކަށް އެނަފުސަކަށް ކުޅަދާނަވެގެންނުވާ މިންވަރަކަށް ތިމަން ރަސްކަލާނގެ ތަކުލީފެއް ނުޖައްސަވަމެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން ބަސްބުނާ ހިނދު އިންސާފުވެރިވާށެވެ. އެއީ ގާތްތިމާގެ މީހަކާ ދޭތެރޭ ބަސްބުނަން ޖެހުނުކަމުގައި ވީނަމަވެސްމެއެވެ. އަދި ﷲ ގެ ޢަހުދު ފުރިހަމަ ކުރާށެވެ. (އެބަހީ ﷲ އަމުރުކުރެއްވި ކަންތައް ކުރާށެވެ. ނަހީކުރެއްވި ކަންތަކުން ދުރުވާށެވެ. އަދި ﷲ ގެ ފޮތަށާއި ރަސޫލާގެ ސުންނަތަށް ޢަމަލުކުރާށެވެ. ﷲ ގެ ޢަހުދަކީމިއެވެ.) މިގޮތަށް އެކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ވަޞިއްޔަތް ކުރައްވައެވެ. އެއީ ތިޔަބައިމީހުން ނަސޭހަތް ހާސިލުކުރޭތޯއެވެ. އަދި މިއީ ތިމަން ﷲ ގެ ސީދާވެގެންވާ ތެދުމަގެވެ. މި މަގަށް ތިޔަބައިމީހުން ތަބާވާށެވެ. އަދި އެހެނިހެން މަގުތަކަށް ތިޔަބައިމީހުން ތަބާނުވާށެވެ. (ތަބާ ވެއްޖެނަމަ) އެމަގުތައް ތިޔަބައިމީހުން އެކަލާނގެ، ތެދުމަގުން އެއްކިބާ ކުރާނެއެވެ. މިގޮތަށް އެކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ވަޞިއްޔަތްކުރައްވައެވެ. އެއީ ތިޔަބައިމީހުން ތަޤުވާވެރިވޭތޯއެވެ."
މާތްﷲ ރުއްސުންލެއްވި ޢަބްދުﷲ ބުނު މަސްޢޫދު ގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.
" مَنْ أَرَادَ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى وَصِيَّةِ مُحَمَّدٍ الَّتِي عَلَيْهَا خَاتَمُهُ, فَلْيَقْرَأْ قَولَهُ تَعَالى قُلْ تَعَالَوْا أَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ. إلى قوله: وَأَنَّ هَذَا صِرَاطِي مُسْتَقِيمًا فَاتَّبِعُوهُ الأية " މާނައީ: محمّد صلّى الله عليه وسلّم އެކަލޭގެފާނުގެ ސިއްކަފުޅު ޖައްސަވައިފައިވާ ވަޞިއްޔަތްޕުޅަށް ބަލަން ބޭނުންވާމީހާ ފަހެ ﷲ ތަޢާލާގެ ވަޙީބަސްފުޅު قُلْ تَعَالَوْا أَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ އިން ފެށިގެން وَأَنَّ هَذَا صِرَاطِي مُسْتَقِيمًا فَاتَّبِعُوهُ ގެ ނިޔަލަށް ކިޔާ ހުށިކަމެވެ. (އާޔަތުގެ މާނަ އިސްވެ ހިނގައްޖެއެވެ.) رواه الترمذي وحسّنه.
އަދި މާތްﷲ ރުއްސުންލެއްވި މުޢާޛު ބުނު ޖަބަލު ގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަހުރެން رسول الله صلّى الله عليه وسلّم ގެ ފަހަތްޕުޅުގައި އެކަލޭގެފާނުގެ ޙިމާރުކޮޅުގެ މަތީގައި ސަވާރުވެގެން ވަނިކޮށް އަހުރެންނަށް ޙަދީޘްފުޅުކުރެއްވިއެވެ.
" يَا مُعَاذُ ! أَتَدْرِيْ مَا حَقُّ اللهِ عَلى العِبَادِ، وَمَا حَقُّ العِبَادِ عَلى اللهِ؟". قُلْتُ: اللهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ، قَالَ: "حَقُّ اللهِ عَلى العِبَادِ أَنْ يَعْبُدُوهُ وَلا يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً، وَحَقُّ العِبَادِ عَلى اللهِ أَلاَّ يُعَذِّبَ مَنْ لاَ يُشْرِكُ بِهِ شَيْئاً". قُلْتُ : يَارَسُولَ اللهِ ! أَفَلا أُبَشِّرُ النَاسَ؟ قَالَ: "لاَ تُبَشِّرْهُمْ فَيَتَّكِلُوا" (البخاري ومسلم)
މާނައީ: "އޭ މުޢާޛެވެ! އަޅުތަކުންގެ މައްޗަށްވާ ﷲ ގެ ޙައްޤާއި، ﷲ ގެ މައްޗަށްވާ އަޅުތަކުންގެ ޙައްޤު އެނގިލައްވާތޯއެވެ؟ އަހުރެން ދެންނެވީމެވެ. އެކަން އެންމެ މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވަނީ ﷲ އެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ރަސޫލާއަށެވެ. ޙަދީޘްފުޅުކުރެއްވިއެވެ. އަޅުތަކުންގެ މައްޗަށްވާ ﷲ ގެ ޙައްޤަކީ އެކަލާނގެއަށް އަޅުކަން ކުރުމާއި، އެކަލާނގެ އާ އެއްވެސް އެއްޗެއް ޝަރީކުނުކުރުމެވެ. އަދި ﷲ ގެ މައްޗަށްވާ އަޅުތަކުންގެ ޙައްޤަކީ އެކަލާނގެއާ އެއްވެސް އެއްޗެއް ޝަރީކުނުކުރާ މީހާއަށް ޢަޛާބު ނުދެއްވުމެވެ." އަހުރެން ދެންނެވީމެވެ. އޭﷲ ގެ ރަސޫލާއެވެ! އެހެންވިއްޔާ އަހުރެން މީސްތަކުންނަށް އެކަމުގެ އުފާވެރި ޚަބަރު ނުދެއްވާނެ ހެއްޔެވެ؟ (އެބަހީ ދެއްވަންތޯއެވެ.) ޙަދީޘްފުޅުކުރެއްވިއެވެ. އެބައިމީހުންނަށް އެކަމުގެ އުފާވެރިކަމުގެ ޚަބަރުނުދެއްވާށެވެ. (ދެއްވައިފިނަމަ) އޭރުން އެބައިމީހުން އެކަމުގެ މައްޗަށް ބަރޯސާކޮށްފައި ޢަމަލުކުރުން ދޫކޮށްލައިފާނެތެވެ.

އިސްވެދިޔަ ނައްޞުތަކުގައާއި އަޘަރުތަކުގައި އެކުލެވޭ މަސްއަލަތައް:
1. ޖިންނީންނާއި އިންސާނުން ހެއްދެވުމުގައިވާ ޙިކުމަތް.
2. ހަމަކަށަވަރުން އަޅުކަން ކުރުމޭ ބުނެވުނު ބަހުގެ މުރާދަކީ اﷲ އެއްކައުވަންތަކުރުމެވެ. ސަބަބަކީ رسول الله صلّى الله عليه وسلّم އާއި މުޝްރިކުންނާއި ދެމެދު އަރައިރުން ހިނގީ މިކަމުގައެވެ. (އެބަހީ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللهُ ސާބިތުކުރުމުގައެވެ. އެންމެހައި އަޅުކަމެއް ﷲ ފިޔަވައި އެހެން ހުރިހާ ފަރާތްތަކުން ނަފީކޮށް ހަމައެކަނި ﷲ އަށް ސާބިތުކުރުމުގައެވެ.)
3. ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އެއްކައުވަންތަ ނުކޮށްފިމީހާ ދަންނައެވެ. އޭނާ ﷲ އަށް އަޅުކަން ކުރުމުން އެއްކިބާ ވެގެންފިއެވެ. އެހެންކަމުން މިކަމުގައި ﷲ ތަޢާލާ މި ވަޙީ ބަސްފުޅުގެ މާނަވެއެވެ. وَلَا أَنْتُمْ عَابِدُونَ مَا أَعْبُدُ (الكافرون: 5) މާނައީ: "އަދި، ތިމަންކަލޭގެފާނު އަޅުކަންކުރައްވާ ފަރާތަށް އަޅުކަން ކުރާ ބައެއްކަމުގައި ތިޔަބައިމީހުން ނުވެއެވެ."
4. ރަސޫލުބޭކަލުން ފޮނުއްވުމުގައިވާ ޙިކުމަތް.
5. ހަމަކަށަވަރުން ހުރިހާ އުއްމަތަކަށްވެސް (ﷲ ތަޢާލާގެ) ރިސާލަތު ޢާއްމުވެގެންވުން. (އެބަހީ ހުރިހާ އުއްމަތަކަށް ވެސް އެއުއްމަތެއްގެ ހިދާޔަތަށްޓަކައި ވަނީ ރަސޫލުން ފޮނުއްވިފައެވެ.)
6. ހަމަކަށަވަރުން ހުރިހާ ނަބިއްޔުންގެ ދީނަކީ އެއްދީނެކެވެ. (އެބަހީ ހުރިހާ ނަބިއްޔުންގެ ދަޢުވަތީ ނުކުތާއަކީ އެބޭކަލުންގެ އުއްމަތްތަކަށް ﷲ ގެ އެއްކައުވަންތަކަމަށް ގޮވައިލުމެވެ.)
7. ބޮޑު މައްސަލައަކީ، ހަމަކަށަވަރުން ޠާޣޫތަށް ކާފަރުވެގެން މެނުވީ ﷲ އަށް އަޅުކަންކުރުން ޙާޞިލެއްނުވާނެއެވެ.އަދި ހަމަ މިމޭރުމުން ﷲ ތަޢާލާގެ އަންނަނިވި ވަޙީބަސްފުޅުވެއެވެ. فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى لَا انْفِصَامَ لَهَا وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (البقرة: 256) މާނައީ:"ފަހެ ޠާޣޫތަށް ކާފަރުވެ ﷲ އަށް އީމާން ވެއްޖެމީހާ ދަންނައެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އޭނާ ވަކިވުމެއްނުވާ އުޅަކެއްގައި ވަރުގަދައަށް ހިފަހައްޓައިފިއެވެ."
8. ހަމަކަށަވަރުން اﷲ ފިޔަވައި އަޅުކަންވެވޭ ކޮންމެ އެއްޗަކަށް ޠާޣޫތޭ ކިޔެއެވެ.
9. ސަލަފުއްޞާލިޙުންގެ އަރިހުގައި ބަޔާންވެގެން ދިޔަ މުޙްކަމް ތިން އާޔަތުގެ އަހައްމިއްޔަތުކަމުގެ ބޮޑުކަން. އަދި އެތިން އާޔަތުގައި ﷲ ތަޢާލާގެ ޙަޟްރަތުން އަޅުތަކުންނަށް ދިހަ ޙުކުމްދެވިފައިވެއެވެ. އޭގެތެރެއިން އެންމެ ފުރަތަމަ ޙުކުމަކީ ﷲ އާ ޝަރީކުކުރުމުން މަނާކުރުމެވެ.
10. އިސްރާ ސޫރަތުގައިވާ މުޙްކަމް އާޔަތްތަކުގައި އަށާރަ މައްސަލަ ބަޔާންވެގެންވެއެވެ.ﷲ ތަޢާލާ އެމައްސަލަތައް ފަށްޓަވާފައިވަނީ އެކަލާނގެ މި ވަޙީ ބަސްފުޅުންނެވެ. لَا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آَخَرَ فَتَقْعُدَ مَذْمُومًا مَخْذُولًا (الإسراء: 22) މާނައީ: "ތިބާ اﷲ އާއި އެކުގައި އެހެން އިލާހަކު ނުހަދާށެވެ. (ހަދައިފިނަމަ) އޭރުން ތިބާ އިށީދެއިންނާނީ ނުބައި ބަސްލިބި، ނިކަމެތިވެގެންވާ މީހެއްގެ ގޮތުގައެވެ." އަދި އެކަލާނގެ އެމައްސަލަތައް ނިންމަވާ ލައްވާފައިވަނީ މި ވަޙީ ބަސްފުޅުންނެވެ. وَلَا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آَخَرَ فَتُلْقَى فِي جَهَنَّمَ مَلُومًا مَدْحُورًا (الإسراء: 39) މާނައީ: "ތިބާ اﷲ އާއި އެކުގައި އެހެން އިލާހަކު ނުހަދާށެވެ. (ހަދައިފިނަމަ) އޭރުން ތިބާ މަލާމަތް ލިބި ރަޙުމަތުން ދުރުކުރެވިފައިވާ މީހެއްގެ ގޮތުގައި ނަރަކައަށް އެއްލައި ލެވޭނެއެވެ." ﷲ ތަޢާލާ މިމައްސަލަތަކުގެ އަހައްމިއްޔަތު ކަމުގެ މައްޗަށް އަޅަމެން ހުޝިޔާރު ކުރައްވާފައިވަނީ އެކަލާނގެ މި ވަޙީ ބަސްފުޅުންނެވެ. ذَلِكَ مِمَّا أَوْحَى إِلَيْكَ رَبُّكَ مِنَ الْحِكْمَةِ (الإسراء: 39) މާނައީ: "މިކަންތައް ވަނީ ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް ވަޙީ ކުރައްވައިފައިވާ ޙިކްމަތުގެ ތެރެއިންނެވެ."
11. الحقوق العشرة (ދިހަ ޙައްޤު) ގެ އާޔަތޭ ނަމަކަށް ކިޔުނު ނިސާ ސޫރަތުގެ އާޔަތް. ﷲ ތަޢާލާ މިއާޔަތް ފައްޓަވާފައިވަނީ މިފަދައިންނެވެ. وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا (النساء: 36) (މާނައިސްވެ ހިނގައްޖެއެވެ.)
12. رسول الله صلّى الله عليه وسلّم އަވަހާރަވުމަށް ކައިރިވެވަޑައިގެންފައިވަނިކޮށް އެކަލޭގެފާނުގެ ވަޞިއްޔަތްޕުޅުގެ މައްޗަށް ތަންބީހު ކުރެއްވުން.
13. އަހުރެމެންގެ މައްޗަށްވާ ﷲ ތަޢާލާގެ ޙައްޤު ދެނެގަތުން.
14.ﷲ ތަޢާލާގެ ޙައްޤު އަޅުތަކުން އަދާކޮށްފިނަމަ އެކަލާނގެ މައްޗަށްވާ އަޅުތަކުންގެ ޙައްޤު ދެނެގަތުން.
15. ހަމަކަށަވަރުން މިމައްސަލަ އަޞްޙާބު ބޭކަލުންކުރެ ގިނަބޭކަލުންނަށް އެނގިވަޑައިގެންފައިނުވެއެވެ. (ސަބަބަކީ رسول الله صلّى الله عليه وسلّم މުޢާޛުގެފާނަށް އެކަން މީސްތަކުންނަށް ބަޔާން ނުކުރެއްވުމަށް އަމުރުކުރައްވައިފައިވާތީއެވެ. މުޢާޛުގެފާނު އެކަން އެހެނިހެން ޞަޙާބީންނަށް ބަޔާންކޮށްދެއްވީ އަވަޙާރަވުމަށް ކައިރިވީ ވަގުތުގައެވެ. އެއީ ޢިލްމުފޮރުވި މީހުންގެ ތެރެއިންވެ، ފާފަވެރިވެދާނެތީ ބިރުފުޅުގެންނެވެ.)
16. މަޞްލަޙަަތަށްޓަކައި ޢިލްމުފޮރުވުން ހުއްދަވެގެންވުން.
17. މުސްލިމަކަށް އޭނާ އުފާކުރަނިވި ޚަބަރެއްދިނުން މުސްތަޙައްބުވެގެންވުން.
18.ﷲ ތަޢާލާގެ ތަނަވަސް ރަޙުމަތުގެ މައްޗަށް ބަރޯސާކޮށް ޢަމަލުކުރުން ދޫކޮށްލުމުން ބިރުވެތިވުން.
19. ނޭނގޭ ކަމަކުން ސުވާލު ވެވިއްޖެއްޔާ ސުވާލު ވެވުނުމީހާ "اللهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ" (އެބަހީ އެކަން އެންމެ މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވަނީ ﷲ ތަޢާލާއެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ރަސޫލާއެވެ.) މިފަދައިން ބުނުން.
20. ބައެއްމީހުން (ބައެއް) ޢިލްމަށް ޚާއްޞަކޮށް އަނެއްބަޔަކު (އެޢިލްމުން) މަޙުރޫމުކުރުން ހުއްދަވެގެންވުން.
21. (رسول الله صلّى الله عليه وسلّم ގެ ޒާތުފުޅު އެހާމާތްވުމާއެކު) ހިމާރުގެ މައްޗަށް ސަވާރުވެވަޑައިގަތުމުގަޔާއި އަދި ފަހަތްޕުޅަށް އެހެން މީހަކު ސަވާރުކުރެއްވުމުގައި އެކަލޭގެފާނުގެ ތަވާޟުޢުވެރިކަން.
22. ސަވާރީއެއްގެ މަތީގައި ޑަބަލްސީޓުހެދުން ހުއްދަވެގެންވުން
23. މާތްﷲ ރުއްސުންލެއްވި معاذ بن جبل ގެ މާތްކަން.
24. ތައުޙީދުގެ މައްސަލައިގެ އަހައްމިއްޔަތުކަމުގެ ބޮޑުކަން.
.........................................................
=އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު އިބްރާހިމް ތަރުޖަމާކުރައްވާފައިވާ ކިތާބުއްތައުޙީދި ފޮތުން ނަގާފައި=

Read more...

ދޮގެއްނެހެދިޔަސް ހެޔޮކަމަށް ގޮވާލެވިދާނެއެވެ

އަލްއަޚް މުޙައްމަދު ސިނާން

މިދުވަސްވަރަކީ ތަރައްޤީއާއި ތަހުޒީބުގައި އިންސާނުން ކުރިއަރާފައިވާ ދުވަސްވަރެކެވެ. މީގެކުރިން ދުވަހަކުވެސް ދުނިޔެ ނުދެކޭފަދަ ކުރިއެރުންތަކެއް ފެންނަމުންދާ ދުވަސްވަރެކެވެ. އެމީހަކު ބޭނުން ކޮންމެ ޚަބަރެއް ހަލުވިކަމާއެކު ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކަށް ފަތުރާލުމަށްޓަކައި މާކަގިނަވަގުތުތަކެއް ނުނަގައެވެ. ފޯނުތަކެވެ. އިންޓަނެޓެވެ. މިގޮތަށްގޮސް ތަފާތު ވަޞީލަތްތަކެވެ. ބައެއްފަހަރަށް ހެވެއްނުބައެއް، ތެދެއްދޮގެއް ވަކިނުވާވަރުވެއެވެ. ބައެއް ފަހަރަށް ވާހަކަތަކުގެ ތެދުދޮގު ބަލައިލުމެއްނެތި ތިމާގެ އެކުވެރިޔާއަށް މިޚަބަރު ދެވެއެވެ. ބައެއްމީހުން މިފަދަ ޚަބަރުތައް ފޮނުވާލަނީ ހެޔޮކަމެއް ކޮށްލުމުގެ ބޭނުމުގައި ކަމަށްވެސް ވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ވިސްނާލުން ހުއްޓެވެ.

މަސައްކަތުގެ ހަލަބޮލިވަގުތެވެ. ކުއްލިއަކަށް އަޑެއް އިވިފައި ޖީބުން އެއްޗެއް ތެޅިގެންފިއެވެ. އާދެ ފޯނު ރިންގުވެލީއެވެ. އަޑު ކަންފަތުގަޖެހުމާއެކު އެއީ މެސެޖެއްކަން އެނގުނެވެ. އަވަހަށް ފޯނުނަގައި މެސެޖު ކިޔާލީމެވެ. ދޭތެރެއަކުން އަބަދުވެސް އަންނަ ޒާތުގެ މެސެޖެކެވެ. ވަރަށް ހެޔޮކަލިމަތަކެއް މެސެޖުގައި ލިޔެފައިވެއެވެ. އެފޮނުވި އަޅުގަނޑުގެ އެކުވެރިޔާއަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ޝުކުރިއްޔާއެވެ. ހެޔޮކަމަކަށް އަޅުގަނޑަށް ހަނދާންކޮށްލަ ދިނީތީއެވެ. ނަމަވެސް މެސެޖުގެ ފަހުބަޔަށް އައިއިރު މިއޮންނަނީ އެކަލިމަތައް ވަކި ޢަދަދަކަށް ކިޔާލީމަ ލިބޭ ދަރުމަތަކެއްގެ ވާހަކަ ބަޔާން ކޮށްފައެވެ. ބައެއް ފަހަރަށް އަންނަ މެސެޖުތަކުގައި އުފާވެރި ޚަބަރެއް ލިބޭނެކަމުގެ ޚަބަރެއް ދީފައިހުރެއެވެ. އަނެއްބައި ފަހަރަށް އެމެސެޖު ވަކި ޢަދަދެއްގެ ބަޔަކަށް ފޮނުވުމުން ދަރުމައާއި އުފާވެރި ޚަބަރު ލިބޭނެވާހަކަ ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އަނެއްބައިފަހަރަށް އެމެސެޖުގައިވާގޮތަށް ކަންތައް ނުކޮށްފިނަމަ ލިބޭނެ ހިތާމައިގެ ވާހަކަ ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. ހަމައެފަދައިން އީމެއިލަށް އައިސްފައިވާ މެއިލްތަކަށް ބަލާލާއިރު، ފޯނަށް އެއަންނަ މެސެޖުތަކަށްވުރެ ވާހަކަތައް ފޮންޏެވެ. ވާނީވެސް އެހެންތާއެވެ. ފޯނަށް ފޮނުވާ މެސެޖުތަކުގައި ލިޔެވޭނީ ވަކިވަރަކަށް ވިއްޔާއެވެ.
މިފަދަ މެސެޖުތަކުގައިވާ ގިނަ ވާހަކަތަކަކީ ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ ފޮތުގައި އަދި އެއިލާހު މީސްތަކުންނަށް ހިދާޔަތް ބަޔާންކޮށް ދެއްވުމަށްޓަކައި ފޮނުއްވި މާތް ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަގެ ސުންނަތުން، އަދި ސަލަފުއްޞާލިޙުންގެ ބޭކަލުންގެ ފަރާތުންވެސް އެއްވެސް ދަލީލެއް ނެތް ވާހަކަތަކެކެވެ. ހިތަށް އަރައެވެ. މިހެޔޮކަލިމަ ކިޔާލުމުން ލިބޭ މަތިވެރި ދަރުމަޔާއި ޘަވާބުގެ ވާހަކަ ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގިނަގުނަ ޙަދީޘްތަކެއް ޞައްޙަ ރިވާޔަތްތަކުން އައިސްފައިވާއިރު މިފަދަ ބޮޑެތި ދޮގުފަތުރަނީ ކީއްކުރަން ބާވައެވެ؟
މީސްތަކުން ހެޔޮމަގަށް އަޅުވައި އެބައިމީހުންނަށް ހެޔޮކަންތައްތައް ކުރުވުމަށް ހިތްވަރުދިނުމަށްޓަކައި ބައެއް މީހުން ދަޅަދައްކައެވެ. ވަކިހެޔޮކަމެއް ނުވަތަ ވަކި ކަލިމައެއް ކިޔާލުމުން ވަކި ދަރުމައާއި ޘަވާބުލިބޭނެ ވާހަކަތަކުގެ ދޮގު ޚަބަރުތައް މީސްތަކުންގެ ތެރޭގައި ފަތުރައެވެ. ނުރައްކާތެރިކަމަކީ ބައެއް މީހުން މިފަދަ ބުހުތާނު ދޮގުވާހަކަތައް ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަގެ މައްޗަށް ނުވަތަ އެހެންވެސް ޞާލިޙު ބޭކަލެއްގެ މައްޗަށް ރައްދުކޮށްފައި ހުންނަކަމެކެވެ. ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަގެ މައްޗަށް ދޮގު ހަދައިފިމީހަކު ވާހުށީ ނަރަކައިގައިކަމުގެ ވަރުގަދަ ވަޢީދުގެ ބަސްފުޅު، އެތައްއެތައް ޞަޙާބީބޭކަލުންގެ ކިބައިން ވަނީ އަހަރެމެންނާ ހަމައަށް އައިސްފައެވެ. މިފަދަ ދޮގުވާހަކަތައް މީސްތަކުންގެ ތެރޭގައި ފަތުރައިއުޅެނީ މިއަދަކު ނޫނެވެ. ޞަޙާބީންގެ ޒަމާނުއްސުރެ އެފަދަ ވާހަކަތައް ދަނީ ފަތުރަމުންނެވެ. މިގޮތުން ޚަޠީބުލް ބަޣްދާދީ ރަޙިމަހުﷲ ގެ 'އަލްކިފާޔާ' ކިޔުނުފޮތުގައި، އަދި އިބްނުލް ޖަވްޒީ ރަޙިމަހުﷲ ގެ 'އަލްމަވްޟޫ' އޭ ކިޔުނުފޮތުގައި ގެންނަވާފައިވާ ވާހަކައެއް ދަންނަވާލާނަމެވެ.
"(ކުރީގެ ޙަދީޘް ޢިލްމުވެރިއެއްކަމުގައިވާ) އަލްމުއައްމަލު ބިން އިސްމާޢީލް ގެ ކިބައިން ރިވާވެފައިވެއެވެ. އެޢިލްވެރިޔާ ވިދާޅުވިއެވެ. އުބައްޔު ބިން ކަޢުބު (ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު) ކިބައިން، ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ މަތިވެރިކަމާގުޅޭގޮތުން ރިވާވެފައިވާކަމަށްބުނާ ޙަދީޘެއް ތިމަންނައަށް ޝެއިޚަކު ކިޔައި ދިނެވެ. ފަހެ ތިމަންނަ އެޝެއިޚަށް ދަންނަވައިފީމެވެ. 'ތިބާއަށް މިޙަދީޘް ކިޔައިދިނީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟' އެޝެއިޚު ވިދާޅުވިއެވެ. 'ތިމަންނައަށް މިޙަދީޘް ކިޔައިދިނީ މަދާއިން (ޢިރާޤުގެ ރަށެއް) ގެ މީހެކެވެ. އޭނަ އަދިވެސް ދުނިޔޭގައި އެބަހުއްޓެވެ.' ދެން ތިމަން މިމީހާގެ ކައިރިއަށް ދަތުރުކޮށްފައި ހިނގައްޖައީމެވެ. ފެހެ ތިމަންނަ މިމީހާއަށް ދަންނަވައިފީމެވެ. 'ތިބާއަށް މިޙަދީޘް ކިޔައިދިނީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟' މިމީހާ ބުންޏެވެ. 'ތިމަންނައަށް މިޙަދީޘް ކިޔައިދިނީ ވާސިތާ (ޢިރާޤުގެ ރަށެއް) ގެ ޝެއިޚެކެވެ. އޭނަ އަދިވެސް ދުނިޔޭގައި އެބަހުއްޓެވެ.' ދެން ތިމަން މިމީހާގެ ކައިރިއަށް ދަތުރުކޮށްފައި ހިނގައްޖައީމެވެ. މިމީހާ ބުންޏެވެ. 'ތިމަންނައަށް މިޙަދީޘް ކިޔައިދިނީ ބަޞަރާ (ޢިރާޤުގެ ރަށެއް) ގެ ޝެއިޚެކެވެ.' ދެން ތިމަން މިމީހާގެ ކައިރިއަށް ދަތުރުކޮށްފައި ހިނގައްޖައީމެވެ. މިމީހާ ބުންޏެވެ. 'ތިމަންނައަށް މިޙަދީޘް ކިޔައިދިނީ ޢަބްދާން (އިރާނުގެ ރަށެއް) ގެ ޝެއިޚެކެވެ.' ދެން ތިމަން މިމީހާގެ ކައިރިއަށް ދަތުރުކޮށްފައި ހިނގައްޖައީމެވެ. މިމީހާ ތިމަންގެ އަތުގައި ހިފައިގެން ގެންގޮސް ގެއަކަށް ވައްދައިފިއެވެ. އެގޭގައި ބަޔަކު އެއްވެ ތިއްބެވެ. އެމީހުންގެ ތެރޭގައި ޝެއިޚަކު އިނެވެ. ތިމަން ގޮވައިގެން ދިޔަ މީހާ ބުންޏެވެ. 'ތިމަންނައަށް އެޙަދީޘް ކިޔައިދިނީ މިއިން ޝެއިޚެވެ.' ތިމަން (އެޝެއިޚަށް) ބުނީމެވެ. 'ތިބާއަށް މިޙަދީޘް ކިޔައިދިނީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟' އެމީހާ ބުންޏެވެ. 'ތިމަންނައަށް އެއްވެސް މީހަކު މިޙަދީޘް ކިޔައެއް ނުދެއެވެ. ނަމަވެސް ތިމަންމެނަށް މިފެންނަނީ ޤުރުއާނާ މީހުން ދުރަށް ދާތަނެވެ. އެހެންވެ އެބައިމީހުން ކީރިތި ޤުރުއާނާ ކައިރިކުރުމަށްޓަކައި ތިމަން ޙަދީޘް ހަދައިލީއެވެ." لا حول ولا قوة إلاّ بالله.
މިވާހަކައިން އެނގޭގޮތުގައި އެންމެ ކުރިން ފަށައިގެންވެސް، މީސްތަކުންނަށް ހެޔޮކަންތައްތަކަށް ގޮވާލުމަށްޓަކައި މިފަދަ ޝައިޠާނީ ދޮގުވާހަކަތައް މީސްތަކުންގެ ތެރޭގައި ފަތުރާ ބަޔަކު އުޅެއެވެ. ދީނުގެ ޢިލްމު ލިބިފައިނުވާ އާއްމު މުސްލިމުންނަށް ވަރަށް ފަސޭހަކަމާއެކު މިފަދަ ވާހަކަތައް ޤަބޫލުކުރެވެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ރާއްޖޭގައިވެސް ތަފާތު ވައްތަރުގެ ދުޢާތައް ގަނޑުކޮޅުތަކުގައި ލިޔެގެން ބައެއްމީހުން ގެންގުޅެއެވެ. މިފަދަ ދުޢާތަކުގެ ތެރޭގައި އެއްވެސް އަޞްލެއްނެތް ދުޢާތައް ހިމެނެއެވެ. ވުމާއެކު، މިފަދަ ދުޢާއެއް ކިޔައި، އެހެން މީހަކަށް ދިނުމުގެ ކުރިން ދީނީ ޢިލްމު ޙާޞިލުކޮށްފައިވާ އިތުބާރުކުރެވޭ މީހެއްގެ ކިބައިން އެދުޢާގެ ތެދުދޮގު ބަލާލުން ހުއްޓެވެ.
ހަމައެފަދައިން ދޭތެރެ ދޭތެރެއިން މެއިލްގެގޮތުގައި އަންނަ މެސެޖެއްގެ ވާހަކައާއި، މިމެސެޖެށް ޝެއިޚް ޢަބްދުލް ޢަޒީޒް ބިން ބާޒް ރަޙިމަހުﷲ ދެއްވާފައިވާ ރައްދެއް ދަންނަވާލާނަމެވެ. މިމެސެޖަކީ އަބަދުވެސް ހަލުވިކަމާއެކު އިންޓަނެޓުގައި ފެތުރެމުންދާ މެސެޖެކެވެ. މިމެސެޖުގައި ވެއެވެ. "މިވަޞިއްޔަތަކީ ސަޢޫދީ އަރަބިއްޔާއިން އައިސްފައިވާ، އެންމެހާ މުސްލިމުންނާ މުޚާޠަބުކޮށްފައިވާ ވަޞިއްޔަތެކެވެ. މިވަޞިއްޔަތަކީ ރަސޫލާގެ މިސްކިތުގެ ތަޅުދަނޑިއާ ޙަވާލުވެފައިވާ، ޝެއިޚް އަޙްމަދުގެ ބަސްތަކެކެވެ. ހުކުރު ދުވަހެއްގެރޭ، ޝެއިޚް އަޙްމަދު ޤުރުއާން ކިޔެވުމަށްފަހު ނިދިތަނުން ހުވަފެނުގައި މިފެނުނީ ރަސޫލާއެވެ. ރަސޫލާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. 'އޭ ޝެއިޚް އަޙްމަދެވެ. މިހުކުރު ދުވަހު ގާތްގަނޑަކަށް 6000 މީހުން މަރުވެ، އެއިގެ ތެރެއިން އެކަކަށްވެސް ސުވަރުގެއަކަށް ނުވަދެވެއެވެ. އަންހެންވެރިން އެކަނބަލުންގެ ފިރިންގެ އަމުރުތަކަކަށް ކިޔަމަނެއް ނުވެއެވެ. މުސްލިމުންގެ ތެރެއިން މުދާހުރިމީހުން ފަޤީރުންނަކަށް އެހީއެއްނުވެއެވެ. މީސްތަކުންނަށް އަންގަވާ ދެއްވާފައިވާގޮތަކަށް އެބައިމީހުން ޙައްޖެއް ނުވެއެވެ. ނަމާދުގައި ކިޔަންޖެހޭ ތަކެއްޗެއް ނުކިޔައެވެ. ޝެއިޚް އަޙްމަދެވެ. މީސްތަކުންގެ ކައިރީ މިވަޞިއްޔަތް އައީ ތިބާގެ ފުށުންނޭ ބުނާށެވެ. އަދި މިދުނިޔޭގެ އެންމެހާ މުސްލިމުންނަށް މިވަޞިއްޔަތް ފޯރުކޮށްދިނުމަށްޓަކައި، އެބައިމީހުން މީގެ ކޮޕީތަކެއް ހަދައިގެން، އެހެން މުސްލިމުންނަށް ދޭހުށިކަމެވެ. މީގެކޮޕީތައް ހަދައިގެން އެހެން މުސްލިމުންނަށް ބަހާ އުޅޭމީހާއަށް އެކަމުގެ އަޖުރު ފެންނާނެއެވެ. އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ޝަފާޢަތް އެމީހަކަށް ލިބި، އެތައް އެތައް ދަރުމަޔަކާއި ޘަވާބެއް ލިބޭނެއެވެ. އަދި މިވަޞިއްޔަތަށް އަހައްމިއްޔަތުކަމެއްނުދީ، މިވަޞިއްޔަތް އެއްލައިލައިފިނަމަ އެމީހަކު އެކުރީ ބޮޑުވެގެންވާ ފާފައެކެވެ. އަދި މި ނުބަހައިފިމީހަކަށް ޤިޔާމަތްދުވަހު ﷲގެ ރަޙްމަތް ނުލިބޭހުއްޓެވެ." ޝެއިޚް އަޙްމަދު ބުންޏެވެ. "މިވަޞިއްޔަތުގެ 20 ކޮޕީ ބަހާށެވެ. އެއިރުން ރަސޫލާގެ ޝަފާޢަތް ލިބޭނެއެވެ. އަދި ހީވެސްނުކުރާފަދަ ކަންތައްތައް މެދުވެރިވާ ހުއްޓެވެ." މަދި މިސެޖުގައި މިވަޞިއްޔަތް ނުބެހި ބައެއް މީހުންނަށް ދިމާވި ޙާދިޘާތައްވެސް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި މިވަޞިއްޔަތް ބެހިމީހުންނަށް ދިމާވި ހެޔޮގޮތްތައްވެސް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި މިވަޞިއްޔަތް ތަފާތު އެތައް ޢިބާރާތްތަކުން ފެތުރިފައިވެއެވެ.
ހައިރާންވެ އަންތަރީސްވާވަރުގެ މެސެޖެކެވެ. ހިތާމަޔަކީ ކޮންމެ މީހަކުވެސް ބަލާލުމެއްނެތި ތިމާގެ އެކުވެރިންނަށް މިމެސެޖު ފޮނުވާލާކަމެވެ. މިވަޞިއްޔަތާ ބެހޭގޮތުން ޝެއިޚް ޢަބްދުލް ޢަޒީޒް ބިން ބާޒް ރަޙިމަހުﷲ ދެއްވަވާފައިވާ ރައްދު ދަންނަވާލާނަމެވެ.
"ޙަމްދު ހުރީ ﷲ އަށެވެ. ޝެއިޚް ޢަބްދުލް ޢަޒީޒް ބިން ބާޒް ރަޙިމަހުﷲ ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. 'ތިމަންމެން މިދޮގު ވަޞިއްޔަތުގެ ޚަބަރު އެތައްފަހަރަކު މީގެ އެތައް އަހަރުތަކެއް ކުރިން އަޑުއަހަމެވެ. މީސްތަކުންގެ ތެރޭގައި އެކި ފަހަރުފަހަރު މަތިން މިވަޞިއްޔަތްވަނީ ފެތުރިފައެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ޢާއްމުންގެ ތެރޭގައެވެ. މީގެ ބައެއްފަހަރަށް އިބާރާތްތައް ތަފާތުވެފައިވެއެވެ. މިވާހަކަ ކިޔައިދިން މީހަކު ބުނެފައިވަނީ އެމީހާއަށް ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ފެނުނުވާހަކައެވެ. އަދި މިމީހާއަށް ރަސޫލާ މިޚަބަރުތައް ދެއްވެވި ވާހަކައެވެ. އަދި މިވާހަކަ ފަތުރަން ޙަދީޘްކުރެއްވި ވާހަކައެވެ...... މިވާހަކަ ހެދިމީހަކު ވަނީ ބަޔާންވެ ފާޅުވެގެންވާ އެތައް ދޮގު ބާޠިލު ވާހަކަތަކެއް ބަޔާންކޮށްފައެވެ. މީގެ ކުރީ އަހަރުތަކުގައިވަނީ ތިމަންނައަށް މީގެ ޚަބަރު ލިބިފައެވެ. މިއަކީ ފާޅުވެގެންވާ ދޮގެއްކަމަށާއި، ބާޠިލު ވާހަކައެއްކަން ތިމަންވާނީ މީސްތަކުންނަށް ބަޔާންކޮށްދީފައެވެ. ނަމަވެސް އެންމެ ފަހުން މިވާހަކަ ފެތުރުނު އިރު، އެއަށް ރައްދު ދިނުމަށް ތިމަން ތަރައްދުދު ވިއެވެ. އެއީ މިވާހަކައިގެ ދޮގުކަމާއި ބާޠިލުކަން ފާޅުކަމުންނެވެ. ތިމަންނައަށް ހީވާގޮތުން ބުއްދި ސަލާމަތުން ހުރި އެކަކުވެސް މިވާހަކަތައް ޤަބޫލެއް ނުކުރާނެއެވެ.
ނަމަވެސް މިވަޞިއްޔަތުގެ ސަބަބުން ވަރަށް ގިނަ ބަޔަކު މަގުފުރެދި، އެބައިމީހުންގެ ތެރޭގައި މިވަޞިއްޔަތް ބަހައި، އަދި ބައެއް މީހުން މިވަޞިއްޔަތް ޤަބޫލުކޮށްފިކަމުގެ ޚަބަރުތައް ތިމަންގެ ވަރަށްގިނަ އަޚުންގެ ފަރާތުން ތިމަންނައަށްވަނީ ލިބިފައެވެ. ވުމާއިއެކު، މިވަޞިއްޔަތާ ދެކޮޅަށް އެއްޗެއް ދަންނަވާލުމަކީ ތިމަންފަދަ މީހަކު ކުރަންޖެހޭފަދަކަމެއްކަމުގައި ދެކެމެވެ. އެއީ އެއްވެސް މީހަކު މިވަޞިއްޔަތުގެ ސަބަބުން މަގުފުރެދި ނުދިޔުމަށްޓަކައި، އެވަޞިއްޔަތަކީ ބާޠިލު، އަދި ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަގެ މައްޗަށް ހަދާފައިވާ ބުހުތާނު ދޮގެއްކަން ބަޔާންކުރުމަށްޓަކައެވެ. ދީނުގެ ޢިލްމުލިބިފައިވާ، އީމާންކަމުގެ، ނުވަތަ ފިޠުރަތު ސަލާމަތުންހުރި ހޭޖެހޭ ކޮންމެ މީހަކަށް މިވަޞިއްޔަތަކީ ވަރަށް ގިނަ ގޮތްގޮތުން ހަދާފައިވާ ބާޠިލު އެއްޗެއްކަން އެނގޭނެއެވެ.
ޝެއިޚް އަޙުމަދުގެ ބައެއް އާއިލާ މީހުންގެ ކައިރީ ތިމަން މިވަޞިއްޔަތާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލުކުރީމެވެ. އެބައިމީހުން ބުނެފައިވަނީ އެއީ ޝެއިޚް އަޙުމަދުގެ މައްޗަށް ހަދާފައިވާ ދޮގެއްކަމަށެވެ. އެއީ އެޝެއިޚް ބުނި ވާހަކައެއްވެސް ނޫނެވެ. މިވާހަކައިގައިވާ ޝެއިޚް އަޙުމަދުވަނީ މީގެ ދުވަސްގަނޑެއް ކުރިން ނިޔާވެފައެވެ. ޝެއިޚް އަޙުމަދު ވިޔަސް އަދި އެހެން އެއަށްވުރެ ބޮޑު ޢިލްމުވެރިއެއްވިޔަސް، ހުވަފެނުގައި ނުވަތަ ހޭލާހުއްޓައި ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަ ފެނި، މިފަދަ ވަޞިއްޔަތެއް ކޮށްފިކަމުގައިވާނަމަ، އަހަރެމެންނަށް އެނގޭނެކަމަކީ ހަމަޔަޤީނުންވެސް އެމީހަކު އެހަދަނީ ދޮގުކަމެވެ. ނުވަތަ އެމީހަކަށް މިފަދަ ވަޞިއްޔަތެއް ކުރީ ޝައިޠާނާކަމެވެ. ރަސޫލާއެއް ނޫންކަމެވެ. އެއީ ބައިވަރު ސަބަބުތަކަކަށްޓަކައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ސަބަބުތައްވެއެވެ.
ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަ، އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަޔާތުގައިވެސް އަދި އަވަހާރަވުމަށްފަހުވެސް ޙައްޤުބަހެއް ފިޔަވައި ޙަދީޘެއް ނުކުރައްވާނެއެވެ. ތިރީގައި ބަޔާންވެގެންވާ ފަދައިން، މިވަޞިއްޔަތަކީ އެކަލޭގެފާނު ގެނެސްދެއްވި ޝަރީޢަތާ ޚިލާފު ވަޞިއްޔަތެކެވެ. ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަ ހުވަފެނުގައި ފެނިދާނެއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ޞޫރާގައި ހުވަފެނުގައި ފެނިއްޖެނަމަ ފަހެ އެމީހަކަށް އެކަލޭގެފާނު ފެނިއްޖެއެވެ. އެހެނީ ޞައްޙަ ޙަދީޘްތަކުގައި ވާފަދައިން ޝައިޠާނާއަށް އެކަލޭގެފާނުގެ ސިފާގައި ފާޅުނުވެވޭ ހުއްޓެވެ. ނަމަވެސް މިހުރިހާ ކަމެއް ބިނާވެފައިވަނީ ފެނުނު މީހާގެ އީމާންތެރިކަމަށާއި، ތެދުވެރިކަމަށާއި، ޢަދުލުވެރިކަމަށާއި، ހަނދާންހުރުމާއި، ދީންވެރިކަމަށާއި، އަމާނާތްތެރިކަމަށެވެ. އަދި ހަމަޔަޤީނުންވެސް އެމީހަކަށް އެފެނުނީ ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނުގެ ޞޫރައިގައިތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ބަލަންޖެހެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ދުނިޔޭގައި ހުންނަވައި ޙަދީޘްކުރެއްވިކަމަށްބުނާ ޙަދީޘެއް އިތުބާރުކުރެވޭ ރާވީންގެ ކިބައިން ރިވާވެފައި ނުވާނަމަ އެއީ އިޢްތިމާދުކުރެވޭނެ ޙަދީޘެއް ނޫނެވެ. އަދި އެއީ ޙުއްޖަތެއްވެސް ނޫނެވެ. ނުވަތަ އިތުބާރުކުރެވޭ ރާވީންތަކެއް، އެއަށްވުރެ ބޮޑަށް އިތުބާރުކުރެވޭ ރާވީންގެ ކިބައިން އައިސްފައިވާ ޙަދީޘަކާ ޚިލާފުވާކަމުގައިވެފައި، އެދެޙަދީޘްގެ ތެރެއިން ހަދީޘެއް ނަސްޚުވެފައިވާތީވެ، ޖަމްޢުނުކުރެވިއްޖެނަމަ، މަންސޫޚަވި ޙަދީޘަކަށް ޢަމަލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. އަދި ނާސިޚު ޙަދީޘަށް އެއިގެ ޝަރުޠުތަކާއެކު ޢަމަލުކުރެވޭނެއެވެ. ނަމަވެސް މިޤަވާޢިދާ ޚިލާފުވެ، ދެޙަދީޘް ޖަމާނުކުރެވިއްޖެނަމަ، ވާޖިބުވެގެންވަނީ ދަސްކުރުމުގެ ބާރުދަށް، އަދި ޢަދުލުވެރިކަން ދަށް ރާވީންގެ ކިބައިން އައިސްފައިވާ ޙަދީޘް ދޫކޮށްލުމެވެ. އެފަދަ ޙަދީޘެއްގެ ޙުކުމަކީ ޝާޛު ޙަދީޘެއްގެ ޙުކުމެވެ. އެޙަދީޘަކަށް ޢަމަލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ކަންމިހެންހުރިއިރު ޢަދުލުވެރިކަމެއް، އަދި އަމާނާތްތެރިކަމެއް ނޭނގޭ މީހަކު ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ފަރާތްޕުޅުން ވަޞިއްޔަތެއް ގެނެސްފިނަމަ ޤަބޫލުކުރެވޭނީ ކިހިނަކުން ހެއްޔެވެ؟ މިފަދަ ވަޞިއްޔަތެއްގައި ޝަރީޢަތާ ޚިލާފުވާހަކައެއް ނެތްނަމަވެސް، މިފަދަ ޙާލަތެއްގައި ޖެހޭނީ އެވަޞިއްޔަތެއް ދޫކޮށްލައި، އެއަށް ސަމާލުކަންނުދިނުމެވެ. ވީއިރު، ވަޞިއްޔަތެއްގައިވާ ވާހަކަތަކެއް ބާޠިލުކޮށްލާނެ އެތައް ޙުއްޖަތްތަކެއްހުރެފައި، ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަގެ މައްޗަށް ދޮގު ހަދައިފައިވާ، އަދި ﷲ ހުއްދަނުކުރައްވާ ވާހަކަތަކެއް ހުރި ވަޞިއްޔަތެއް ވާނީ ކިހިނަކުންތޯއެވެ؟ އެހެނީ ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރައްވާފައިވެއެވެ.
مَنْ قَالَ عَليَّ مَا لَمْ أَقُلْ فَلْيَتَبَوَّأ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ
މާނައީ: "ތިމަންކަލޭގެފާނު ވިދާޅުނުވާ ބަސްފުޅެއް ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް ބުނެއްޖެމީހާ، ފަހެ ނަރަކައިން އޭނާގެ ޖަގަހަ ހޯދާހުށިކަމެވެ." (މިހާހިސާބަށް ޝެއިޚުގެ ޖަވާބު ކުރުގޮތަކަށް ނިމުނީއެވެ.)
މިއީ މިވަޞިއްޔަތާބެހޭގޮތުން އެންމެ ޢިލްމުވެރިޔަކު ދެއްވަވާ ފައިވާ ރައްދެކެވެ. މިނޫން އެހެން ޢިލްމުވެރިންވެސް މިވަޞިއްޔަތައް ރައްދު ދެއްވާފައިވެއެވެ. ދިގުވެދާނެކަމަށް މިހައިވަރުން ފުއްދައިލީމެވެ.
ކޮންމެއަކަސް، މިއީ މިފަދަ އެންމެ މިސާލެކެވެ. މިފަދަ އެތައް މެސެޖުތަކަކާއި، ދުޢާތަކެއް ވަނީ މީސްތަކުންގެ މެދުގައި ފެތުރިފައެވެ. އިސްލާމްދީން ބާވާލެއްވި ޢާލަމްތަކުގެ ވެރިއިލާހު ވަނީ އެދީން ފުރިހަމަކުރައްވާފައެވެ. އެއިލާހުގެ މާތް ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަ ވަނީ ހެޔޮކަމެއް އޮތްނަމަ އެކަން އެކަލޭގެފާނުގެ އުއްމަތަށް ބަޔާންކޮށްދެއްވާފައެވެ. އުއްމަތަށް އެކަލޭގެފާނު ދައްކަވައި ދެއްވާފައިވަނީ ސާފުސީދާ ކަސިޔާރުކަމެއް ނެތް މަގެކެވެ. ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ.
الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلاَمَ دِينًا އަލް މާއިދާ: 3
މާނައީ: "މިއަދު، ތިޔަބައިމީހުންގެ ދީން، ތިޔަބައިމީހުންނަށް ތިމަންއިލާހު ފުރިހަމަކޮށްދެއްވައިފީމެވެ. އަދި ތިމަންއިލާހުގެ ނިޢުމަތް، ތިޔަބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ތިމަންއިލާހު ފުރިހަމަކޮށްދެއްވައިފީމެވެ. އަދި އިސްލާމްދީން ތިޔަބައިމީހުންނަށް ދީނެއްކަމުގައި، ތިމަންއިލާހު ރުހިވޮޑިގެންފީމެވެ."
އަދި ޢިރުބާޟް ބިން ސާރިޔާ ރަޟިޔަﷲ ޢަންހުގެ ކިބައިން ރިވާވެފައިވެއެވެ. ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.
قَدْ تَرَكْتُكُمْ عَلَى الْبَيْضَاء، لَيْلُهَا كَنَهَارِهَا لاَ يَزِيْغُ عَنْهَا بَعْدِي إِلاَّ هَالِك (رواه ابن ماجه – السلسلة الأحاديث الصحيحة)
މާނައީ: "ހަމަކަށަވަރުން ތިމަންކަލޭގެފާނު ތިޔަބައިމީހުން ދޫކުރައްވާފައިވަނީ ސާފުސީދާ ތެދުމަގެއްގައެވެ. އެމަގުގެ ރޭގަނޑު ދުވާލުފަދައެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނަށްފަހު ހަލާކުވެއްޖެމީހަކުމެނުވީ އެމަގުން އެއްކިބާނުވާނެއެވެ."
ހަމައެފަދައިން، ގިނަގުނަވެގެންވާ ޛިކުރުތަކަކާއި، ދުޢާތަކަކާއި، ވަޞިއްޔަތްތަކެއް އެކަލޭގެފާނުގެ ކިބައިން ޞައްޙަ ރިވާޔަތްތަކުން ވަނީ އަޅުގަނޑުމެނާ ހަމައަށް ފޯރާފައެވެ. އެޛިކުރުތަކާއި، ދުޢާތަކުގެ މަތިވެރިކަމާގުޅޭގޮތުން އައިސްފައިވާ ޙަދީޘްތަކަކީ އިތުރު މިސާލަކަށް ބޭނުންނުވާނެ، ހެޔޮކަމަށް ދަހިވެތިވެފައިވާ މީހަކަށް ފުދިގެންވާނެ ޙަދީޘްތަކެކެވެ. ވުމާއިއެކު، އިތުބާރުނުކުރެވޭ، ޙަޤީޤަތެއްނެތް ތަކެތި އެހެން މީހަކަށް ދިނުމުގެ ކުރިން، ނުވަތަ އެފަދަ އެއްޗެއް ކިޔުމުގެ ކުރިން، ޢިލްމު ލިބިފައިވާ އިތުބާރުކުރެވޭ މީހެއްގެ ފަރާތުން އެފަދަ ތަކެތީގެ ޙަޤީޤަތް ހޯދުމަކީ ވަރަށްވެސް މުހިއްމުކަމެކެވެ.
ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ އަޅުގަނޑަށާއި، ތިބާއަށް ހިދާޔަތް ދައްކަވާށި!
والله تعالى أعلم وأحكم، وصلى الله وسلم وبارك على عبده ورسوله محمد وعلى آله وأصحابه ومن تبعهم بإحسان إلى يوم الدين، والحمد لله ربّ العالمين.

Read more...

ޤުރުއާނަކީ ޙައްޤު ބަސްފުޅު ކަމަށް ޤަބޫލު ކުރާއިރު އެއަށް ޙުކުމް ކުރަން، ޤާނޫނު އަސާސީ ހަދަން ނުކެރިގެން މިއުޅެނީ ކީއްވެ ހެއްޔެވެ؟

އަލްއަޚް އަބޫ އަމަތުﷲ

ވިސްނާ ވިސްނާވެސް ހަމަ ނުވިސްނުނެވެ. ﷲ ތަޢާލާއަށް އުރެދި ހެއްދެވިހައި ފާފަތަކަށް އަރައިގަންނަ އިރު ހިތް ނުތަނަވަސްވެ ބިރުގަންނާތީއެއް ނޫޅެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެއިލާހު ބާއްވާލެއްވެވި ޙުކުމްފުޅުތައް އެއީ ޤާނޫނު ކަމުގައި ހަދާ އެތަންފީޒު ކުރަން ހަމަ ގޮވާލެވޭ އިރަށް މިފެންނަނީ ބަޔަކު އެކަމާއި ބިރުން ހިތް ނުތަނަވަސްވެގެން އުޅޭ ތަނެވެ. ފަހެ މިއީ ހަމަ މުސްލިމުންހެއްޔެވެ؟

އެހެންޏާ ފަހެ، ﷲގެ ޙުކުމްފުޅުތައް ޤާނޫނު އަސާސީ ކަމުގައި ހެދުމީ ފުރިހަމަ މުސްލިމަކަށްވެ ﷲއާއި އެއިލާހުގެ ރަސޫލާއަށް ފުރިހަމައަށް ކިޔަމަންތެރިކަން އަދާކުރުން ނޫން ހެއްޔެވެ. މުސްލިމަކަށް ވެވޭނީ ޤުރުއާނާއި ސުންނަތައް ފުރިހަމައަށް ކިޔަމަންތެރިވެ ބޯލަނބައިގެންނެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ސޫރަތުއް ނިސާގައި ވަޙީ ކުރައްވާފައި ވެއެވެ.
"فَلا وَرَبِّكَ لا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيماً" (النساء:65)
"ކަލޭގެފާނުގެ ވެރި ރައްބު ގަންދެއްވަމެވެ. އެބައިމީހުންގެ މެދުގައި އުފެދޭ ދެބަސްވުންތަކުގައި ޙުކުމްކުރާ ފަރާތެއް ކަމުގައި ކަލޭގެފާނު ހަދައި، އަދި ކަލޭގެފާނު ކުރެއްވި ޙުކުމަށް އެބައިމީހުންގެ ހިތުގައި އެއްވެސް ނުރުހުންތެރި (ކިލަނބު) ކަމެއް ނެތި ފުރިހަމައަށް ޤަބޫލުކުރުމުން މެނުވީ އޭގެތެރެއިން ހަމައެކަކުވެސް އީމާންވި ކަމުގައި ނުވެއެވެ."

ފަހެ ޤުރުއާނައި ރަސޫލާގެ ސުންނަތުގައި ވާގޮތަށް ޙުކުމް ކުރަން ބިރު ގަންނަނީ، އޭގައި އެވަނީ ރޯމަރު ދޮގު ކަމަށް ޤަބޫލު ކުރާތީ ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ އެއީ މިޒަމާނާ ނުގުޅޭ ބޯދާ ޙުކުމްތަކަށް ވާތީ ހެއްޔެވެ؟ ނޫންނަމަ އެއީ އިންސާނުންނަށް ގެއްލުން ހުރި ޙުކުމްތަކަކަށް ވާތީ ހެއްޔެވެ؟ ކޮންމެއަކަސް މިހެން ބުނާ މީހުން، މިއިންކާރު ކުރަނީ ﷲ ތަޢާލާގެ ކުޅަދުންވަންތަ ކަމަށެވެ. އެހެނީ ﷲއީ ހުރިހައި ކަމެއް އެންމެ މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގަންނަވާ، އެންމެ މޮޅަށް ޙުކުމް ކުރައްވަވާ އިލާހެވެ. ފަހެ ﷲ ފިޔަވައި މީސްތަކުންގެ ޙައްޤުތައް އެއަށްުވުރެ ފުރިހަމައަށް އަދާ ކޮށްދޭ ފަރާތަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟ ﷲ ތަޢާލާ ސޫރަތުލް މާއިދާގައި ވަޙީ ކުރައްވާފައި ވެއެވެ.
"وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ حُكْماً" (المائدة: 50)
"އަދި ދަންނާށެވެ. ޙުކުމް ކުރުމުގައި ﷲ އަށްވުރެ މޮޅީ ފަހެ ކާކު (ނުވަތަ ކޮންފަރާތެއް) ހެއްޔެވެ؟"

ދެން ބުނަމުން މިދަނީ އެއްވެސް ޒަމާނެއްގައި ރާއްޖޭގައި އިސްލާމީ ޝަރީޢަތަށް ޙުކުމް ނުކުރާ ވާހަކައެވެ؟ ދަންނާށެވެ. މިއީ އަކީ ކޮންމެހެން ދައްކަންވީ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. ޤުރުއާނަކީ ޙައްޤުކަމަށް ޤަބޫލު ކުރާނަމަ މިހާރުން މިހާރަށްވެސް ޤާނޫނަކީ އެއީ ކަމަށް ހަދައި އެތަންފީޒު ކުރަން ޖެހިލުންވަނީ ކީއްވެހެއްޔެވެ؟ ތިޔަ ދައްކާ ވާހަކައިން ދޭހަވަނީ: ބޯން ބޭނުމީ ފެނޭ، އެކަމަކު ބޯނީ ހަމަ ރަލޭ ބުނާ ހެންނެވެ. އާނ އެހެންޏާ ފަހެ މިގޮވަނީ، އަހަރުމެން ބޭނުމީ ކޮންމެވެސް ޑިމޮކްރަސީ އެކޭ ކިޔާފައި އެވެ. ދެން އެހެންވީއިރު ހުޅަނގުގެ މީހުން އެވެރިންގެ ދީނަކީ ނަސޯރާ ނުވަތަ ޔަހޫދީއޭ ކިޔާތީ އަހަރުމެންގެ ދީނުގެ ނަންވެސް ނަސޯރާ ނުވަތަ ޔަހޫދީ ދީނަށް ބަދަލު ކުރަންވީ ނޫން ހެއްޔެވެ. އެކަމަކު ހަމަ ދުލުން ކިޔާނީ އަހަރުމެންނަކީ މުސްލިމުންނޭ އެވެ. އޭރުން އެއޮތީ ފުރިހަމަ ޑިމޮކްރަސީ ގެނެވިފައެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ސޫރަތުލް މާއިދާގައި ވަޙީ ކުރައްވާފައި ވެއެވެ.
"وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ"(المائدة: 44)
"އަދި ހަމަކަށަވަރުން ﷲ ތަޢާލާ ބާއްވާލެއްވި އެއްޗަކަށް ޙުކުމް ނުކުރާ މީހުން ދަންނާށެވެ. ފަހެ އެމީހުންނަކީ އެއީ ހަމަ ކާފަރުންނެވެ."

ދިވެހި ލޮބުވެތި އަޚުންނާއި އުޚްތުންނޭވެ. ދަންނާށެވެ. ޑިމޮކްރަސީގެ ނަމުގައި އަޅުގަނޑުމެން މިތިބީ ދަލެއްގައި ޖައްސާފައެވެ. ދެން މިހާރު އެއުޅެނީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ނޭނގި އަޅުގަނޑުމެންގެ އަތްތައް ފުރަގަހަށް ލައި ކަސްދޮޅު އަޅުވާށެވެ. ޤާނޫނު ހެދުމުގެ ނަމުގައެވެ. އިންސާނީ ޙައްޤުތަކޭ އިންޓަނޭޝަނަލް ބެސްޓް ޕްރެކްޓިސްއޭ ނުވަތަ އެފަދަ ކޮންމެވެސް އެއްޗެއް ކިޔައިގެންނެވެ. ވަގުތު އޮއްވާ ސަމާލުވެ ރައްކާތެރިވާށެވެ. އަދި ދެން ޓެރަރިޒަމްގެ ނަމުގައި އަޅުގަނޑުމެންގެ އަނގަތަކުގައި ޓޭޕް އަޅުވާކަށްވެސް މާކަ ގިނަ ދުވަހެއް ނެތްކަން ނޭނގެއެވެ.

ދެން ފަހެ ދަންނާށެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ފިޔަވައި އިލާހަކު ނުވާ ކަމަށާއި އެއިލާހު ބާއްވާލެއްވެވި ފޮތާއި ފޮނުއްވެވި ރަސޫލާއަކީ ޙައްޤުކަމުގައި ޤަބޫލު ކުރާ ބަޔަކު، އެދެ މަސްދަރަކީ ޤާނޫނު ކަމުގައި ހަދާ އެއަށް ޙުކުމް ކުރުމަށް ފަސްޖެހެންވީ ކީއްވެ ހެއްޔެވެ؟ ތިބާގެ މަންމަ ނުވަތަ ބައްޕަ ނުވަތަ އަނބިދަރީން އެއްވެސް ކުށެއްނެތި މަރައިފި މީހެއްގެ ކިބައިން ބަދަލެއްގެ ގޮތުގައި ޤިޞާޞް ހިފުމަށް (މަރުގެ ޙުކުމް ކުރުމަށް) ތިބާ ނޭދޭނެ ހެއްޔެވެ؟ ތިބާގެ އަނބިދަރީންގެ ގަޔަށް ގަދަކަމުން އަރައިގަނެ އަދި ނުވަތަ ތިބާ ބުރަ މަސައްކަތުން ހޯދާފައިވާ މުދަލާއި ފައިސާތައް ވަގަށް ފޭރި ގަންނަ މީހާއަށް ދީނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ޙައްޤު އަދަބުދޭން ތިބާ ބޭނުން ނުވާނޭ ހެއްުޔެވެ؟ ކޮންމެއަކަސް މިއީ ތިބާގެ ޙައްޤުގައި ﷲ ތަޢާލާ ލައްވަވާފައިވާ ޙައްޤުތަކެކެވެ.

ޑިމޮކްރަސީގެ ނަމުގައި އިންސާނީ ޙައްޤުތަކޭ މިނިވަންކަމޭ ކިޔައިގެން މިއުޅެނީ، ޙަޤީޤަތުގައި ތިބާއަށް ލިބިފައިވާ ޙައްޤުތަކާއި މިނިވަންކަން ނިގުޅައިގަންނާށެވެ. ދުނިޔޭގެ ކޮންމެ ޤައުމަކަށް ބަލައިލިޔަސް މިކަމުގެ ހެކިތައް މިއޮތީ ފެންނާށެވެ. ވައްކަމާއި ފޭރުމާއި، އޮޅުވާލުމާއި މަކަރު ހެދުމާއި ކޮރަޕްޝަނާއި މިޑާރޓީ ޕޮލިޓިކްސްއިން ދުރުހެލިވެ، ހިތްހަމަ ޖެހޭ ދިރިއުޅުމެއް އުޅެން ބޭނުންމީހާ ވަނީ ނުރައްކަލާއި ނަފްސާނީ ބިރުވެރި ކަމެއްގެ ތެރޭގައެވެ. މުޖުރިމުންނަށް ހޯދައިދީފައިވާ ޙައްޤުތަކެއްގެ ސަބަބުން މުދަލާއި އަނބިދަރިން ގޮވައިގެން އުޅެން މިޖެހެނީ މިފަދަ މުޖުރިމުންގެ ފަރާތުން ކުރިމަތިވެދާނޭ ކަމަކަށް ބިރުން ސިހިސިހި އެވެ. މިކަހަލަ ކޮންމެ ކަމެއްގެ ފަހަތުގައިވެސް އޮންނަނީ ސިޔާސީ ކޮންމެވެސް މަޤްޞަދެކެވެ.

ދަންނާށެވެ. އިސްލާމްދީނާއި ދިވެހި ރައްޔިތުންނަށް ޙަރާމްކޯރު ނުވުމަށް ﷲ ގަންދީ ހުވާކޮސްގެން ތިބެ، ދީނަށާއި މުޅި ޤައުމަށް ބަޔަކު އެތިބަ ދަނީ ޚިޔާނާތްތެރި ވަމުންނެވެ. އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް ފޮހެލައި ޑިމޮކްރަސީ ގެނައުމަށްޓަކައެވެ. ކުރީގައިވެސް ބަޔާން ކުރިފަދައިން، ޤުރުއާނަކީ ޙައްޤު ބަސްފުޅު ކަމަށް ޤަބޫލު ކުރާ ބަޔަކު، އެޤުރުއާން ބޮލާލައި ޖަހައި އެއަށް ފުރަގަސް ދޭން ޖެހޭނޭ ސަބަބެއް އެބައޮތްހެއްޔެވެ؟

ނޫނެކެވެ. އެކަމަކު ކާފަރު ކަމަށް ހުރި ލޯތްބަކާއި ހުރި މުނާފިޤުކަމެއްގެ ބޮޑު ކަމުންނެވެ. މާލާއި ޖާހުގެ ބޭނުމުގައެވެ. ތިމާމެންގެ ރައްބަށް ރަސޫލަށް ދީނަށް ވިސްނާ ފިކުރުކޮށް އަޅާލުމެއްވެސް ނެތިއެވެ. މީގެތެރޭގައި މުޅީންހެން މިތިބީ ބޮޑެތި ވިޔަފާރިވެރިންނެވެ. ޤާނޫނާއި ޤަވާޢިދުތައް އެއްކިބާ ކޮށްލާފައި ތިމާގެ ވިޔަފާރި ފުޅާކޮށް މެކުހަށް ޖެހުމަށް ފެން ބޮވައިގެންފައިވާ މީހުންނެވެ. ވެރިކަމަށް ދަހިވެތި ވެގެން ފެން ބޮވައިގެންފައިވާ މީހުންނެވެ. ފަރަންޖީ އަޚުންގެ ފަރާތުން ލިބޭ ޑޮލަރު ބޮނޑިން ޖީބު ފުރާލުމަށް ދަހިވެތިވެގެން އުޅޭ މީހުންނެވެ.

ފަހެ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް ޤާއިމްވެއްޖެނަމަ މިފަދަ ބައެއްގެ އުއްމީދުތައް ކުނޑިކުނޑިވެ ވިއްސި ވިހާލިވެގެން ދިޔައީއެވެ. ރިބާއާއި ނުލާ ވިޔަފާރި ކުރަން ނޭދޭ އިރު، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް އަތުވެއްޖެނަމަ ރިބާ މަނާވީއެވެ. ލާރިއާއި ހިތްހަމަ ޖެހުން މިހޯދަނީ ރަލުންނާއި މަސްތުވާ ތަކެތިން ކަމުގައިވާއިރު، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް އަތުވެއްޖެ ކަމުގައިވާނަމަ، ރަލާއި މަސްތުވާތަކެތި މަނާކޮށް ޙައްދު ޖަހައި ބޯކަނޑަން ފަށާފާނެއެވެ. ސަރުކާރުގައި ވިޔަސް ނުވަތަ އަމިއްލަ ޕްރައިވެޓް ތަނެއްގައި ވިޔަސް ހަވާލު ކުރެވިފައިވާ އަމާނާތަށް ޚިޔާނާތްތެރިވެ ލާރިގަނޑު ކާލަނީއެވެ. އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް އަތުވެއްޖެނަމަ މިފަދަ ކަންތައް ކުރާ މީހުންގެ އަތްތައް ކަނޑައި ކޮރަޕްޝަނާއި ވައްކަން މަނާވީއެވެ. މީހުންނާއި އިނދެގެން ތިބެވެސްމެ، ހިތްހަމަޖައްސާ މަޖާކޮށްލަން މިދަނީ އިންޑިޔާ ލަންކާ ނުވަތަ ބެންކޮކްގެ ނައިޓް ކްލަބް ތަކަށެވެ. ނުވަތަ ޒުވާން ޗާލު ކުދިން ގޮވައިގެން ރިސޯޓް ތަކަށެވެ. ނުވަތަ ކޮންމެވެސް މަސާޖް ޚާނާއަކަށެވެ. އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް އަތުވެއްޖެނަމަ ޙައްދު ޖަހައި ރަޖަމް ކުރާނެއެވެ. އެހެންކަމުގައި ވެއްޖެނަމަ ކައިވެނީގެ ބޭރުން ހޯދަމުން މިދާ ދުނިޔެވީ އުފާތަކާއި ބޯފޮނިތައް މަނާވީއެވެ. ފަހެ މިފަދަ ކަންތައްތައް މަނާވާން ނޭދޭ ބަޔަކު، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް ޤާއިމްކުރަން ރުހޭނީ ކިހިނަކުންތޯއެވެ؟
.........................................................
ދީނީނިއުސް.ކޮމް އިނަ ނަގާފައި

Read more...

ޛިކްރުކުރުމުގެ މާތްކަން

އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު އިބްރާހިމް، ނައިފަރު

ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُوا لِي وَلَا تَكْفُرُونِ (البقرة: ١٥٢) "ފަހެ ތިޔަބައިމީހުން ތިމަންﷲ ހަނދުމަކުރާށެވެ. އޭރުން ތިމަންﷲ ތިޔަބައިމީހުން ހަނދުމަކުރައްވާހުށީމެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން ތިމަންﷲއަށް ޝުކުރުވެރިވާށެވެ. އަދި ތިމަންﷲއަށް ތިޔަބައިމީހުން ކާފިރުނުވާށެވެ."

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْرًا كَثِيرًا (الأحزاب: ٤١) "އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުން ގިނަވެގެންވާ ހަނދުމަކުރުމަކުން ﷲ ތަޢާލާ ހަނދުމަކުރާށެވެ."

وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا (الأحزاب: ٣٥) "ގިނަގިނައިން ﷲ ތަޢާލާ ހަނދުމަކުރާ ފިރިހެނުންނާއި އަދި ގިނަގިނައިން ﷲ ތަޢާލާ ހަނދުމަކުރާ އަންހެނުން ދަންނައެވެ. އެބައިމީހުންނަށްޓަކައި ﷲ ތަޢާލާ ފާފަފުއްސެވުމާއި މަތިވެރިވެގެންވާ އަޖުރު ތައްޔާރުކުރެއްވިއެވެ."

وَاذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعًا وَخِيفَةً وَدُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَالْآَصَالِ وَلَا تَكُنْ مِنَ الْغَافِلِينَ (الأعراف: ٢٠٥) "އަދި ތިބާގެ ނަފްސުގައި މަޑުމޮޅިކަމާ ބިރުވެތިކަމާއެކު އަދި އަޑު އުފުލުމެއް ނެތި ހެނދުނާ ހަވީރު ތިބާގެ ވެރި ރަސްކަލާނގެ ހަނދުމަކުރާށެވެ. އަދި ޣާފިލުވި މީހުންގެ ތެރެއިން ތިބާ ނުވާށެވެ."

އަދި ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްފުޅުކުރެއްވިއެވެ. "އެމީހަކު ހައްދަވާބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކަލާނގެ ހަނދުމަކުރާމީހާއާއި، އަދި އެމީހަކު ހައްދަވާބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކަލާނގެ ހަނދުމަނުކުރާމީހާގެ މިސާލަކީ ދިރިހުރި މީހަކާއި މަރުވެފައިވާ މީހެއްގެ މިސާލެވެ." (1)

އަދިވެސް ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްފުޅުކުރެއްވިއެވެ. "ތިޔަބައިމީހުންގެ ޢަމަލުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ހެޔޮ ޢަމަލަކީ ކޮބައިކަމާ، އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރި ރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުގައި އެންމެ ޠާހިރުކަންބޮޑު ޢަމަލަކީ ކޮބައިކަމާ، އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެެ ދަރަޖަތަކުގައި އެންމެ އުފުލިގެންވާ ޢަމަލަކީ ކޮބައިކަން ތިމަންކަލޭގެފާނު ތިޔަބައިމީހުންނަށް ވިދާޅުވެދެއްވަން ހެއްޔެވެ؟ އެކަމަކީ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ރަނާއި ރިހި ހޭދަކުރުމަށް ވުރެވެސް ހެޔޮވެގެންވާ ކަމެކެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ ޢަދުއްވުންނާއި ތިޔަބައިމީހުން ބައްދަލުކޮށް އެބައިމީހުންގެ ކަރުތައް ކަނޑާ އަދި އެބައިމީހުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ކަރުތައް ކެނޑުމަށްވުރެވެސް ތިޔަބައިމީހުންނަށް ހެޔޮވެގެންވާ ކަމެކެވެ. ޞަޙާބީން ދެންނެވިއެވެ. އާދޭހެވެ! ވިދާޅުވެދެއްވާށެވެ! ޙަދީޘްފުޅުކުރެއްވިއެވެ. އެއީ ﷲ އަށް ޒިކުރުކުރުމެވެ. (2)

އަދި ޤުދުސީ ޙަދީޘްފުޅެއްގައި އައިސްފައިވެއެވެ. ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްފުޅުކުރެއްވިއެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. "ތިމަންﷲ ވޮޑިގެންވަނީ ތިމަންﷲގެ އަޅާ ތިމަންﷲއާ ދޭތެރޭ ހީކުރާގޮތެއްގެ މަތީންނެވެ. އޭނާ ތިމަންﷲ ހަނދުމަކުރާ ހިނދު ތިމަންﷲ ވޮޑިގެންވަނީ އޭނާއާ އެކުގައެވެ. ފަހެ އޭނާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޭނާ ތިމަންﷲ ހަނދުމަކޮށްފިނަމަ ތިމަންﷲވެސް އޭނާ ހަނދުމަކުރައްވާހުށީމެވެ. އަދި އޭނާ ޖަމާޢަތެއްގެ ތެރޭގައި ތިމަންﷲ ހަނދުމަކޮށްފިނަމަ އެ ޖަމާޢަތަށްވުރެ ހެޔޮ ޖަމާޢަތެއްގައި އޭނާ ހަނދުމަކުރައްވާހުށީމެވެ. އަދި އޭނާ ތިމަންﷲއާ ކައިވަތަކަށް ކުއްތަން ވެއްޖެނަމަ ތިމަންﷲ އޭނާއާ މުށަކަށް ކައިރިވެވޮޑިގަންނަވާހުށީމެވެ. އަދި އޭނާ ތިމަންﷲއާ މުށަކަށް ކުއްތަންވެއްޖެނަމަ ތިމަންﷲ އޭނާއާ ބޮމައަކަށް ކައިރިވެވޮޑިގަންނަވާހުށީމެވެ. އަދި އޭނާ ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޙަޞްރަތަށް ހިނގާފައި އައިސްފިނަމަ ތިމަންރަސްކަލާނގެ އޭނާގެ ކައިރިއަށް އެއަށްވުރެ ހަލުއިކޮށް ވޮޑިގަންނަވާހުށީމެވެ." (3)

އަދި މާތް ﷲ ރުއްސުންލެއްވި عبد الله بن بسر ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން މީހަކު ދެންނެވިއެވެ. އޭ ﷲގެ ރަސޫލާއެވެ! ހަމަކަށަވަރުން ދީނުގެ ޝަރީޢަތްތައް އަހަރެމެންގެ މައްޗަށް ގިނަވެގެންވެއެވެ. ފަހެ އަހަރެން އެކަމެއްގައި ވަރުގަދަޔަށް ހިފަހައްޓާނޭކަމެއް އަހަރެންނަށް ބުނެދެއްވާށެވެ. ޙަދީޘްފުޅުކުރެއްވިއެވެ. "ތިބާގެ ދޫ އަބަދުވެސް ﷲ އަށް ޒިކުރުކުރުމުގައި ތެތްކޮށް ބަހައްޓާށެވެ." (4)

އަދިވެސް ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްފުޅުކުރެއްވިއެވެ. "ﷲ ފޮތުން އެންމެ އަކުރެއް ކިޔައިފި މީހާއަށް އޭގެސަބަބުން ހެޔޮކަމެއް ވެއެވެ. އަދި ކޮންމެ ހެޔޮކަމަކީ ދިހަ ހެޔޮކަމެވެ. (الم) އަކީ އެންމެ އަކުރެކޭ ތިމަންކަލޭގެފާނު ވިދާޅެއްނުވަމެވެ. އެކަމަކު އަލިފަކީ އަކުރެކެވެ. ލާމަކީ އަކުރެކެވެ. އަދި މީމަކީ އަކުރެކެވެ." (5)

އަދި މާތް ﷲ ރުއްސުންލެއްވި عقبة بن عامر ގެ ކިބައިން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެއްދުވަހަކު ގެއިން ނުކުމެވަޑައިގެންފިއެވެ. އޭރު އަހުރެމެން ވަނީ ޞުއްފާ ގައެވެ. ފަހެ އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްފުޅުކުރެއްވިއެވެ. "ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން، ކޮންމެ ދުވަހަކު ބުޠްޙާނަށް ނުވަތަ ޢަޤީޤަށް ގޮސް އެތަނުން އެއްވެސް ފާފައަކާ ނުލައި އަދި އެއްވެސް ގުޅުމެއް ނުކަނޑައި ބޮޑު ގޮންގަނޑުލީ ދެ ޖަމަލު ހިފައިގެން އައުމަށް ލޯބިކުރަނީ ކާކުހެއްޔެވެ؟" ފަހެ އަހަރެމެން ދަންނަވައިފީމެވެ. އޭ ﷲ ގެ ރަސޫލާއެވެ! އަހަރެމެން އެކަމަށް ލޯބިކުރަމެވެ. ޙަދީޘްފުޅުކުރެއްވިއެވެ. "ފަހެ ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން މީހަކު މިސްކިތަށް ނުދާނަންހެއްޔެވެ؟ އަދި މިސްކިތަށް ގޮސް ﷲ ގެ ފޮތުން ދެ އާޔަތް ކިޔަވައިދިނުމާއި ނުވަތަ ދެއާޔަތް ކިޔުން އޭނާއަށް އެ ދެޖަމަލަށްވުރެ ހެޔޮކަން ބޮޑުވެގެންވެއެވެ. އަދި ތިންއާޔަތް އޭނާއަށް ތިން ޖަމަލަށްވުރެ ހެޔޮކަން ބޮޑެވެ. އަދި ހަތަރުއާޔަތް ހަތަރުޖަމަލަށްވުރެ ހެޔޮކަން ބޮޑެވެ. އަދި އާޔަތުގެ ޢަދަދު ގިނަވުން އެޢަދަދުގެ ޖަމަލަށްވުރެ ހެޔޮކަން ބޮޑުވެގެންވެއެވެ." (6)

އަދިވެސް ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްފުޅުކުރެއްވިއެވެ. "މަޖިލީހެއްގައި އިށީނދެ، އެތާނގައި ﷲ ގެ ޒިކުރު ނުކޮށްފި މީހާދަންނައެވެ. އޭނާގެ މައްޗަށް ﷲގެ ޙަޟްރަތުން ގެއްލުމާއި ހަލާކުވެއެވެ." (7)

އަދިވެސް ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްފުޅުކުރެއްވިއެވެ. "އެއްވެސް ބަޔަކު މަޖިލީހެއްގައި، ﷲ އަށް ޒިކުރުނުކޮށް އަދި އެބައިމީހުންގެ ނަބިއްޔާގެ މައްޗަށް ޞަލަވާތް ނުކިޔަވައިފިނަމަ އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ގެއްލުމާއި ހަލާކު ނުވާގޮތަކަށް އެ މަޖިލީހުގައި އެބައިމީހުން ނުއިށީނދެއެވެ. ފަހެ ﷲ އިރާދަކުރައްވައިފިނަމަ އެބައިމީހުންނަށް ޢަޛާބުދެއްވައެވެ. އަދި އެކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވައިފިނަމަ އެބައިމީހުންނަށް ފާފަފުއްސަވައިދެއްވައެވެ." (8)

އަދިވެސް ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްފުޅުކުރެއްވިއެވެ. "އެއްވެސް ބަޔަކު މަޖިލީހެއްގައި ﷲ އަށް ޒިކުރު ނުކޮށްފިނަމަ އެމަޖިލީހުން އެބައިމީހުން ތެދުވާހިނދު، މަރުވެފައިވާ ހިމާރެއްގެ މަސްގަނޑުފަދަ އެއްޗަކުން ތެދުވާ ބަޔަކުކަމުގައި މެނުވީ ނުވެއެވެ. އަދި އެބައިމީހުންނަށް ހިތާމަވެރިކަން ހުއްޓެވެ." (9)
...........................................................................
1- رواه البخاري. އަދި مسلم ގައި ރިވާވެގެންވަނީ މިފަދައިންނެވެ. "އެގެއެއްގައި ﷲ ހަނދުމަކުރެވޭ ގެއަކާއި އެގެއެއްގައި ﷲ ހަނދުމަނުކުރެވޭ ގޭގެ މިސާލަކީ ދިރިހުރިމީހަކާއި މަރުވެފައިވާމީހެއްގެ މިސާލެވެ.
2- رواه الترمذي وابن ماجة وصحّحه الألباني.
3- رواه البخاري ومسلم واللفظ للبخاري. (މި ޙަދީޘްފުޅުގައި ﷲ، އަޅާއާ ކައިރިވެވޮޑިގަތުމުގެ މުރާދަކީ އެކަލާނގެ، އަޅާއަށް ޘަވާބު ގިނައިން ދެއްވުމެވެ. އެބަހީ އޭނާ ގިނައިން ﷲ ހަނދުމަކޮށްފިނަމަ އަދި ހެއުޢަމަލާގެން އެކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށް ކުއްތަންވެއްޖެނެމަ އެކަލާނގެ، އޭނާއަށް ގިނައިން ޘަވާބުދެއްވާނެއެވެ.)
4- رواه الترمذي وابن ماجة وصحّحه الألباني.
5- رواه الترمذي وصحّحه الألباني
6- رواه مسلم.
7- رواه أبوداود. وصحّحه الألباني.
8- رواه الترمذي وصحّحه الألباني.
9- رواه أبوداود وأحمد وصحّحه الألباني.
.........................................
ޙިސްނުލް މުސްލިމް މިފޮތުން ނަގާފައި

Read more...

އިމްތިޙާން

ކްލިކްފޮރއިސްލާމް އިން ނަގާފައި

އިބްނު ޢައްބާސް ރަޟިޔަﷲ ޢަންހުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ބަނީ އިސްރާއީލު ބާގައިގެ ތިން މީހަކު އުޅުނެވެ އެކަކީ، ބޮލުގައި އިސްތަށިނެތް މީހެކެވެ. އަނެކަކީ ޖުޒާމު ބަލި ޖެހިފައިވާ މީހެކެވެ. ތިންވަނަ މީހާއަކީ ލޯއަނދިރި މީހެކެވެ. އަރަހުށި މާތް ރަސްކަލާނގެ އެތިން މީހުން އިމްތިޙާން ކުރައްވަން މިންވަރު ކުރެއްވި ހިނދު އެމީހުންގެ ގާތަށް މަލާއިކަތަކު ފޮނުއްވިއެވެ.

މިމަލާއިކަތާ އެންމެ ފުރަތަމަ ވަޑައިގަތީ ޖުޒާމު ބަލިޖެހިފައިވާ މީހާ ގާތަށެވެ. އޭނާއާ ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ.
"ދުނިޔެއިން އެންމެ ބޭނުމީ ކޮންކަމެއް؟"
ޖުޒާމު ބަލީގެ މީހާ ވަރަށް ބޮޑަށް ބެނުންވެގެންހުރެ ބުންޏެވެ.
"ރީތި ކުލައެއް، ރަނގަޅު ހަމެއް - މިބަލިން އަހަރެން ސަލާމަތްވުން. މިބަލީގެ ސަބަބުން މީހުންގެ ކުރިމަތީގައި އަހަރެން ވެފައިވާ ނިކަމެތިކަމުން މިންޖުވުން."
މަލާއިކަތާ އެކަލޭގެ ގައިގާ އަތްޕުޅު ފިރުންމައި ލެއްވިއެވެ. އެއާއެކު މާތް ރަސްކަލާނގެ ފަޟްލުވަންތަކަމުން އޭނާ ހަމަ މުޅީން ރަނގަޅުވެއްޖެއެވެ. މިހާރު އޭނާއަކީ، ރީތި މީހެކެވެ. އޭނާގެ ހަންވެސް އެހައިމެ ރީތިވެފައި އޮމާނެވެ. އެމަލާއިކަތާ އަނެއްކާވެސް އެއްސެވިއެވެ.
"އެންމެ ބޭނުން މުދަލަކީ ކޮބާ؟"
އޭނާ ޖަވާބު ދިނެވެ. "ޖަމަލު"
މަލާއިކަތާ އޭނާއަށް ދިހަ ޖަމަލު ދެއްވަމުން ވިދާޅުވިއެވެ. "މާތް ރަސްކަލާނގެ ކަލެއަށް މިޖަމަލުތަކުގައި ބަރަކާތް ލައްވާނެ."
ޖުޒާމުބަލީގެ މީހާގާތުން މަލާއިކަތާ ދެންވަޑައިގަތީ އިސްތަށިވެރި ތަލަވެފައިހުރި މީހާ ގާތަށެވެ. މަލާއިކަތާ އޭނާޔަށްވެސް ހަމައެފަދައިން ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ.
"ދުނިޔެއިން އެންމެ ބޭނުމީ ކޮންކަމެއް؟"
އޭނާ ޖަވާބު ދިނެވެ. "ރަނގަޅު އިސްތަށިގަނޑެއް. އޭރުން ތަލަވުމުގެ ހުތުރު ބަލިން އަހަރެން ސަލާމަތް ވެދާނެ. އެއީ، މީހުން ކެނޑިނޭޅި އަހަންނަށް މަލާމަތްކޮށް ހަދާކަމެއް."
މަލާއިކަތާ އޭނާގެ ގައިގާ އެއްފަހަރު ފިރުމައިލެއްވިއެވެ. ތަލަވުމުގެ ބަލި ހަމައެއްފަހަރުން އެފިލައިގެން ދިޔައީއެވެ. އޭނާއަށް މާތް ﷲ ރަނގަޅު ރީތި، އިސްތަށިގަނޑެއް ދެއްވައިފިއެވެ. މަލާއިކަތާ އޭނާޔާވެސް ދެވަނަ ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ.
"ދުނިޔެއިން އެންމެ ބޭނުމީ ކޮން މުދަލެއް؟"
އޭނާ ތެޅިގެންގައި ޖަވާބު ދިނެވެ. "ގެރިއެއް"
މަލާއިކަތާ، އޭނާޔަށް ގެރިއެއް ދެއްވިއެވެ. އަދި ދުޢާކުރެއްވިއެވެ. އަރަހުށި މާތް ރަސްކަލާނގެ މިގެރީގައި ކަލެއަށް ބަރަކާތް ލައްވާނެތެވެ.
މިތަނުން ދެން މަލާއިކަތާ ވަޑައިގަތީ ލޯއަނދިރި މީހާ ގާތަށެވެ. އޭނާޔާވެސް ހަމަ އެސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ.
"ދުނިޔެއިން އެންމެ ބޭނުމީ ކޮންކަމެއް؟"
އަނދިރި މީހާ ޖަވާބު ދިނެވެ. "އަރަހުށި މާތް ރަސްކަލާނގެ އަހަންނަށް އަހަރެންގެ ލޮލުގެ އަލިކަން ދެއްވާނެނަމަ ކިހާރަނގަޅު! އޭރުން އަހަންނަށް މީހުން ފެންނާނެ."
މަލާއިކަތާ އޭނާގެ ގައިގާ އަތްޕުޅުލެއްވިއެވެ. ހަމަ އަތްޕުޅު ލެއްވުމާއެކު، މާތް ރަސްކަލާނގެ އޭނާގެ ލޮލުގެ އަލިކަން އަނބުރާ ދެއްވައިފިއެވެ. ދެން މަލައިކަތާ، އޭނާޔާވެސް ދެވަނަ ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ.
"ދުނިޔެއިން އެންމެ ބޭނުމީ ކޮންކަހަލަ މުދަލެއް؟"
އޭނާ ޖަވާބު ދިނެވެ. "ބަކަރިއެކެވެ."
މަލާއިކަތާ އޭނާއަށް ބަކަރިޔަކާ ގިތެލަކާ ދެއްވިއެވެ.
ވަގުތު ވޭތުވަމުން ދެއެވެ. ދުވަސްތައް ފާއިތުވަމުން ދެއެވެ. ތިންމީހުންގެ ޖަނަވާރުތައް ވިހައި އެތަކެތި ގިނަވަމުން ދެއެވެ. މާތް ﷲ އެމީހުންގެ މުދަލުގައި ބަރަކާތް ލެއްވިއެވެ.
އެތިން މީހުންގެ އަތުގައި މިހާރު ވަރަށް ގިނަ ޖަމަލާއި ގެރިއާއި ބަކަރިތައް ވެއެވެ.
އެތައް ދުވަހަކަށްފަހު، އެއްކަލަ މަލާއިކަތާ ޖުޒާމު ބަލީގެ މީހާ ގާތަށް ވަޑައިގަތެވެ. ވަޑައިގަތީ ޖުޒާމު ބަލި ޖެހިފައިވާ މީހެއްގެ ސިފައިގައެވެ. ވާހަކަ ފެއްޓެވީ މިގޮތަށެވެ.
"އަޅުގަނޑަކީ ނިކަމެއްޗަކީން، ދަތުރުމަތީގައި، އަޅުގަނޑުގެ ހުރިހައި އެއްޗެއް ހުސްވެއްޖެ. ދެންއޮތީ ހަމައެކަނި އެކަލާނގެ އެހީތެރިކަން، ނުވަތަ ކަލާގެ ދީލަތި އެހީތެރިކަން، ކަލާޔަށް ތިޔަ ރީތި ސޫރަޔާއި ރީތި ހަމާ އަދި ގިނަގުނަ ޖަމަލުތައް މުދަލުގެ ސިފައިގައި ދެއްވި ރަސްކަލާނގެއަށްޓަކައި މިދަތުރުގައި އަޅުގަނޑަށް ކޮންމެވެސް އެއްޗެއް ދެއްވާ."
އެމީހާ އަނެއްފަރާތަށް މޫނު އަނބުރާލާފައި ޖަވާބު ދިނެވެ.
"އަހަރެންނަށް ވަރަށް ގިނަ ކަންތައް ކުރަން ޖެހިފައި އެބަހުރި."
ދެން މަލާއިކަތާ ޙަޤީޤަތް ހާމަކޮށްދެއްވަމުން ވިދާޅުވިއެވެ.
"އަހަރެން ކަލޭ ދަންނަން. ކަލޭތީ އިހަށް ޖުޒާމު ބަލި ޖެހިފައިހުރި މީހެއް. މީހުން ކަލޭދެކެ ވަރަށް ފޫހިވޭ. ކަލެއަކީ ބޮޑު ފަޤީރެއް. އެހެން އެކަން ހުއްޓާ އަރަހުށި މާތް ރަސްކަލާނގެ ކަލެއަށް ފުރިހަމަ ސިއްޙަތެއް ދެއްވައި، މުދާވެރިކަން ދެއްވީ. މީދޮގެއްތަ؟"
އެމީހާ ބޮޑާވެލާފައި ބުންޏެވެ.
"މީ އަހަރެންގެ ޚާންދާނުގެ މުދަލެއް. މިމުދަލުގެ ވާރިޘަކީ ޚުދް އަހަރެން."
މަލާއިކަތާ ވިދާޅުވިއެވެ.
"ތިޔަ ހަދަނީ ދޮގުކަމުގައި ވަނީވިއްޔާ މާތް ﷲ ކަލޭ ކުރންވެސް ހުރި ސިފަޔަށް ބަދަލުކޮށްދެއްވާނެތެވެ."
ދެން، އެމަލާއިކަތާ ވަޑައިގަތީ ބޮލުން އިސްތަށި ވެރިފައި ހުރި މީހާގެ ގާތަށެވެ. ބޮލުން އިސްތަށި ވެރިފައިހުރި މީހެއްގެ ސިފައިގައެވެ. އޭނާވެސް ކުރީމީހާ ފަދައިން މަލާއިކަތާއަށް ހަމަ އެޖަވާބު ދީފިއެވެ. މިހެން ބުނުމާއެކު މަލާއިކަތާ އޭނާޔާމެދުވެސް އެފަދައިން ވިދާޅުވިއެވެ.
"ތިޔަހަދަނީ، ދޮގުކަމުގައި ވަނީ ވިއްޔާ މާތް ﷲ ކަލޭ ކުރިންވެސް ހުރި ސިފަޔަށް ބަދަލުކޮށް ދެއްވާނެތެވެ."
ދެން މަލާއިކަތާ، އަނދިރި މީހެއްގެ ސިފައިގައި އެއްކަލަ އަނދިރި މީހާ ގާތަށް ވަޑައިގަތެވެ. ވަޑައިގެން ވިދާޅުވިއެވެ.
"އަހަންނަކީ، އަތްމަތި ދަތިވެފައިވާ ދަތުރުވެރިޔަކީން. މިދަތުރުގައި އަހަރެންގެ ހުރިހައި އެއްޗެއް އަތްމަތީން ގޮސް ހުސްވެއްޖެ. ދެން އޮތީ އެކަލާނގެ އެހީތެރިކަން. ނުވަތަ ކަލާގެ ދީލަތި އެހީތެރިކަން، އަހަރެން އެކަލާނގެއަށްޓަކައި މިދަތުރަށް އެހީއަކަށް ތިޔަތަނުން ބަކަރިއެއް ދެއްވާތޯ ނަންގަތިން. ކަލާއަށް ލޮލުގެ ފެނުން ދެއްވީ އެކަލާނގެ."
އެމީހާ ބުންޏެވެ. "ޝައްކެއްވެސްނެތް. ދެވަނަ ފަހަރަށް އަހަންނަށް ލޮލުގެ ނޫރު ދެއްވީ މާތް ﷲ. އަހަންނަކީ އިހަށް ފަޤީރެއް. އަހަރެން މުއްސަންޖަކަށް ހެއްދެވީ އެކަލާނގެ. ކަލެއަށް ހުރިހައި އެއްޗެއް މިހިރީ ހަމަ ހުރިގޮތަށް. ބޭނުން އެއްޗެއް ބޭނުން ވަރަކަށް ގެންދޭ. ބޭނުންނޫން އެއްޗެއް ބަހައްޓާ. މާތް ރަސްކަލާނގެ ގަންދީފައި ބުނަން. މާތް ރަސްކަލާނގެ ނަންފުޅުގައި ދޭން ތިޔަ އެދުނު އެއްވެސް އެއްޗެއް ދިނުމަކާ ދެކޮޅެއް ނުހަދަން."
ދެން މަލާއިކަތާ އޭނާއަށް އުފާވެރިކަމުގެ ޚަބަރު ދެއްވިއެވެ.
"ކަލޭ ތިޔަ ހުރިހާ މުދާ އަތުގައި ބަހައްޓާ. ތިޔައިގެ ތިން މީހުން މާތް ﷲ އިމްތިޙާން ކުރެއްވީ. މާތް ﷲ ރުހިވޮޑިގަތީ ހަމައެކަނި ކަލެޔާ. އަނެއް ދެރައްޓެހިންނަށް ކޯފާވެ ވޮޑިގެންފި."

Read more...