އުފާވެރި، ހިތްހަމަޖެހޭ، ބާއްޖަވެރި ދިރިއުޅުމެއް ލިބޭނީ ކިހިނެއް؟

އަލްއަޚް އަޙްމަދު ރިމާޒް

ހަމަ ޔަޤީނުންވެސް ކޮންމެ އިންސާނަކީ އަމާން، އޮމާން، ބާއްޖަވެރި ޙަޔާތެއް ބޭނުންވާނެ މީހެކެވެ. މުސްލިމަކަށް ވިޔަސް ކާފިރަކަށް ވިޔަސް، ފަޤީރަކަށްވިޔަސް މުއްސަންޖަކަށް ވިޔަސްމެއެވެ. އެންމެންވެސް އެބަޔަކަށް ލިބިފައިވާ އެންމެހާ ވަޞީލަތްތައް ބޭނުންކޮށްގެން މަސައްކަތްކުރަމުން ދަނީ އުފާވެރި، ހިތްހަމަޖެހޭ ޙަޔާތެއް ހޯދުމަށެވެ. އެއްބަޔަކު ދެކޭގޮތުގައި ބާއްޖަވެރި ޙަޔާތެއް ލިބޭނީ ގިނަ މުދަލާއި ފައިސާ ހުރެގެންނެވެ. އަނެއްބަޔަކު ދެކޭގޮތުގައި އެއީ ޖާހާއި މަންސަބާއި މަތީ މަޤާމުން ޙާޞިލުކުރެވިދާނެ އެއްޗެކެވެ. އަދި އަނެއްބަޔަކު ދެކޭގޮތުގައި އުފާވެރި ދިރިއުޅުމެއްގެ ތަޅުދަނޑިއަކީ މަތީ ތަޢުލީމާއި ފާސްތަކެވެ.

ޙަޤީޤަތަކީ ހަމައެކަނި މިކަންކަމުން ބާއްޖަވެރިކަމުގެ އައްސޭރިއާ ހަމައަށް ވާޞިލްނުވެވޭނޭ ކަމެވެ. ދިމާވާ ގޮތަކުން މުދަލުގެ ވެރިޔާގެ މުދާ ގެއްލި ބަނގުރޫޓު ވެދާނެއެވެ. އަދި ދިމާވާ ގޮތަކުން ޖާހާއި މަންސަބާއި މަޤާމުގެ އަހުލުވެރިންގެ ޤަދަރު ވެއްޓިދާނެއެވެ. މުދަލާއި ފައިސާގެ ތަނަވަސްކަމަކީ މާތް ﷲ އިރާދަކުރައްވާ އަޅަކަށް އެއިލާހު އޭނާ އިމްތިޙާން ކުރެއްވުމަށްޓަކައި ދެއްވާ އިމްތިޙާނެކެވެ. އެ އިމްތިޙާނުން ފާސްވުމަށްޓަކައި މުދާ ހޭދަކުރާންވީ ކިހިނެއްކަން އެއިލާހު ވަނީ ބަޔާންކޮށްދެއްވާ ފައެވެ. އެހެންކަމުން މުދަލާއި، ފައިސާއާއި މަޤާމާއި ޖާހާއި މަންސަބުގެ ސަބަބުން ﷲ ސުބުހާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް ކިޔަމަންތެރިކަން އަދާކުރުމަށް ހުރަސް އެޅޭނަމަ އެއީ އެމީހަކަށް ހުރި ހަލާކާއި ގެއްލުމަކަށެވެ. މަގުފުރެދުމެކެވެ. ﷲ ސުބުހާނަހޫ ވަތަޢާލާ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވަޙީކުރައްވާފައި ވެއެވެ.
" فَلاَ تُعْجِبْكَ أَمْوَالُهُمْ وَلاَ أَوْلاَدُهُمْ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ بِهَا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَتَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَهُمْ كَافِرُونَ " (التوبة: 55)
"ފަހެ އެބައިމީހުންގެ މުދައުތަކާއި، ދަރީންތައް، ކަލޭގެފާނު ޢަޖައިބުކުރުވިޔަ ނުދޭ ހުށިކަމެވެ. ހަމަކަށަވަރުން މާތް ﷲ އިރާދަކުރައްވަނީ ދުނިޔޭގެ ދިރިއުޅުމުގައި އެތަކެތީން އެބައިމީހުންނަށް ޢަޛާބު ދެއްވުމަށެވެ. އަދި އެއުރެން ކާފިރުންކަމުގައި ވާޙާލު އެއުރެންގެ ފުރާނަ ދިޔުމަށެވެ."
ޝާނާއި ޝައުކަތުހުރި ބޮޑު ވެރިކަމަކުން މީހަކަށް ބާއްޖަވެރިކަމެއް ލިބޭނެ ނަމަ ފިރްޢައުނަށް ލިބުނީހެވެ. ނަމަވެސް ފިރްޢައުނުގެ ވެރިކަމަކީ އީމާން ކަމުގެ ނޫރުން އަލިވެފައިވާ ވެރިކަމެއް ނޫނެވެ. ބޮޑާކަމާއި ކިބުރުވެރިކަމުގެ މަތީގައި ބިންގާ އެޅިފައިވާ، އެއްކައުވަންތަ ﷲ އަށް ކިޔަމަންތެރިކަން އަދާކުރުމުން އެއްކިބާވެފައިވާ، އަދި އަނިޔާވެރިކަން ޙައްދުފަހަނަ އަޅާފައިވާ ވެރިކަމެކެވެ. އޭނާ ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ދެއްވި ވެރިކަމަށް ބޮޑާވެ، ކިބުރުވެރިވެގަތެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ.
" وَنَادَى فِرْعَوْنُ فِي قَوْمِهِ قَالَ يَا قَوْمِ أَلَيْسَ لِي مُلْكُ مِصْرَ وَهَذِهِ الأَنْهَارُ تَجْرِي مِنْ تَحْتِي أَفَلاَ تُبْصِرُونَ " (الزخرف: 51)
"އަދި ފިރުޢައުނު އޭނާގެ ޤައުމުގެ މީހުންގެ ތެރޭގައި ހުރެ ގޮވާލިއެވެ. އޭނާ ބުންޏެވެ. އޭ އަހަރެންގެ ޤައުމުގެ މީހުންނޭވެ! މިޞްރުގެ ވެރިކަމާއި އަހަރެންގެ ދަށުން ހިނގަ ހިނގާ މިހުރި ކޯރުތަކުގެ މިލްކުވެރިކަން ލިބިގެންވަނީ ތިމަންނާއަކަށް ނޫން ހެއްޔެވެ؟ ފަހެ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނުފެންނަނީ ހެއްޔެވެ؟"
މިފަދަ ގޮތަކަށް ފިރުޢައުނު އޭނާއަށް ﷲ ދެއްވި މުދަލާއި ވެރިކަމަށް ކިބުރުވެރިވެ ބޮޑާވެ އެންމެ ފަހުން ޙައްދު ފަހަނައަޅައި ގޮސް އޭނާ އަކީ އިލާހުކަމަށް ދަޢުވާކުރިއެވެ.
" مَا عَلِمْتُ لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرِي " (القصص: 38)
"އަހަރެން ފިޔަވައި އެހެން އިލާހަކު ތިޔަބައިމީހުންނަށް ވާކަމެއް، އަހަރެންނަށް އެނގިފައެއް ނުވެއެވެ."
އާދެ ފިރުޢައުނުގެ މި ކިބުރުވެރިކަމާއި ބޮޑާކަމުގެ ސަބަބުން އޭނާގެ އެ ވެރިކަމުން، ބާއްޖަވެރިކަމާއި އުފާވެރިކަމެއް ނުލިބުނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އޭނާއަށް ކުރިމަތިލާންޖެހުނީ ﷲ ސުބުހާނަހޫ ވަތައާލާގެ ކޯފާއާއި ލަޢުނަތާއެވެ. ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވަޙީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ.
" فَأَخَذَهُ اللَّهُ نَكَالَ الأَخِرَةِ وَالأُولَى " (النّازعات: 25)
"ދެން ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތުގެ ޢުޤޫބާތެއްގެ ގޮތުން މާތްﷲ އޭނާ ހިއްޕެވިއެވެ."
އަދިވެސް ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ފިރްޢައުނާއި އޭނާގެ އަޢުވާނުންނާ ބެހޭގޮތުން ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ.
" النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا غُدُوًّا وَعَشِيًّا وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا ءَالَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذَابِ " (غافر: 46)
"އެއުރެން ހެނދުނާއި ހަވީރު އަލިފާނަށް (އެބަހީ: ކަށްވަޅުގެ ޢަޛާބަށް) ހުށަހަޅުއްވާނެތެވެ. އަދި ޤިޔާމަތުގެ ވަޤުތު އަންނަ ދުވަހު (މަލާއިކަތުންނަށް އަންގަވާނެތެވެ) ފިރްޢައުނުގެ މީހުން އެންމެ ގަދަފަދަ ވެގެންވާ ޢަޛާބަށް (އެބަހީ: ނަރަކައަށް) ވައްދާށެވެ"

ބާއްޖަވެރިކަމަކީ ގިނަމުދަލާއި ފައިސާއިން ލިބޭނެ އެއްޗެއްނަމަ ޤާރޫނަށްވެސް ލިބުނީހެވެ. އޭނާއަށް ﷲ ދެއްވި މުދަލަކީ އެއްގޮތަކަށްވެސް އޭނާއަށް ލިބިފައިވާ ޢިލްމަކާ ހުނަރަކުން ނުވަތަ ވިސްނުންތޫނުކަމާއި ބުރަމަސައްކަތުން ލިބުނު އެއްޗެއްނޫނެވެ. އެއީ މާތް ﷲ އޭނާއަށް އެއިލާހުގެ ފަޟްލުވަންތަވެރިކަމުން ދެއްވި ތަނަވަސްކަމެކެވެ. ނަމަވެސް ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ އޭނާއަށް ދެއްވި ނިޢުމަތްތަކަށް އޭނާ ބޮޑާވެ ކުފުރުވެރިވެގަތެވެ. ދުނިޔޭގެ ދަޅަތަކަށް ހެއްލިގެންވާ ޙާލު އޭނާ އުފާކޮށް މަޖާކުރަމުން ދިޔައެވެ. މީސްތަކުންގެ ޙައްޤުތައް އަދާކުރުމުން އެއްކިބާވެގަތެވެ. އަދި ބިންމަތި ފަސާދަކޮށް އަނިޔާވެރިކަން ޢާއްމުކުރިއެވެ. ފާޅުވެގެންވާ މަގުފުރެދުމަކުން މަގުފުރެދި ގަތެވެ. މި މަގުފުރެދުމުގެ ޖަޒާއަކަށްވީ:
" فَخَسَفْنَا بِهِ وَبِدَارِهِ الأَرْضَ " (القصص: 81)
"ފަހެ ތިމަން ﷲ އޭނާއާއި އޭނާގެ (ޚަޒާނާތަކާއި) ގެއާއެކުގައި ބިންގަނޑު ގަންބަވައިގަތީމެވެ."
ލޮބުވެތި އަޚުންނާއި އުޚްތުންނޭވެ! ފިރްޢައުނަށާއި ޤާރޫނަށް އެމީހުންގެ ވެރިކަމުން އަދި މުއްސަދިކަމުން ބާއްޖަވެރިކަމެއް ނުލިބުނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެކަންތައްތައް ވެގެންދިޔައީ އެމީހުންނަށް ޢަޒާބާއި ހަލާކު ޙައްޤުވުމަށް މެދުވެރިވި ސަބަބަކަށެވެ.

އަޅުގަނޑުމެން މިއަދު މިވަނީ ޙަޤީޤީ ބާއްޖަވެރިކަން ލިބޭނެ މަގު ކަމުގައިވާ ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް ފުރިހަމަގޮތުގައި އީމާންވެ އެއިލާހަށް ފުރިހަމަގޮތުގައި ކިޔަމަން ތެރިވުމުން އެއްކިބާވެފައެވެ. އަޅުގަނޑުމެން މިވަނީ ދުނިޔޭގެ މި ކެހިވެރި ދިރިއުޅުމުގެ ބަދަލުގައި އާޚިރަތް ވިއްކާލާފައެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ދުނިޔޭގެ ކަންތައްތަކާއި މަޝްޣޫލުވުމުގެ ސަބަބުން ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ގެ ޙަޟްރަތަށް ކުއްތަންވެލާނެ ވަޤުތެއް ނުވެއެވެ. މިސްކިތްތައް އާބާދު ކޮށްލާނެ ފުރުޞަތެއް ނެތެވެ. ކީރިތި ޤުރުއާން ކިޔަވާލާނެ ވަޤުތެއް ނެތެވެ. އަނބިދަރިންނާ އެކީ ހޭދަކޮށްލާނެ ވަޤުތެއް ނުވެއެވެ. އެފަދަ މީހުން ކިތައްމެ ހިތްހަމަޖެހޭ ދިރިއުޅުމެއްގައި އުޅޭހެން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ތަޞައްވަރު ވީކަމުގައި ވިޔަސް ﷲ ގަންދީ ބުނަމެވެ. އެއިން ގެއެއްގެ ތެރޭގައި އެއްވެސް ހިތްހަމަޖެހުމެއް ނުވެއެވެ. އަނބިމީހާއާއި ފިރިމީހާ އާއި ދެމެދު ލޯބިވެރިކަމާއި ކުލުނާއި ހިތްހަމަޖެހުމެއް ނެތެވެ. މައިންބަފައިންނާއި ދަރިންނާއި ދެމެދު އެއްވެސް އަޅާލުމާއި އޯގާތެރިކަމެއް ނެތެވެ. އަރާމުގައި ހިތްހަމަޖެހިގެން ނިދައިނުލެވެއެވެ. ނިދާލަން ވެސް މި ޖެހެނީ ބޭސްގުޅައެއް ކާލައިގެންނެވެ. ކުއްޖަކަށް ދިމާވި ޙާދިޘާއެކެވެ.

ވިޔަފާރިއާއިގެން ހޭބޯނާރާ މަސައްކަތްކުރަމުން ދިޔަ ބައްޕައެއްގެ ދަރިއެކެވެ. އެއްދުވަހަކު މި ބައްޕަ ގެއަށް އައިސް ގޭގައި ވެސް މަސައްކަތާއިގެން މަޝްޣޫލުވެ އުޅެނިކޮށް ދަރިފުޅު އައިސް ބައްޕަކައިރިން އެއްޗެއް އަހާލެވިދާނެތޯ އެހިއެވެ. ބައްޕަ ބުންޏެވެ. "އަހަރެން މިހުރީ ބުރަ މަސައްކަތެއްގައިކަން ކަލެއަކަށް ނޭނގޭހެއްޔެވެ؟ އަހަރެން މި ހިރަ ބިލްތައް ޗެކްކުރަން އެބަޖެހެއެވެ. އެހެރަ ޗެކްތަކުގައި ސޮއިކުރަން އެބަޖެހެއެވެ. އަދިވެސް ބައިވަރު މަސައްކަތްތައް ކުރަން އެބެޖެހެއެވެ. އަވަހަށް ބުނާށެވެ!" ދަރިފުޅު ބުންޏެވެ. "ބައްޕަގެ ތިޔަ ވިޔަފާރިން ގަޑިއަކަށް ލިބެނީ ކިހާ ފައިސާއެއް ހެއްޔެވެ؟" ބައްޕަ ބުންޏެވެ. "އެއީ ކީއްކުރަން ކަލޭ ބަލާކަމެއް ހެއްޔެވެ؟ ކަލެއަށް ބޭނުންވާ ހުރިހާ އެއްޗެއް ހަމައަށް ވާނީ ހޯދާދީފައެވެ. އަހަރެންނަށް ލިބެނީ ގަޑިއަކަށް ވިހި ޑޮލަރެވެ. ދެން އުނދަގޫ ނުކޮށް މިތަނުން އަވަހަށް ދާން އުޅޭށެވެ." ދަރިފުޅު ބުންޏެވެ. "އަދި އިތުރު އެއް ސުވާލު ކޮށްލަން އަހަރެން ބޭނުމެވެ. ބައްޕާއެވެ! އަހަރެންނަށް ދިހަ ދޮލަރު ދެވިދާނެތޯއެވެ؟" ބައްޕަ ބުންޏެވެ. "އެއީ ކީއްކުރާ ދިހަ ޑޮލަރެއް ހެއްޔެވެ؟ މި ދިޔަ ހަފްތާގަ ކަލެއަށް ދިހަ ޑޮލަރު ދިނީމު ނޫންހެއްޔެވެ؟ ދެން އުނދަގޫ ނުކޮށް މިތަނުން ދާން އުޅޭށެވެ."

އެދަރިފުޅު ބައްޕަގެ ހަރުކަށި ބަހުރުވައިގެ ސަބަބުން ދެރަވެ، އެންމެފަހުން ނިދަން އޮށޯތެވެ. ބައްޕަ އޭނާގެ މަސައްކަތް ނިންމާލުމަށް ފަހު ހަމަޖެހިލިއެވެ. މީގެ ކުޑައިރުކޮޅެއް ކުރިން އޭނާއާއި އޭނަގެ ދަރިފުޅާ ދެމެދު ހިނގި ހޫނު ވާހަކަތައް ޚިޔާލުތަކެއްގެ ސިފާގައި އޭނާގެ ލޮލުގެ ކުރިމަތީގައި ތަމްސީލްވަމުން ދިޔައެވެ. އޭނާގެ ނިންޖަށް ހުރަސްއަޅަމުންނެވެ. ދަރިފުޅާއި ދެމެދު ހިނގި ކަންތަކާއި ފުންކޮށް އޭނާ ވިސްނާލިއެވެ. ދަރިފުޅާއި މެދު ކަންތައް ކުރެވުނީ ރަނގަޅަށް ނޫންކަން އިޙްސާސްކުރެވި ދަރިފުޅުގެ ކިބައިން މަޢާފަށް އެދުމުގެ ޝުޢޫރު އޭނާގެ ހިތުގެ ތެރޭގައި އުތުރިގަތެވެ. އިރުކޮޅަކުން އެ ދާންމަތި ދޫކޮށްފައި ދަރިފުޅާ ދިމާއަށް މިޞްރާބުޖެހިއެވެ.
ބައްޕަ ބުންޏެވެ. "ދަރިފުޅާއެވެ! ބައްޕައަށް މާފުކުރާށެވެ. ދަރިފުޅު ބޭނުމީ ދިހަ ޑޮލަރު ނޫންހެއްޔެވެ؟ މި އޮތީ ދިހަ ޑޮލަރެވެ. ހިފާށެވެ"
ބައްޕަ ދިހަ ޑޮލަރު ދިނުމުން ދަރިފުޅު އެ ދިހަޑޮލަރު ބާލިސް ދަށަށްލައި ރައްކާކުރިއެވެ. އެ ދިހަ ޑޮލަރު ލާން ބާލީސް ހިއްލާލި ވަޤުތު އޭގެ ދަށުގައި އިތުރު ދިހަ ޑޮލަރު އޮއްވާ ބައްޕައަށް ފެނުނެވެ.
ބައްޕަ ބުންޏެވެ. "ދަރިފުޅު އަތުގައި މިހާރުވެސް ދިހަ ޑޮލަރު އެބައޮތް ނޫންހެއްޔެވެ؟ ދެން އަނެއްކާ ކީއްކުރާ ދިހަ ޑޮލަރެއް ހެއްޔެވެ؟"
ދަރިފުޅު ބުންޏެވެ. " ބައްޕާއެވެ! އަހަރެން މި ފާއިތުވެދިޔަ ދުވަސްތަކުގައި މިއަންނަނީ ފައިސާ އެއްކުރަމުންނެވެ. މިހާރު އަހަރެންގެ އަތުގައި ވިހި ޑޮލަރު އެއްކޮށްފީމެވެ. އަހަރެން ބޭނުމީ މި ވިހި ޑޮލަރު ބައްޕައަށް ދީފައި ބައްޕަގެ އަތުން މާދަމާ އެއްގަޑިއިރު ގަންނާށެވެ. ބައްޕަގެ ބުރަ މަސައްކަތާ ހެދި ބައްޕަޔާ އެކީ ހޭދަކޮށްލާނެ ވަޤުތުކޮޅެއްގެ އިންތިޒާރުގައި އަހަރެން ހުންނަތާ ފަސް މަސްދުވަސް ފާއިތުވެ ހިނގައްޖެއެވެ. ބައްޕަގެ ހުރިހާ ވަޤުތެއް ތިޔަ ހޭދަކޮށްލަނީ ވިޔަފާރީގައެވެ. ބައްޕަވަނީ މަންމައަށްވެސް އަޅާނުލެވި މަންމަވެސް ދޫކޮށްލާފައެވެ. ތިޔަ ވިޔަފާރީގެ ސަބަބުން އަހަރެން މިވަނީ މަންމަގެ ލޯބިން މަހުރޫމުވެފައެވެ. ބައްޕަ ތިޔަވަނީ ﷲ އަށް އަދާކުރަންޖެހޭ އަޅުކަންތައްވެސް ދޫކޮށްލާފައެވެ. ޢާއިލާގެ އެތައްބަޔަކާ ގުޅުން ކަނޑާފައެވެ. މި އޮތީ ވިހި ޑޮލަރެވެ. އާދޭސްކޮށްފައި ބުނަމެވެ. އަހަރެންނަށްޓަކައި ބައްޕަގެ ވަޤުތުން މާދަމާ އެއްގަޑިއިރު ހުސްކޮށްދެވިދާނޭ ހެއްޔެވެ؟"

އެވަޤުތު މި ބައްޕައަށް ކުރާނޭ އަސަރު ތިބާ އިޙްސާސްކޮށްލާށެވެ. މިއަދު ތިބާއަކީ މިފަދަ މީހެއް ހެއްޔެވެ؟ ތިބާގެ އަތުން ފައިސާދީފައި މިގޮތަށް ވަޤުތު ގަންނަންޖެހިފައި ތިބި ކިތައްމީހުން އެބަތިބި ހެއްޔެވެ؟ ތިބާ އެމީހުންނަށް އަދާކުރަންޖެހޭ ޙައްޤުތައް ބަރާބަރަށް އަދާކުރަމު ހެއްޔެވެ؟ އަނބިންނާއި ދަރީންނަށް ލޯބި ދެން ހެއްޔެވެ؟ އެމީހުންނާއެކު ވަޤުތު ހޭދަކުރަން ހެއްޔެވެ؟ ބާއްޖަވެރި އުފާވެރި ޙަޔާތެއްގެ ތަޅުދަނޑިއަކީ ލޯބިވެތިކަމުން ފުރިފައިވާ ޢާއިލާއެއް ނޫންހެއްޔެވެ؟ އެފަދަ ލޯބިވެތިކަމެއް ޢާއިލާގައި ޤާއިމްކުރެވޭނެ ހަމައެކަނި ގޮތަކީ އަހަރެމެންގެ ލޮބުވެތި ރަސޫލާގެ ސުންނަތަށް ތަބާވުން ނޫން ދެން ކޮން ގޮތެއް ހެއްޔެވެ؟ މިއީ ތިބާގެ ޙަޔާތުގެ ބަދަލުކުރުމުގެ ވަޤުތެވެ.

ލޮބުވެތި އަޚުންނާއި އުޚްތުންނޭވެ! މަތީގައިވާ އެވާ ކުރުކުރު ޙާދިޘާއަކީ ޢިބްރަތުން ފުރިގެންވާ ޙާދިޘާއެކެވެ. މިއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ނަޒަރުގައި ފައިސާގެ ގިނަކަމާއި ހުރެ ބާއްޖަވެރި ކަމުގައި އުޅެމުންދާ މީހުންގެ ޙާލު ހުރިގޮތެވެ. މިފަދަ އެތައް މިސާލުތަކެއް އަހަރެމެންގެ މުޖްތަމަޢުން ފެންނާނެއެވެ. ދިރިއުޅުމުގެ ބާއްޖަވެރިކަމާއި އުފާވެރިކަމަކީ ފައިސާއިން ކުރެވޭނެ ކަމެއް ކަމުގައި ހީނުކުރާށެވެ. އަދި ކިޔެއްތަ އެކަން ޙާޞިލްކުރެވޭނެ މަގަކީ ތިބާގެ ޙަޔާތް ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ ސުންނަތުގެ މަގަށް ފުރޮޅާލުމެވެ. އެއީ އުފާވެރިކަމުގެ މަގެވެ.
އެހެންވީމާ ދެން އުފެދޭ ސުވާލަކީ ބާއްޖަވެރިކަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟ ބާއްޖަވެރިކަން ލިބެނީ ކޮންބަޔަކަށްތޯއެވެ؟ މިސުވާލުގެ ޖަވާބު ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ އަންނަނިވި އާޔަތުގައި ވަނީ ބަޔާންކުރައްވާފައެވެ.
ބާއްޖަވެރި ކަމަކީ ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ އެއިލާހަށް އީމާންވެ ޞާލިޙު ޢަމަލުތައް ކުރުން މަތީ ދެމިތިބޭ ކިޔަމަންތެރި އަޅުންނަށް އެއިލާހު ދެއްވާ ނިޢުމަތެކެވެ. ﷲ ސުބުހާނަހޫ ވަތަޢާލާ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވަހީކުރައްވާފައި ވެއެވެ.
" مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً " (النّحل: 97)
"މުއުމިނެއްކަމުގައި ވާޙާލު ފިރިހެނުންގެ ތެރެއިިން ވިޔަސް ނުވަތަ އަންހެނުންގެ ތެރެއިންވިޔަސް ޞާލިޙު ޢަމަލެއް ކޮށްފިމީހާ (ދަންނާށެވެ) ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން އެމީހަކަށް ރަނގަޅު ބާއްޖަވެރި ދިރިއުޅުމެއް ތިމަން ﷲ ދެއްވާހުށީމެވެ."

ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ އެވަނީ އެއިލާހުގެ ކިޔަމަންތެރި އަޅުންނަށް އަމާން އޮމާން ރަނގަޅު ޙަޔާތެއް ދެއްވާނެކަމަށް ވަޢުދުވެވޮޑިގެންފައެވެ. އެއިލާހުގެ ވަޢުދަކީ އެއާ ޚިލާފުވުމެއްނެތް ހަމަކަށަވަރުންވެސް ތެދު ވަޢުދެކެވެ. އެކަމުގެ މިސާލުތައް އަހަރެމެންނަށް ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ.

ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ މާތް ނަބިއްޔާ ޔޫސުފު ޢަލައިހިއްސަލާމް އެތައް އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ޖަލުގައި އުޅުއްވި އިރުވެސް އުޅުއްވީ އިލާހީ ޙަޟްރަތުން ދެއްވި ހިތްހަމަޖެހުން މަތީގައެވެ. އެއްގޮތަކަށްވެސް ދިރިއުޅުން މަތިން ފޫހިވެ މާޔޫސް ވެނުލައްވައެވެ. ޖަލުގައި ވެސް ﷲ ގެ ދީނަށް ގޮވާލުމުގެ މަސައްކަތް ކުރިއަށް ގެންދެވިއެވެ. މާތް ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ ޞަޙާބީން ދިރިއުޅުއްވީ އެބޭކަލުންނަށް މާއްދީ ގޮތުން ދިމާވި ދަތިތަކާއި އެކުވެސް ހިތްހަމަޖެހިގެންވާ ދިރިއުޅުމެކެވެ. ޝައިޚުލް އިސްލާމް އިބްނު ތައިމިއްޔާ ރަޙިމަހުﷲ އެކަލޭގެފާނު ކަސްތޮޅު އަޅުވައި ކުޑަގޮޅިއަށް ލައި ބަންދުކުރި ހިނދު ވިދާޅުވީ ކީކޭތޯއެވެ؟ "މިބައިމީހުން އަހަރެން ކުޑަގޮޅިއަކަށް ލައި ބަންދުކުރުމުން އެމީހުންނަށް އަހަރެންނަށް އެކުރެވުނީ ކޮން ކަމެއް ހެއްޔެވެ؟ (މުރާދަކީ އެއްވެސް ހިތްދަތިކަމެއް ނުކުރެވެއެވެ.) އަހަރެންގެ ހުރިހާ އުފަލަކާއި ހިތްހަމަޖެހުމެއް ވަނީ އަހަރެންގެ ހިތުގައެވެ. އެބައިމީހުންނަށް އަހަރެންނާއި އަހަރެންގެ ހިތަކާ ވައްކެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ."
ޙަޤީޤީ ބާއްޖަވެރިކަމަކީ މިއީއެވެ. ދަތި އުނދަގޫ ތަކާ އެކުވެސް އެބައިމީހުން ވަނީ އިލާހީ ހިތްހަމަޖެހުމުން އުފާވެރިކަން ޙާޞިލުކޮށްފައެވެ.

ލޮބުވެތި އަޚުންނާއި އުޚްތުންނޭވެ! މި ބާއްޖަވެރިކަން، މި ހިތް ހަމަޖެހުން، މި އުފާވެރިކަން، މި ފޮނިކަން، މި ލައްޒަތު، ﷲ އަށް ސަޖިދައެއް ޖަހާލާނެ ފުރުޞަތެއް ނުލިބޭ، ޤުރުއާން ކިޔަވާލާނެ ފުރުޞަތެއް ނުލިބޭ ބަޔަކަށް ލިބޭނެ ހެއްޔެވެ؟ އެބައިމީހުންގެ މުއްސަދިކަމަކުން މިފަދަ ރޫޙާނީ އަރާމެއް ނުލިބޭނެއެވެ. އަހަރެމެންގެ މި މާތް ވެގެންވާ ދީނާއި މި މިސްކިތްތަކާއި މި ޤުރުއާނާއި މެދު ކަންތައް މިކުރާ އިހާނެތި ގޮތާއި މެދު މި ދީނާއި މި ޤުރުއާނާއި މި މިސްކިތްތައް ރޯނެ ނަމަ އަނިޔާލިބިފައިވާ ކުޑަކުއްޖަކު ރޯ ފަދައިން ރޯނެއެވެ.
އީމާންކަމުގެ ނޫރުން ހިތްތައް އުޖާލާކުރުމެއް ނެތި އަދި ހެޔޮލަފާ ޞާލިޙް ޢަމަލުތައް ކުރުމެއް ނެތި ގަނޑުވަރުތަކުގައި އަރާމާއި އުފަލުގެ ވަޤުތީ ދާންމަތި ތަކުގައި މިދުނިޔޭގެ ކުރު ދުވަސްތައް ބޭކާރު ކުރިޔަސް އަދި އެ އުޅެވެނީ ބާއްޖަވެރި ދިރިއުޅުމެއް ނޫނެވެ. އީމާންކަމާއި ހެޔޮލަފާ ޢަމަލުކުރުން ނެތި ކިތަންމެ ގިނަ މުދަލާއި ފައިސާތަކެއް އެއްކޮށް އެއިން އަގުބޮޑެތި ތަކެތި ގަނެ އަގުބޮޑު ޚިދުމަތްތައް ބޭނުންކުރި ކަމުގައިވިޔަސް ބާއްޖަވެރި ދިރިއުޅުމެއް ނުލިބޭނެއެވެ. އެފަދަ މީހުންނަށް ވަނީ މާތްﷲ ޤުރުއާނުގައި ބަޔާންކުރައްވާފައިވާ ފަދައިން ދަތި އުނދަގޫ ދިރިއުޅުމެކެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައި ވެއެވެ.
" فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكًا " (طه: 124)
"ފަހެ ހަމަ ކަށަވަރުން އެމީހަކަށް ވަނީ ދަތި އުނދަގޫ ދިރިއުޅުމެކެވެ."
ބާއްޖަވެރިކަމާއި އުފާ ފާގަތިކަމަށް ފެންބޮވައިގެންވާ މީސްތަކުންނޭވެ! އަޅުގަނޑުމެން ބާއްޖަވެރި އުފާފާގަތި އަމާން، އޮމާން ހިތްހަމަޖެހޭ ހަޔާތެއް ބޭނުން ކަމަށް ވަންޏާ ﷲގެ ގެކޮޅުތައް އާބާދުކުރުމުން ހިތްހަމަޖެހުން ހޯދަންވީއެވެ. ޤުރުއާން ކިޔެވުމުން ހިތްހަމަޖެހުން ހޯދަންވީއެވެ. ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތުގައި ބާއްޖަވެރިވާނެ މަގު ދެއްކެވި މާތް ނަބިއްޔާގެ ސުންނަތަށް ތަބާވުމުން ހިތްހަމަޖެހުން ހޯދަންވީއެވެ. ހެޔޮލަފާ ޞާލިޙު ޢަމަލު ކޮށްގެން ހިތްހަމަޖެހުން ހޯދަންވީއެވެ. ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ ޛިކްރުކުރުމުން ހިތްހަމަޖެހުން ހޯދަންވީއެވެ. ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ.
" أَلاَ بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ " (الرّعد: 28)
"ހިތްތައް ހަމަޖެހެނީ ﷲ ހަނދުމަކުރުމުން ނޫން ހެއްޔެވެ؟"

Read more...

އަންދާ ޤާނޫން

އަލްއަޚް މުޙައްމަދު ސިރުޙާން

އަހަރެން އެއްދުވަހު ނަމާދަށް ދިޔަމަގުމަތީގައި ގެއެއްގެ ބަދިގޭގައި އަލިފާން ރޯވެފައި ވެއެވެ. އެވަގުތު އެތާނގައި އެގޭގެ ވެރިމީހާ ހުއްޓެވެ. އޭނާ ބުނަމުންދެއެވެ. މިރަށުގައި އޮންނަނީ އަންދާ ޤާނޫނެވެ. ވެގެން އުޅޭގޮތް ބަލާލިއިރު އެގޭގައި އުޅޭމީހުން އެގެއިން ނުނިކުމެގެން ބަދިގޭގައި އޭނާ ހުޅުޖެހީއެވެ.

ދަންވަރުގެ ހަމަހިމޭންކަންވަނީ މުޅި މާލެއަށް ފެތުރިފައެވެ. ފާތުން އޭނާގެ ކެމްޕޭން އޮފީހުން ނިކުމެގެން ގެއަށްދިއުމަށްޓަކައި އިޚްތިޔާރުކުރީ މެދުޒިޔާރަތްމަގެވެ. އޭނާ ހިނގާފައި އެދަނީ އިރުމަށްޗަށެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް ހުކުރުމިސްކިތުގެ މުންނާރާހަމަވިތަނާ މަޑުމަޑު ސޮފްޓް މިއުޒިކެއް އިސްލާމީ މަރުކަޒު މުންނާރުން ޖަހަންފަށައިފިއެވެ. މިއުޒިކާއެކު މުނާޖާވެސް ގޮވަންފަށައިފިއެވެ. ފާތުން ގޮސް ހުއްޓުނީ ކުރީގެ ރައީސް އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ ޒިޔާރަތް ކައިރިއަށެވެ. އެތާނގެ ވަށައިގެންވަނީ ބޮކިފަތިއެލުވައިފައެވެ. އެޒިޔާރަތަކީ ރާއްޖޭގެ ވެރިކަންކުރެއްވި ނަޝީދުގެ ވެރިކަމުގައި އަޅާފައިވާ ތަނެކެވެ. ފާތުންއަކީ ނަޝީދުގެ ޕާޓީން މިފަހަރު އޮންނަ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސްގެ އިންތިޚާބަށް ކުރިމަތިލައްވާފައިވާ ކެންޑިޑޭޓެކެވެ. މުނާޖާނިމުމުން ފާތުން އަނެއްކާވެސް ހިނގައިގަތީ ގެއާދިމާލަށެވެ. ހުކުރުމިސްކިތުން ނުނިކުމެވި އުޅެނިކޮށް މީހަކުއައިސް ކަޓަރެއްފަދަ ތޫނުއެއްޗަކުން ފާތުންއަށް ހަމަލަދީފިއެވެ. ބޭއިޚްތިޔާރުގައި ފާތުންއަށް ހަޅޭލަވައިގަނެވުނެވެ. ހަމަލަދިންމީހާ ފިލައި ރައްކާވެއްޖެއެވެ. ޒަޚަމްވެފައިވާތަނުން ހޯސްލާފައި ލޭފައިބަމުންދެއެވެ. ފާތުން ހަދާނެގޮތްހުސްވެ ގެއާދިމާލަށް ވަރަށް ބާރަށް ހިނގަމުން ދެއެވެ. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސްކައިރިން މީހެއްގެ ހިލަމެއްވިއެވެ. އޭނާ ކޮންމެވެސް އެއްޗެއް ކިޔަވަނީއެވެ. އޭނައާ އަރައިހަމަވިތަނާ ކުއްލިއަކަށް ވީނުވީއެއް ނޭނގި ކިޔަވަންއިން މީހާ ގެއްލިއްޖެއެވެ. ހަމަ އެވަގުތު ކަހަލަގޮތަކަށް އެތާހުރި ވަޅުގަނޑަކަށް ފާތުން ގަނބައިގަތެވެ. ފައިޖެހުނީ ކުރުނބައެއް ކަހަލައެއްޗެއްގައެވެ. އަދި ވެއްޓިފައި އޭނަގެ އަތްވެސް ބިނދިއްޖެއެވެ. އަނެއްކާވެސް ތެދުވެގެން ވަރަށް ބާރަށް ހިނގައިގެންފިއެވެ. މަޖީދިއްޔާއާ ހަމަވިތަނާ ހައެއްކަމީހުންގެ ގުރޫޕެއް އައިސް ފާތުންއާހަމަލަދީފިއެވެ. މިފަހަރުވީ ޒަޚަމްތަކުގެ ސަބަބުން އޭނާއަކަށް ހިރިލެވޭވަރެއްވެސް ނޫނެވެ.

ފާތުން މިހާރު ތިބާއާ މުޚާޠަބުކުރަނީއެވެ. "ހެޔޮނުވާނެއެވެ! މިވާހަކަލިޔާމީހާ ހުއްޓުވާށެވެ. އެހެންނޫނީ އޭނަ އަހަންނަށް އިތުރު އަނިޔާތަކެއް ކުރިމަތިކޮށްފާނެއެވެ. މިހާރުވެސް ވަރަށްގިނަ އަނިޔާ އަހަންނަށް ކޮށްފިއެވެ."

މައްސަލައެއްނެތެވެ. ފާތުންގެ އެދުމުގެ މަތިން ވާހަކަ ހުއްޓާލާނަމެވެ. ހުއްޓާލުމުގެކުރިން ތިބާ ބުނެބަލާށެވެ. ފާތުން ގެންދަންވީ ކޮން ހަސްފަތާލަކަށް ހެއްޔެވެ؟ އަހަރެންނާ ތިބާއާ ވާހަކަދައްކަނިކޮށް އެމްބިއުލާންސެއް އައިސް ފާތުން ގެންގޮސްފިއެވެ.

މިފަދަވާހަކަތަކާއި ޚަބަރުތައް މިފަހަކަށް އައިސް ވަރަށް ގިނައިން ޚަބަރުފަތުރާ ވަސީލަތްތަކުން އަޑުއިވެމުންދެއެވެ. ތުއްތު ކުއްޖަކު މަރާލައިފި، ކުޑަ އަންހެންކުއްޖެއްގެ ޢިއްފަތްތެރިކަން ފޭރިގެންފި، މަޖީދީމަގާއި ޗާންދަނީމަގު ހަތަރު އަނގޮޅި ކަންމަތިން ކާކުކަން ވަކިކުރަން ނޭނގޭ އިންސާނެއްގެ ބޯބުރިއެއް ފެނިއްޖެ. މިއީ ކޮންމެދުވަހަކުވެސް ނޫސްތަކުގެ ސުރުހީތަކެވެ. މިފަދަ ކަންތައްތައް ހުއްޓުވުމަށް ތިބާއަށް ކުރެވުނީ ކޮންކަމެއްތޯއެވެ؟ އަދި މިފަދަ ކަންތަކާމެދު ކުޑަކޮށްނަމަވެސް ވިސްނާލިންތޯއެވެ؟ މިފަދަ ނުބައި ޖަރީމާތައް މުޖުތަމަޢުގައި ފެތުރެންދިމާވާ ސަބަބަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟

އަހަރެން ބުނާނީ މިހުރިހާކަމެއްގެވެސް އަސްލަކީ ދިވެހިން އިސްލާމްދީނާ ދުރަށްދިއުމެވެ. އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް މިވަނީ މަޖިލިސްގެ މެމްބަރުންގެ ލައިބްރަރީތަކުގައި ލިޔެވި ރައްކާކުރެވިފައިވާ ޚަޒާނާއަކަށްވެފައެވެ. ދިވެހި މުޖުތަމަޢުގައި އިސްލާމީ ޝަރީޢަތަށް ފުރައްސާރަކޮށް މަލާމާތް ރައްދުކުރާމީހުންވެސް ވަރަށް ގިނައެވެ. އަދި މިފަދަ ބައެއްމީހުންދަނީ މަޖިލިހުގެ ގޮނޑިތައްވެސް ހޫނުކުރަމުންނެވެ. އިސްލާމީ ޝަރީޢަތަށް ލޯބިކުރާމީހުންވެސް އިންސާނުންނަށް އެންމެ ލާބަހުރިގޮތް ދެނެވޮޑިގެންވާ ކާއިނާތުގެ ވެރިއިލާހު ހަތްއުޑުމަތިން ބާވައިލެއްވި އެއްވެސް އުނިކަމެއްނުވާ ފުރިހަމަ ޤާނޫނު ތަންފީޒުކުރަން މިތިބެނީބިރުން ވިރިވިރިއެވެ. އެމެރިކާއެވެ! ހިއުމަންރައިޓްސްއެވެ! ގްލޯބަލައިޒޭޝަނެވެ! ވައްހާބީންނެވެ! މިހިރަ މިހިރަ ކަންތައްތަކަކީ ހައްތާވެސް އަހަރެމެންގެ ހިތުތެރޭގައި އެނބުރެމުންދާ ވަސްވާސްތަކެވެ.

ތިބާވެސް ހަމައެކަނި ޚަބަރުބަލާމީހަކަށް ވެގެން ނުހުންނާށެވެ. އެންމެ އަލިފާންދަނޑިއެއްގެ ސަބަބުން ބޮޑުސިންގާ ސަރަހައްދެއްވެސް އަނދައިގެން ހިނގައިދާނެއެވެ. މުޖުތަމަޢުގައި އުފެދޭ މިފަދަނޭއްގާނީ އިޖުތިމާޢީ ބަލިތައް ފޮހެލުމަށް ތިބާގެ ޚިޔާލުގައި އެންމެރަނގަޅު ގޮތަކީކޮބައިހެއްޔެވެ؟

އަހަރެންގެ ވާހަކައަށް ނުރުހޭމީހުން ތިއްބަސް އަހަރެން މިދަނީ ވާހަކައާގެން ކުރިއަށެވެ. ފާތުންގެ ވަށައިގެން ޑޮކްޓަރުން އޭނަގެ ފުރާނަ ހިފެހެއްޓޭތޯ ބަލަމުންދަނީއެވެ. އެކިފާޑުފާޑުގެ މެޝިންތައް ގުޅައިގެންތިއްބާ ފާތުންގެ ފުރާނަ މިދުނިޔެއާ ވަކިވެއްޖެއެވެ. އޭނައަށް އަނިޔާކުރިމީހުންނަށް ހައްގުވާ އަދަބު ދެވޭނެ އެއްވެސް ގޮތެއްނެތެވެ. ހައްތާވެސް އަނިޔާވެރިންގެ ހައްގުތަކެވެ. އަނިޔާލިބޭމީހުންގެ ހައްގެއްނުވާކަހަލައެވެ. ނަމަވެސް ޤިޔާމަތްދުވަހުން ހުރިހާ އެންމެންނަށްވެސް އެމީހަކު ކުރިއަމަލެއްގެ ނަތީޖާ ފެންނާނެއެވެ.

ލިޔުންވެސް މިނިންމާލީއެވެ. މީހަކު ބުނެގެން ނޫނެވެ. އަހަރެން ބޭނުންވެގެންނެވެ. އަދި ދިގުކުރަންވީ ހެއްޔެވެ؟ ދިގުކޮށްފިނަމަ ގެއްލޭނީ ތިބާގެ ވަގުތެވެ. އެއީ އަހަރެން ނުކިޔާށޭ ބުންޏަސް ތިބާކިޔާނެތީއެވެ.

Read more...

ޤުރުއާނުގެ މާތްކަމާއި މަތިވެރިކަން

އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު އިބްރާހިމް ޅ ނައިފަރު

އެންމެ ހެޔޮ ބަހަކީ ﷲ ގެ ބަސްފުޅެވެ. ޤުރުއާނަކީ ﷲ ގެ ބަސްފުޅެވެ. އަދި މުއުމިނުންގެ ދުސްތޫރެވެ. އަދި ތަޤުވާވެރިންގެ ރޫޙީ ޣިޛާއެވެ. އަދި ޢާލަމްތަކުގެ ހިދާޔަތެވެ. އަދި އަޅުތަކުން އުޅެންވީ ގޮތުގެ އިލާހީ ޤާނޫނެވެ. ޤުރުއާން ކިޔެވުމަކީ އަޅުކަމެކެވެ. އަދި ކިޔަވައިދިނުމަކީވެސް އަޅުކަމެކެވެ. ޤުރުއާނުގެ ޢިލްމު ލިބިއްޖެ މީހާ ދަންނައެވެ. ފަހެ އޭނާއަށް ދެދުނިޔެ ބާއްޖަވެރިވެއްޖެކަން ކަށަވަރެވެ. އަދި އޭގެ ޢިލްމުން މަޙްރޫމް ވެއްޖެ މީހާ ދަންނައެވެ. ފަހެ އެތައް ހެވަކުން އޭނާ މަޙްރޫމްވެއްޖެކަން ކަށަވަރެވެ.

މާތްﷲ ރުއްސުންލެއްވި ޢުޘްމާނުގެފާނުގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. رسول الله صلّى الله عليه وسلّم، حديث ފުޅުކުރެއްވިއެވެ. " خَيْرُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ " (رواه البخاري) މާނައީ: " ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން އެންމެ ހެޔޮވެގެންވާ މީހަކީ ޤުރުއާން އުނގެނި އެޤުރުއާން އުނގަންނައިދޭ މީހާއެވެ." ފަޚުރުވެރިވުމެއް ނެތި ޤުރުއާން ރީތިކޮށް ކިޔެވުމަށާއި ތަޖުވީދަށް ކިޔެވުމަށް رسول الله صلّى الله عليه وسلّم ވަރަށް ބާރު އަޅުއްވާފައިވެއެވެ. މާތްﷲ ރުއްސުންލެއްވި أُبَيُّ بن كَعْب އަކީ ޞަޙާބީންގެ ތެރޭގައި ހުންނެވި އެންމެ މަޝްހޫރު ޤާރީއެވެ. އެއްދުވަކު އެކަލޭގެފާނަށް رسول الله صلّى الله عليه وسلّم، حديث ފުޅު ކުރެއްވިއެވެ. " ހަމަކަށަވަރުން الله تعالى، ތިބާގެ ކުރިމަތީގައި ޤުރުއާން ކިޔަވައި ވިދާޅުވުމަށް ތިމަންކަލޭގެފާނަށް އަމުރުކުރައްވައިފިއެވެ. أبيّ بن كعب ވިދާޅުވިއެވެ. الله تعالى ހަމަ އަހުރެންގެ ނަންގެންނެވިތޯއެވެ؟ ޙަދީޘްފުޅުކުރެއްވިއެވެ. އާއެކެވެ. أبيّ بن كعب ވިދާޅުވިއެވެ. ޢާލަމްތަކުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުގައި އަހުރެންގެ ނަން ހަމަ ޛިކުރުކުރެވިއްޖެތޯއެވެ؟ ޙަދީޘްފުޅުކުރެއްވިއެވެ. އާއެކެވެ. އެހިނދު أبيّ އެކަމަށް އުފާފުޅު ކުރައްވާ ދެލޯފުޅުން ކަރުނަ އެޅުއްވިއެވެ." އެހެން ރިވާޔަތެއްގައި ވެއެވެ. " އެހިނދު އެކަލޭގެފާނު އެކަމަށް އުފާފުޅު ކުރައްވާ ކީރިތިކުރައްވަން ފެއްޓެވިއެވެ." (متّفق عليه) އިސްވެދިޔަ ޙަދީޘްފުޅު، ރީތިކޮށް ޤުރުއާން ކިޔެވުމުގެ މާތްކަމުގެ މައްޗަށް އިޝާރަތް ކުރެއެވެ. ފަހެ ޤުރުއާން ކިޔެވުމުގެ މާހިރުކަން ޙާޞިލްކުރުން މުސްތަޙައްބު ވެގެންވެއެވެ. ނަމަވެސް ދެއްކުންތެރިކަމެއް އަދި ފަޚުރުވެރިވުމެއް އެކަމުގައި ނުވާނަމައެވެ. رسول الله صلّى الله عليه وسلّم، حديث ފުޅު ކުރައްވާފައިވެއެވެ. " الماَهِرُ بِالْقُرْآنِ مَعَ السَّفَرَةِ الْكِرَامِ الْبَرَرَةِ " (متّفق عليه) މާނައީ: " ޤުރުއާން ކިޔެވުމުގައި މާހިރުމީހާ ވާހުށީ ވަޙީ ލިޔުއްވާ މާތް މަލާއިކަތުންނާ އެކުގައެވެ." ރީތިކޮށް ރާގުގައި ޤުރުއާން ކިޔެވުމަކީ ޤުރުއާނުގެ އަޘަރު އިތުރު ކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް ރާގުގައި ކިޔަވާއިރު ނަފްސަށް ތަކުލީފު ދީގެން ކިޔެވުން ރަނގަޅުވެގެން ނުވެއެވެ.

ކީރިތި ޤުރުއާނަކީ ﷲ ގެ ކަލާމްފުޅެވެ. އެކަލާނގެ ކަލާމްފުޅު ރިވެތިކޮށް، ތަޖުވީދުގެ މަގުން، ތަރުތީލުކޮށް ކިޔެވެނިކޮށް އަޑުއެއްސެވުމަށް އެކަލާނގެ ލޯބިވެވޮޑިގަންނަވައެވެ. رسول الله صلّى الله عليه وسلّم، حديث ފުޅުކުރައްވާފައިވެއެވެ. " ماَ أَذِنَ اللهُ لِشَيْءٍ ماَ أَذِنَ لِنَبِيٍّ يَتَغَنَّى بِالْقُرْآنِ " (متّفق عليه) މާނައީ: " الله تعالى، އެކަލާނގެ ނަބިއްޔާ ރާގުގައި ޤުރުއާން ކިޔަވައި ވިދާޅުވަނިކޮށް ޝައުޤުވެރިކަމާއެކު އައްސަވައިވޮޑިގެންވާވަރަކަށް އެހެންއެއްޗަކަށް ޝައުޤުވެރިކަމާއެކު އައްސަވައިވޮޑިނުގަންނަވައެވެ." ޤުރުއާން ކިޔަވާއިރު ރާގެއްނެތިއްޖެނަމަ ޤުރުއާނުން، މީސްތަކުންގެ ހިތްތަކަށް ކުރަންޖެހޭ ފުރިހަމަ އަޘަރެއް ނުކުރާނެއެވެ. އެއާޚިލާފަށް ތަޖުވީދުގެ މަގުން ތަރުތީލުކޮށް ރީތި ރާގެއްގައި ޤުރުއާން ކިޔަވައިފިނަމަ މީސްތަކުންގެ ހިތްތަކަށް ފުރިހަމައަށް އަޘަރުކުރާނެއެވެ. ޤުރުއާން، ރިވެތިކޮށް ރާގުގައި ކިޔެވުމަށް رسول الله صلّى الله عليه وسلّم ވަރަށް ބާރުއަޅުއްވާފައި ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްފުޅުކުރެއްވިއެވެ. " لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يَتَغَنَّ بِالْقُرْآنِ " (رواه البخاري) މާނައީ: " ރިވެތިކޮށް ރާގުގައި ޤުރުއާން ނުކިޔަވާ މީހާ ފަހެ އަހުރެމެންގެ ތެރެއިން ނުވެއެވެ." ފަހެ ޤުރުއާން ރިވެތިކޮށް ކިޔެވޭއިރު ޤުރުއާން އަޑުއެއްސެވުމަށްޓަކައި މަލާއިކަތްބޭކަލުން ވަޑައިގަނެތެވެ. މާތްﷲ ރުއްސުންލެއްވި أبو سعيد الخدري ރިވާކުރެއްވިއެވެ. " ހަމަކަށަވަރުން أُسَيْدُ بن حُضَيْر ވިދާޅުވިއެވެ. އެއްރެއަކު އެކަލޭގެފާނު ބަޤަރާ ސޫރަތް ކިޔަވާވިދާޅުވާން ފެއްޓެވިއެވެ. އަދި އެވަގުތު އެކަލޭގެފާނުގެ އަސްވެސް ވަނީ އެކަލޭގެފާނުގެ ކައިރީގައި ބަނދެފައެވެ. ހަމަ އެހިނދު އަސް ތެޅިފޮޅެން ފަށައިފިއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު ކިޔެވުން ހުއްޓައިލެއްވިއެވެ. ދެން އަސްވެސް މަޑުމައިތިރި ވެއްޖެއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު އަލުން ކިޔަވަން ފައްޓަވައިފިއެވެ. ހަމަ އެހިނދު އަނެއްކާ އަސް ތެޅިފޮޅެން ފަށައިފިއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު އަނެއްކާ ކިޔެވުން ހުއްޓައިލެއްވިއެވެ. ދެން އަސްވެސް އަލުން މަޑުމައިތިރި ވެއްޖެއެވެ. ދެން އަނެއްކާ ކިޔަވަން ފެއްޓެވިއެވެ. ހަމަ އެހިނދު އަނެއްކާ އަސް ތެޅިފޮޅެން ފަށައިފިއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު އަހުގެ ގާތަށް ވަޑައިގެން ބައްލަވައިލެއްވިއިރު އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރިފުޅު، ޔަޙްޔާ ވަނީ އެއަހުގެ ކައިރީގައި ނިދާފައެވެ. ދަރިފުޅުގެ ގައިމައްޗަށް އަސް އަރައިފާނެތީ أُسَيد ބިރުފުޅުގަތެވެ. ދެން ހަމަ އެވަގުތު އެކަލޭގެފާނު، އަހުގެ ކައިރިން ދަރިފުޅު ދުރުކުރެއްވުމަށް ފަހު އިސްތަށިފުޅު އުފުއްލަވާ އުޑާ ދިމާލަށް ބައްލަވައިލެއްވިއެވެ. އެހިނދު އެކަލޭގެފާނަށް ފެނިވަޑައިގަތީ ކުޑަ ވިލާކޮޅެއް ފަދަ އެއްޗެކެވެ. އެވިލާކޮޅުގައި ބައްތިތަކެއް ފަދައިންވާ އެއްޗެހިތަކެއްވެސް ވެއެވެ. ދެން ހެނދުން ވުމުން އެކަލޭގެފާނު رسول الله صلّى الله عليه وسلّم ގެ އަރިހަށް ވަޑައިގެން އެރޭ އެކަލޭގެފާނަށް ފެނިވަޑައިގަތް ކަންތައްތަކުގެ ވާހަކަ ކިޔައިދެއްވިއެވެ. رسول الله صلّى الله عليه وسلّم، حديث ފުޅުކުރެއްވިއެވެ. އޭ ابن حُضَير އެވެ! ކަލޭގެފާނު ކިޔަވައިވިދާޅުވިނަމައެވެ. އޭ ابن حُضَير އެވެ! ކަލޭގެފާނު ކިޔަވައިވިދާޅުވި ނަމައެވެ. أُسَيد ވިދާޅުވިއެވެ. އެއަސް އަހުރެންގެ ދަރިފުޅު، ޔަޙްޔާގެ ގައިމައްޗަށް އަރައިފާނެތީ އަހުރެން ބިރުގަތީއެވެ. އެކުއްޖާ އޮތީ އަހުގެ ކައިރީގައި ނިދާފައެވެ. އަދި އަހުރެން އެކުއްޖާ ދުރުކުރުމަށްޓަކައި އެކުއްޖާގެ ކައިރިއަށް ދިޔައީމެވެ. އަދި އަހުރެން މައްޗަށް ބަލައިލީމެވެ. އެހިނދު އަހުރެންނަށް ފެނުނީ ވިލާކޮޅެއްފަދައިންވާ އެއްޗެކެވެ. އޭގައި ބައްތިތަކެއް ފަދައިންވާ އެއްޗެހިތަކެއްވެސް ހުއްޓެވެ. ދެން ލޮލުކޮޅަށް އޮބަންދެން އަހުރެން ބަލަހައްޓައިގެން ހުރީމެވެ. ދެން رسول الله صلّى الله عليه وسلّم، حديث ފުޅުކުރެއްވިއެވެ. އެއީ ކޮންއެއްޗެއްކަން ކަލޭގެފާނަށް އެނގިވަޑައިގަންނަވާ ހެއްޔެވެ؟ أُسَيد ދެންނެވިއެވެ. ނޫނެކެވެ. رسول الله صلّى الله عليه وسلّم، حديث ފުޅުކުރެއްވިއެވެ. އެއީ މަލާއިކަތުންނެވެ. އެބޭކަލުން ކައިރިވަމުން އެއައީ ކަލޭގެފާނުގެ ޤުރުއާން ކިޔެވުމުގެ އަޑު އެއްސެވުމަށެވެ. ކަލޭގެފާނު ހުޓައި ނުލައްވާ ކިޔަވައިވިދާޅުވިނަމަ ހެނދުނު އެއްވެސް ހުރަހަކާ ނުލައި މީސްތަކުންނަށްވެސް އެމަލާއިކަތްބޭކަލުން ފެނުނީހެވެ." (متّفق عليه)

ކީރިތި ޤުރުއާނަކީ މުޢްޖިޒާތެކެވެ. ހިތުގެ ބަލިތަކަށްވާ ޝިފާއެކެވެ. ހިތަށް މަޑުމައިތިރިކަން ގެނެސްދޭ އެއްޗެކެވެ. މާތްﷲ ރުއްސުންލެއްވި براء بن عازب ގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. މީހަކު ކަހްފު ސޫރަތް ކިޔަވަން ފެށިއެވެ. އެވަގުތު އޭނާގެ ކައިރީގައި ދެ ވާގަނޑުން ބަނދެފައި އޮތް އަހެއްވެސް އޮތެވެ. ދެންފަހެ ވިލާގަނޑެއް މަތިކޮށްފިއެވެ. އެވިލާގަނޑު ފަހަރެއް ފަހަރަކަށްވުރެ ކައިރިވާން ފެށިއެވެ. ދެން އެއަސް ތެޅެން ފަށައިފިއެވެ. (އެކަން އެގޮތަށް ހިނގާފައިވަނިކޮށް) ހެނދުންވުމުން އެމީހާ رسول الله صلّى الله عليه وسلّم ގެ އަރިހަށް އައެވެ. އަދި އެހިނގި ކަންތައްތަކުގެ ވާހަކަ ކިޔައިދިނުމުން رسول الله صلّى الله عليه وسلّم، حديث ފުޅު ކުރެއްވިއެވެ. އެއީ ޤުރުއާނުގެ ސަބަބުން ފޭބި ހިތްހަމަޖެހުމެވެ.
...........
މަޞްދަރު: ނަބިއްޔުންގެ ތަރިކަ

Read more...

މުޅި މީޑިއާ ވަހުޝީ ވެފައި

އަލްއަޚް އާދަމް ނިޝާން އަލްމާލްދީފީ

ނޫސްވެރިކަމުގެ ފާހެއް ލިބުމަކީ ޙަރާމް ކުރެއްވިހާ ކަމެއް ކުރުމަށް ލިބޭ ހުއްދައެއް ނޫނެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ އިންސާނާ އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ހައްދަވައި، އަތް ފަޔާއި އެނޫންވެސް އެހެން ހުރިހާ ގުނަވަންތަކެއް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި ލައްވަވާފައިވަނީ، އެނިޢުމަތްތަކަށް ޝުކުރުވެރިވެ އެހުރިހާ ގުނަވަނަކުން އެއިލާހަށް ކިޔަމަންތެރިކަން އަދާކޮށް، ހުއްދަގޮތުގައި އެގުނަވަންތަކުން ހިތްހަމަޖެހުމާއި އުފަލާއި މަޖާ ލިބިގަތުމަށްޓަކައެވެ. އެއްވެސް ޙާލެއްގައި ޙަރާމް ޙަލާލެއް ބެލުމެއް ނެތި ހިތުހުރިހާ ގޮތަކަށް އެގުނަވަންތަކުގެ ބޭނުން ހިފުމަކަށް ނޫނެވެ.

މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން ދިރިއުޅެމުން މިދަނީ އެކާވީސްވަނަ ޤަރުނުގައެވެ. މިހާރު އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެކީއެކައްޗަކަށްމެ އިވެމުންދާ އަޑަކީ ކޮންމެވެސް ކަމެއްގެ މިނިވަންކަން ނުލިބިގެން ބުނެ ދައްކާ ވާހަކަތަކުގެ އަޑެވެ. ނޫސްވެރިންގެ މިނިވަން ކަމެވެ. ޚިޔާލު ފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަމެވެ. އިންސާނީ ޙައްޤުތަކުގެ މިނިވަން ކަމެވެ. ޚުލާޞާކޮށް ދަންނަވަނީ ނަމަ ޑިމޮކްރަސީގެ ނަމުގައި ގޮވަމުންމިދާ ގޮވެލިފަތީގެ އަޑެވެ. ސްޓޭޖްތަކުގެ ޕޯޑިއަމް ތަކުންފެށިގެން މިގޮވުންތައް އަބަދާއަބަދު އަޅުގަނޑުމެންގެ ލޯމައްޗަށާއި ކަންފަތްތަކަށް އިއްވަމުން މިގެންދަނީ މީޑިއާގެ ކޮންމެވެސް ވަޞީލަތަކުންނެވެ. ޓީވީ ރޭޑިއޯ ޗެނަލްތަކާއި، ޗާޕްކޮށްގެން ނެރޭ ނޫސް މަޖައްލާތަކާއި އޮންލައިން ނޫސް މަޖައްލާތަކާއި ވެބްސައިޓް ތަކެވެ.

ވާހަކަ ދިގުނުކޮށް މައުޟޫއަށް އަލިއަޅުވާލާނަމެވެ. އާދެ ސައްތައިން ސައްތަ މިދީބުގެ މީޑިއާ މިއަދު މިވަނީ އެކީއެކައްޗަކަށް ވަހުޝީ ވެފައެވެ. މިހެން ދެންނެވުމަކީ ދޮގަކަށް ނުވާނެވެ. ޓީވީ ހުޅުވާލައިފިނަމަ ފެންނަމުންދާ ވިޔާނުދާ ވަހުޝީކަން ބޮޑުވެގެންވާ ފާޙިޝް ޢަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން މުސްލިމުން ހިންގަމުންދާ ޗެނަލެކޭ ބުނަންވެސް ލަދުގަންނަހާ ވެއެވެ. ރޭޑިއޯ ހުޅުވާލައިފިނަމަ ކޮންމެވެސް މިއުޒިކަކާއި ލަވައެކެވެ. ނޫންނަމަ މޮޅެތި ނަންނަމުގައި ހިންގަމުން ގެންދާ ޕްރޮގްރާމްތަކަށް ދެޖިންސުގެ މީހުން ގުޅައިގެން ދައްކަމުންދާ ވިޔާނުދާ ހަޑި މުޑުދާރު ފާހިޝް ވާހަކަތަކެވެ. ޗާޕްކޮށްގެން ނެރޭ ނޫސްތަކަށް ބަލާލައިފިނަމަ، ޚަބަރުތަކާއި ފޮޓޯތަކުގައާއި އިޝްތިހާރު ތަކުގައި ކޮންމެވެސް ވިޔާ ނުދާ ފާހިޝް ވާހަކަތަކެއް ނުވަތަ މަންޒަރުތަކެކެވެ. އިންޓަނެޓް ނޫސް މަޖައްލާތަކާއި ވެބްސައިޓްތަކުގެ ވާހަކަ ދެއްކުމަށް ވުރެ ރަނގަޅުވާނީ ނުދެއްކުމެވެ. ފާޙިޝް މަންޒަރުތަކާއި ފޮޓޯތައް ފެތުރުމުގެ އިންތިހާއެވެ. އާދެ މުޅި މީޑިޔާ މިވަނީ ވަހުޝީ ވެފައެވެ. މިއީ ދޮގެއްތޯއެވެ؟

ހިތާމައަކީ މީޑިއާގެ މިތަންތަން ހިންގަން މިތިބެނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ މިމުސްލިމް ދީބަށް ނިސްބަތްވާ ކޮންމެވެސް މުސްލިމް ނަމެއް ކިޔާ މީހަކަށް ނުވަތަ ބަޔަކަށް ވާކަމެވެ. މީގެން ދޭހަކޮށްދެނީ މިދާއިރާގައި އުޅޭ ގިނަ މީހުންގެ ވިސްނުމާއި ފިކުރު ހުރިގޮތެވެ. އެއްވެސް ޙާލެއްގައި މިއީ އަޅުގަނޑު މިދާއިރާގައި އުޅޭ ހުރިހާ އެންމެންނަށް ބުނާ ބަހެއް ނޫނެވެ. އެހެންނަމަވެސް ގިނަ މީހުންގެ ޙާލަކީ މިއީއެވެ.

މިގޮތުން އެންމެ ފަހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް 01 ޖޫން 2011 ވީ ބުދަ ދުވަހު އޮންލައިން ނޫހެއް ކަމުގައި "ސަން" ގައި ޚާއްޞަ ކަވަރޭޖެއްގެ ގޮތުގައި ޝާއިޢުކޮށްފައިވާ "އޮޕަރޭޝަން ސަންސެޓް" މީގެ ހެއްކަކަށް ފުދެއެވެ. ނޫސްވެރިކަމުގެ ނަމުގައި ސަންގެ ނޫސްވެރިން ހިންގާފައިވާ މިއައްޔާޝީ ކަވަރޭޖުން މިވަނީ މީޑިއާގައި މަސައްކަތް ކުރާ ބަޔަކު މީހުންގެ ޙާލަތު ބަރަހަނާވެ އޮރިޔާންވެފައެވެ. އެއޮޕަރޭޝަންގެ ނަމުގައި ނާސިގެތަކަށް ދިޔަ މީހުން ސަންސެޓްވުމުން އެތަންތަނަށް ދިޔައީ ﷲ ތަޢާލާ ފަރުޟު ކުރައްވާފައި މަޣްރިބް ނަމާދު ވަޤުތުގައިކަން އެމީހުންގެ އިޢުތިރާފުން ސާފުކޮށް އެއޮތީ ފެންނާށެވެ. އަދި އެމީހުން އެތަނުގައި ފަރުޟު ނަމާދު ގަޑީގައި ކަޝްބީ އަންހެނުން ތަކާއި އެކު ތިބީ ނަމާދު ކުރަން ނޫންކަމާއި، އެހެންނަމަވެސް ނޫސްވެރިކަމުގެ ޚާއްޞަ އޮޕަރޭޝަނެއްގެ ނަމުގައި އެކަޝްބީ އަންހެނުންތަކުގެ ޙަރާމް ބީހުން ތަކުގެ މަސްތުގައި ޖެހިފައިކަން ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީ ހަމަ އެކަންތައްތައް ކުރި މީހުންގެ ދުލުންނާއި އަތުންނާއި ފައިންނެވެ.

"ސަންގެ ނޫސްވެރިން މާލޭގެ ނާސިގެތަކަށް" - "ކަސްބީ އަންހެނަކާއި އެކު އަހަރެން ނާސި ގޭގައި" - "މަސާޖް ޕާލާތަކުގައި ހަށިވިއްކާ މަންޒަރު އަހަރެންގެ ލޮލުންދެކެ އަތުން ހިފާފައި"، އާދެ މިއީ ނޫސްވެރިންތަކެއް އެމީހުން އެހިންގި ވިޔާ ނުދާ ފާހިޝް ޢަމަލާއި މެދު ފަޚުރުވެރިވެ ޚަބަރުގެ ގޮތުގައި ލިޔެ ބޮޑު ސުރުޚީތަކުގައި ލިޔެފައިވާ ލިޔުންތަކެވެ. މިލިޔުންތަކުން ތިމާމެން އެވިޔާނުދާ ޢަމަލު ހިންގިކަން ފަޟީޙަތް ވުން ނޫންކަމެއް ނެތެވެ. އަދި ކިއެއްހެއްޔެވެ. މިވަނީ އެކަމަށް އަމިއްލަ އިޢުތިރާފުވެ ބޭޒާރުވެފައެވެ.

މީހުންގެ ފަތިފުށް ވަންހަނާކޮށް ޢާއްމު ކުރުމުގައި އަވަދިނެތި ހޭބޯ ނާރާ އުޅޭ ބަޔަކު، އާދެ އެހެން މީހުންނާއި ދިމާލަށް ގުދޯގުދޯ ގޮވާއިރު ތިމާމެންގެ އޮތް ގުދު އަމިއްލައަށް މިބޭޒާރުކޮށް ފަޟީޙަތްކޮށްލެވުނީއެވެ. ހިތާމައަކީ ނޫސްވެރިންގެ ޖަމްޢިއްޔާތަކުގެ އިސްވެރިން، އިސް މަޤާމުތަކުގައި ތިބޭ މިފަދަ ނޫސްތަކުގައި ދީނާއި ޤާނޫނާއި ނޫސްވެރިންގެ އަދަބު އަޚްލާޤާއި (އެތިކްސް އެންޑް ކޮންޑަކްޓް) އާއި ޚިލާފު މިފަދަ ވާހަކަތައް، ފަޚުރުވެރިކަމާއިއެކު ޝާއިޢު ކުރުމުން ދާކަމެވެ. އަދި ހަމަ އެހެންމެ ކަމާއި ބެހޭ ސަރުކާރުގެ އެއްވެސް އިދާރާއަކުންވެސް މިފަދަ ނޫސް މަޖައްލާތަކާއި މިކަން ކުރަމުންދާ މީސްމީހުންނާއި މެދު ފިޔަވަޅު އަޅަމުން ނުދާކަމެވެ.

ނޫސްވެރިކަމުގެ ފާހެއް ލިބުމަކީ، އެކިއެކި މިޝަންތަކާއި އޮޕަރޭޝަންތަކުގެ ނަމުގައި ﷲ ތަޢާލާ ޙަރާމް ކުރައްވާ ނަހީ ކުރައްވާފައިވާ ކަންތައްތަކަށް އަރައިގަތުމަށް ލިބޭ ހުއްދައެއް ނޫނެވެ. އަދި އެކަންތައްތައް ރީތިކޮށް ޒީނަތްތެރިކޮށް ފަޚުރުވެރިވެ މީސްތަކުންގެ ތެރޭގައި ފަތުރަން ލިބޭ ހުއްދައެއްވެސް ނޫނެވެ. އަދި އެއީ ތިިމާގެ ޢަމަލުތަކުގެ ފަތް ނުލިޔެވި އުފުލިގެން ދާނޭ ސަބަބެއްވެސް ނޫނެވެ.

މިފަދަ ފާހިޝް ވިޔާނުދާ ހަޑިމުޑުދާރު ޢަމަލުތައް ހިންގައި، އެވާހަކަތައް ފަޚުރުވެރިކަމާއި އެކީ ފަތުރާ ޢާއްމު ކުރާ މީހުން، ﷲ ތަޢާލާ އެމީހުންގެ ޢަމަލުތައް ބައްލަވާ ވޮޑިގެންވާކަން ނުދަންނަނީ ހެއްޔެވެ؟ އެމީހުން އެއަރައިގަތް ޙަރާމް ކަންތަކަށް ﷲ ތަޢާލާ ޢަޛާބު ނުދެއްވާނޭ ކަމަށް ހީކުރަނީ ހެއްޔެވެ؟

އިންސާނާ ކުރާ ކޮންމެ ޢަމަލެއްވެސް ލިޔެވިގެންވޭ.
ﷲ ތަޢާލާ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވަޙީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ.
"إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْؤُولاً" (الإسراء: 36)
" ހަމަކަށަވަރުން، އިވުމާއި، ފެނުމާއި، ހިތާއި، މިއިން ކޮންމެ ކަމަކީ، އެއާމެދު سؤال ކުރެވޭނޭ ކަންކަމެވެ."
އަދިވެސް ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ.
"مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلاَّ لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ" (قّ:18)
"ކުރާ عملތައް ބަލަހައްޓަވާ ލިޔުއްވުމައްޓަކައި އޭނާގެ ކައިރީގައި ملائكة އަކު ވަޑައިގެންވާ ޙާލުގައި މެނުވީ، އެނާޔަކަށް އެއްވެސް ބަހެއް ނުބުނެވެތެވެ."

ޒިނޭ ކުރުމުގެ ނުބައިކަން.
އާދެ ދެން މިފަދަ ފާފަތަކަށް އަރައިގަތުމުގެ ނުބައިކަމުގެ މައްޗަށް ބަލާލަމާތޯއެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި މުއުމިނުންގެ ސިފަތައް ބަޔާން ކުރައްވަވައި، އެބައިމީހުންނަކީ އެންމެހައި ބޮޑެތިވެގެންވާ ފާފަތަކުން ދުރުހެލިވެގެންވާ ބައެއް ކަމުގައި ބަޔާންކުރައްވައި، އަދި އެފާފަތައް ކުރާ ބަޔަކަށް ގަދަފަދަ ޢަޛާބު ވާކަން ބަޔާން ކުރައްވަވާ ވަޙީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ.
"وَالَّذِينَ لا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهاً آخَرَ وَلا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَلا يَزْنُونَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَاماً(* )يُضَاعَفْ لَهُ الْعَذَابُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَيَخْلُدْ فِيهِ مُهَاناً" (الفرقان:68&69)
"އެއުރެންނީ اللَّه އާއެކު އެހެން إله އަކަށް އަޅުކަންކޮށް ނަހަދާމީހުންނެވެ. އަދި اللَّه، حرمةތެރި ކުރައްވާފައިވާ نفسއެއް، حقّ ގޮތުންނޫނީ، ނުމަރާ މީހުންނެވެ. އަދި ޒިނޭނުކުރާ މީހުންނެވެ. އެއިން ކަމެއްކޮށްފިމީހާ (އެކަމުގެ) عقوباتއާ ބައްދަލުކުރާނެތެވެ. އެމީހަކަށް قيامة ދުވަހުން عذاب ގިނަގުނަ ކުރައްވާހުށްޓެވެ. އަދި އިހާނެތިކަން ލިބިގެންވާ حال އެ عذابގެ ތެރޭގައި، އެމީހަކު ދެމިހުންނާނެތެވެ."

މިއާޔަތުގައި ﷲ ތަޢާލާ ޒިނޭގެ އެނުބައި ޢަމަލު، ބަޔާން ކުރައްވާފައި އެވަނީ އެއިލާހަށް ޝިރުކު ކުރުމާއި މީހުން މެރުމާއި އެކުގައެވެ. އެހެންކަމުން މީގެން ދޭހަވަނީ ﷲ އަށް ޝިރުކު ކުރުމާއި މީހުން މެރުމާއި ޒިނޭ ކުރުމުގެ ފާފައަކީ ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައި އެންމެ ބޮޑުވެގެންވާ ފާފަތައް ކަމެވެ.

ތަނެއްގައި ބަޔަކު ޒިނޭ ކުރޭތޯ ބަލަން އެތަންތަނަށް ގޮސް ތިމާވެސް ޒިނޭ ކުރުމާއި ތަނެއްގައި ބަޔަކު ﷲ އަށް ޝިރުކު ކުރޭތޯ ބަލަން ތިމާވެސް ބުދަށް ސަޖިދަ ޖަހައި އެނޫންވެސް ދެން ހުރި ޝިރުކުގެ ޢަމަލެއް ކުރަންވީހެއްޔެވެ؟ އަދި ހަމައެގޮތަށް ރާއްޖޭގައި މާރާމާރީ ޢާއްމުވެ، މީހުންނަށް ތޫނު ހަތިޔާރުން ހަމަލާދީ މެރުމާއި ޒިނޭކޮށްގެން ރަށްމެދަށް ވިހާ ތުއްތު ކުދިން މެރުން ޢާއްމުވެފައިވާއިރު، މިކަންކަން ކުރޭތޯ ބަލަން ތިމާވެސް ނޫސްވެރިޔަކަށް ވީމާ އެކަންކަން ކުރަންވީ ހެއްޔެވެ؟ ﷲ ތަޢާލާ އިންސާނާއަށް ބުއްދި ދެއްވަވާފައިވަނީވެސް ކަމަކުއެވެ.

ފާޙިޝް ކަންތައް ފެތުރުމުގެ ނުބައިކަން.
ﷲ ތަޢާލާ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވަޙީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ.
"إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشِيعَ الْفَاحِشَةُ فِي الَّذِينَ آمَنُوا لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ" (النور: 19)
"ހަމަކަށަވަރުން، إيمان ވި މީހުންގެ ތެރޭގައި ހުތުރުކަންބޮޑު ފާފައިގެ ވާހަކައާއި، عمل، ފެތުރިގެންދިއުމަށް ލޯބިކުރާމީހުން (ދަންނާށެވެ!) ދުނިޔެއާއި آخرة ގައި ވޭންދެނިވި عذاب އެމީހުންނަށް ހުއްޓެވެ."
رسول الله صلى الله عليه وسلم ގެ ޙަދީޘް ބަސްފުޅެއްގައި އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްފުޅު ކުރައްވާފައިވެއެވެ.
قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "إِنَّ الرَّجُلَ لَيَتَكَلَّمُ بِالكَلِمَةِ لاَ يَرَى بِهَا بَأْسًا يَهْوِي بِهَا سَبْعِينَ خَرِيفًا فِي النَّارِ" (رواه الترمذي: 2314).
މާނައަކީ: "ހަމަކަށަވަރުން މީހަކު، މާބޮޑު ކަމެއް ކަމެއްކަމުގައި ނުދެކި ބުނެލާ ކަލިމައެއް (ނުވަތަ ބަހެއްގެ) ސަބަބުން ހަތްދިހަ (70) އަހަރުވަންދެން އެމީހަކު ނަރަކައަށް ވެއްޓިވެއްޓި އޮންނަން ޖެހިދާނެއެވެ."

އާދެ ފާހިޝް ކަންތައްތަކުގެ މަންޒަރުކާއި ވާހަކަތައް، ނޫސް މަޖައްލާތަކާއި، ވެބްސައިޓްތަކާއި ޓީވީ ރޭޑިއޯ ތަކުން ފޮނުވާ ހަދާ މީހުން އެކުރާ ކަންތަކުގެ ނުބައިކަންތައް މަގެއްގެ މަތީގައި މީހަކު ކުރާ ނުބައި ކަމަކަށް ވުރެ ބޮޑުވެގެން ވެއެވެ. އެހެނީ މަގެއްގެ މަތީގައި މީހަކު ކުރާ ނުބައިކަމެއް ފެންނާނީ އެވަގުތު އެތަނުގައި ތިބި ބަޔަކަށް އެކަންޏެވެ. އެހެންނަމަވެސް މީޑިއާގެ އެކިއެކި ވަޞީލަތްތަކުން މިކަންކަން ފަތުރާ ހަދާ މީހުން، އެކުރާ ފާފައިގެ ސަބަބުން އެކަކަމަކީ މުޅި ޢުމުރަށް ރައްކާކުރެވި، މީސްތަކުން އެނުބައި ކަންކަން ބަލާ އަޑުއަހައި އެކަންކަމަށް އަރައިގަތުމަށް މަގު ފަހިވެގެންދާ ކަންކަމެވެ.

ފާޙިޝް ކަންތައް ކޮށް އެކަންތަކާ ފަޚުރުވެރިވެ އެވާހަކަތައް މީހުންގާތު ދެއްކުމުގެ ނުބައިކަން.

ބައެއް މީހުން ތިމާމެން ކޮށްއުޅޭ ފާޙިޝް ވިޔާނުދާ ހަޑިމުޑުދާރު ކަންކަމުގެ ވާހަކަ، ވަރަށް ފަޚުރުވެރިވެލާފައި، ވަރަށް ފޮނިވެލާފައި މީހުން ގާތު ދައްކައި އުޅެއެވެ. ފަހެ މިއީ ކިހާ ނުރައްކާ ކަމެއްކަން ހަމަ އެމީސްމީހުންނަށް ނޭނގެނީ ބާއެވެ؟

ކީރިތި ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްފުޅު ކުރައްވާފައިވެއެވެ.
"كُلُّ أُمَّتِي مُعَافًى إِلاَّ الْمُجَاهِرِينَ وَإِنَّ مِنْ الْمُجَاهَرَةِ أَنْ يَعْمَلَ الرَّجُلُ بِاللَّيْلِ عَمَلا ثُمَّ يُصْبِحَ وَقَدْ سَتَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ فَيَقُولَ يَا فُلانُ عَمِلْتُ الْبَارِحَةَ كَذَا وَكَذَا وَقَدْ بَاتَ يَسْتُرُهُ رَبُّهُ وَيُصْبِحُ يَكْشِفُ سِتْرَ اللَّهِ عَنْهُ" (رواه البخاري)
މާނައީ: "ތިމަންކަލޭގެ ފާނުގެ އުންމަތުގެ ތެރެއިން، ތިމާ ކުރާ ފާފަތައް ފާޅުކޮށް އިޢުލާނުކުރާ މީހުން ނޫން އެެހެން އެންމެންނަކީ ޢަފޫ ލިބެނިވި ބައެކެވެ. މީހަކު ރޭގަނޑުގައި ކުރާ ނުބައިކަމެއް ﷲ ތަޢާލާ ސިއްރު ކޮށްދެއްވާފައި ވަނިކޮށް، ހެނދުނު ވުމުން އޭނާ އެހެން މީހެއް ގާތު، އޭ އެވެނި މީހާއޭ، ތިމަން ރޭގައި މިވެނި އެވެނި ކަމެއް ކުރީމޭ ކިޔައި އުޅުމަކީ ހަމަކަށަވަރުން ފާފަތައް ފާޅުކޮށް އިޢުލާނުކުރުމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެކެވެ. އޭނާ ރޭގަނޑު ނިދީ އޭނާ ކުރި ނުބައި ކަންތައް އޭނާގެ ރައްބު ސިއްރުކޮށްދެއްވަވާ ފޮރުއްވަވާ ދެއްވާފައި ވަނިކޮށެވެ. އެހެނެއްކަމަކު އޭނާ ހެނދުނުވުމުން، ﷲ ތަޢާލާ އޭނާގެ ސިއްރުކޮށްދެއްވަވާ ފޮރުއްވަވާ ދެއްވާފައިވާ އެކަންތައް، އަމިއްލައަށް ބޭޒާރުކޮށް ފަޅާއަރުވާލައެވެ."

އާދެ މީހާ މިގޮތަށް ކުރާ ފާޙިޝް އަދި ޙަރާމް ކަންތައްތަކާއިމެދު ފަޚުރުވެރިވެ އެވާހަކަތައް ދައްކާ އުޅުމަކީ އެމީހަކު ދީނުންވެސް ބޭރުވެގެން ހިނގައިދާނޭ ވަރުގެ ކަމެކެވެ. މިކަން ބަޔާން ކުރައްވަވާ އިސްލާމީ އުންމަތުގެ މިފަހު އެންމެ ބޮޑެތި ޢިލްމުވެރިންގެ ތެރޭގައި ހިމެނި ވަޑައިގަންނަވާ އެއް ބޭކަލަކު ކަމުގައިވާ، އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު ޞާލިޙުލް ޢުޘައިމީން، އިމާމް އައްނަވަވީގެ މަޝްހޫރު ފޮތް ރިޔާޟުއް ޞާލިޙީންގެ ޝަރަޙައިގައި، މަތީގައި ބަޔާން ކުރެވިފައިވާ ޙަދީޘްގެ ޝަރަހައިގާ ބަޔާން ކުރައްވާފައިވެއެވެ.

"(އޭގެ ތެރޭގައި) ތިންވަނަ ބައެއްވެސް ވެއެވެ. އެއީ ފާސިޤު ނުބައިނުލަފާ، ޙަޔާތް ކުޑަ މީހުންނެވެ. އެމީހުން ޒިނޭ ކުރިކަމުގެ ވާހަކަ ފަޚުރުވެރިކަމާއި އެކު ދައްކާއުޅެތެވެ. (އެކަމުގެ ހުރި ނުބައިކަމެއްގެ ބޮޑުކަމާއެވެ.) ﷲ ތަޢާލާ އަހަރެމެން އެކަމުން ރައްކާތެރިކޮށްދެއްވާންދޭވެ. އެމީހުން ފަޚުރުވެރި ކަމާއިއެކު ބުނެ އުޅެތެވެ. އޭނާ މިވެނި މީހެއްގެ އެވެނި މީހެއްގެ ރަށަށް ނުވަތަ ޤައުމަށް ދިޔައެވެ. އޭނާ އެތަނަށްގޮސް އެތައް އަންހެނުންނަކާއި އެކު ޒިނޭގެ އެފާޙިޝް ޢަމަލު ހިންގިއެވެ. މިފަދަ މީހުންނަށް ތައުބާވެ (ދީނަށް އެނބުރި ރުޖޫޢަވުމަށް) އެންގުން ވާޖިބު ވެގެން ވެއެވެ. ތައުބާ ވެއްޖެއްޔާ ރަނގަޅެވެ. އެހެން ނޫންނަމަ އޭނާ ޤަތުލު ކުރެވޭ ހުއްޓެވެ. އެހެނީ އޭނާ ޒިނޭކުރި ކަމަށް އެފަޚުރުވެރިވާ ޙާލުގައި އޭނާ ޒިނޭ ކުރުން އެހުއްދަ ކުރަނީއެވެ. (އެކަމުގެ ހުރި ނުބައިކަމެއްގެ ބޮޑުކަމާއެވެ.) ﷲ ތަޢާލާ އަހަރެމެން އެކަމުން ރައްކާތެރިކޮށްދެއްވާންދޭވެ. ހަމަކަށަވަރުން ޒިނޭ ހުއްދަކޮށްފި މީހަކީ ކާފަރުވެފައިވާ މީހެކެވެ." (شرح رياض الصالحين للشيخ عثيمين:1 / 116)

ނިންމުން.
ނިންމާލުމުގެ ގޮތުން އަޅުގަނޑު އެންމެ ފުރަތަމަ ގޮވާލަންބޭނުންވަނީ، ނޫސްވެރި ކަމުގެ ނަމުގައި މިފާޙިޝް ޢަމަލު ހިންގި މީހުން މިކަމަށް ތައުބާވުމަށެވެ. އެއަށްފަހު "ސަން" އޮންލައިން ނޫހުގެ މަސްޢޫލުވެރިންނަށް ދަންނަވަން ބޭނުމީ ވީހާވެސް އަވަހަކަށް މިފާޙިޝް ޢަމަލުތައް ލިޔެވިފައިވާ ލިޔުންތައް ޝާއިޢު ކުރުން ހުއްޓާލާ އެލިޔުމާއި އެނޫންވެސް އެކަމާއި ގުޅޭ އެހެނިހެން ތަކެތި ވަގުތުން ނައްތާލުމަށެވެ. ދެން އެއަށްފަހު ސަރުކާރުގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކަށް ގޮވާލަން އޮތީ، އިސްލާމްދީނާއި ރާއްޖޭގެ ޤާނޫނު އަސާސީއާއި ޚިލާފު ޢަމަލުތައް ހިންގައި ޝާއިޢު ކުރަމުންދާ ނޫސް މަޖައްލާތަކާއިމެދު ފިޔަވަޅު އަޅައި، އިސްލާމްދީނުގައި ޙަރާމްކުރައްވާފައިވާ މިފަދަ ޢަމަލުތައް ހިންގަމުންދާ ފަރާތްތައް ހިފާ ހައްޔަރުކޮށް، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ކަނޑައެޅިފައި އޮތް އަދަބު ދިނުމަށް އަވަސްވެގަތުމަށެވެ. އެހެން ނޫންނަމަ އެކިއެކި ނަންނަމުގައި ތިބެ، ނިވާފަތްގަނޑެއްގެ ގޮތުގައި އެކަންކަން ހަދައިގެން އިސްލާމްދީނުގައި ޙަރާމް ކުރައްވާފައިވާ ބޮޑެތި ފާފަތަކާއި ޖަރީމާތައް ހިންގުން މިހާރަށްވުރެވެސް ބޮޑަށް ޢާއްމުވެގެން ހިނގައިދާނެއެވެ. އަދި އޭގެ ސަބަބުން އަޅުގަނޑުމެންގެ މައްޗަށް ކޯފާއެއް އައުމަކީ ދުރުކަމެއް ނޫނެވެ.

އަދި އިންޒާރުކޮށް ދިވެހި ސަރުކާރުގެ ކަމާބެހޭ އެންމެހާ ފަރާތްތަކަށް ގޮވާލަމެވެ. ޒިނޭގެ ފާޙިޝް ޢަމަލުތައް ހިންގަމުން މިގެންދާ ނާސިގެ ތަކާއި އެކަންތައްތައް ކުރަމުންދާ މީހުން ހިފާ ހައްޔަރު ނުކޮށް އެކަށީގެންވާ އަދަބު ނުދީފިނަމަ، ރައްޔިތުން އެކަންކަން ހުއްޓުވަން ނިކުތުން އެކަށީގެންވެއެވެ. ތާރީޚަށް ނަޒަރު ހިންގާލައިފިނަމަ މިއީ ދުނިޔެ ދައްކާ ޙަޤީޤަތްކަން އެނގިގެންދާނެއެވެ. ދަންނާށެވެ. މުސްލިމު ޤައުމުތަކުގައި މިފަދަ ފާޙިޝް މުންކަރާތްތައް ހިންގާ ތަންތަނުގައި ހަމަނުޖެހުންތައް އުފެދި އެނޫންވެސް އެފަދަ ކަންތައްތައް ގިނަފަހަރަށް ހިނގަނީ އެޤައުމެއްގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން އެފަދަ ކަންކަމާއި ތަންތަނާއިމެދު ފިޔަވަޅު ނާޅައި އެކަން ކުރުމަށް ދޫކޮށްލާފައި އޮތުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. އަޅުގަނޑު މިދަންނަވަނީ އެފަދަ ކަމެއް ބަޔަކު ކުރާނެއެކޭ އެއް ނޫނެވެ. އެހެންނަމަވެސް މިފަދަ ކަންތައްތައް ހިނގާގޮތާއި މެދު ތާރީޚުން އަޅުގަނޑުމެނަށް ފެނިފައިވާ ކަންކަމުން ޢިބްރަތް ލިބިގަންނަން ޖެހެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ޤައުމުގައި މިހާރުވެސް އެކިއެކި ޖަރީމާތައް ހިންގުން ޢާއްމުވެފައިވާއިރު، އެފަދަ ކަމެއް ހިނގުމަށް ނޭދޭކަމުގައިވާނަމަ މިކަންކަން ވަގުތުން ހުއްޓުވައި އެކަންކަން ހިންގާ އެކަންކަން ކޮށްއުޅޭ މީހުންނަށް އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައިވާ އަދަބު ދިނުމަށް އަވަސްވެގަންނާށެވެ. ﷲ ތަޢާލާގެ ދީނުގައި ބަޔާންވެފައިވާ ގޮތަށް ޢަމަލުކޮށްގެން މެނުވީ ކާމިޔާބާއި ފަލާޙަކީ ލިބޭނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ.

Read more...

މިއަދު އޮތީ ޢަމަލެވެ. ޙިސާބެއް ނެތެވެ. މާދަމާ އޮތީ ޙިސާބެވެ. ޢަމަލެއް ނެތެވެ

އަލްއަޚް މުޙައްމަދު ޝާފިޢު ބިން ޢަބްދުލްޣަފޫރު

އަލް އިމާމް ޙަސަނުލްބަޞަރީ ރަޙިމަހުﷲ ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.
يا ابن آدم أنت أيام، كلما ذهب يوم منها ذهب بعضك، ويوشك إذا ذهب بعضك أن يذهب كلك وأنت لا تعلم، فاعمل، فاليوم عمل ولا حساب، وغدا حساب ولا عمل

"އޭ އާދަމުގެ ދަރިއާއެވެ! ތިބާއަކީ ދުވަސްތަކެކެވެ. އޭގެން ފާއިތުވެގެންދާ ކޮންމެ ދުވަހަކީ ތިބާއިން މަދުވެގެންދާ ބައެކެވެ. އަދި ތިބާ އަށް ނޭނގި، ދުވަސްތައް މަދުވަމުން މަދުވަމުންގޮސް، ތިބާއާ ނިމުން ކައިރިވެދާނެއެވެ. ހެޔޮ ޢަމަލުކުރާށެވެ. އެހެނީ މިއަދު އޮތީ ޢަމަލެވެ. ޙިސާބެއް ނެތެވެ. އަދި މާދަމާ އޮތީ ޙިސާބެވެ. ޢަމަލެއް ނެތެވެ."

އަލްއިމާމް ޙަސަނުލް ބަޞަރީ ރަޙިމަހުﷲގެ މި ކުރު އެހެނަސް އަސަރުން ފުރިގެންވާ ބަސްފުޅަކީ އަހަރެމެން މުސްލިމުންނަށް ހާދަ މުހިއްމު ބަސްފުޅެކެވެ. ތިބާގެ ޙަޔާތުން ފާއިތުވެގެންދާ ކޮންމެ ސިކުންތަކީ ތިބާ ކުޑަކުޑަ ގޮޅިއަކާ ކައިރި ކުރުވަނިވި ސިކުންތެކެވެ. ތައްޔާރުވާންވީ އެ ދުވަހަށެވެ. އެދުވަހަށްޓަކައި ތައްޔާރުވުމުގެ ވަޤުތަކީ މިއަދެވެ. މިއަދަކީ އަހަރެންނަށް މުޅި ޙަޔާތުގައިވެސް އެންމެ މުހިއްމު ދުވަހެވެ.

Read more...

ބާއްޖަވެރިކަން

އަލްއަޚް ޢަބްދުﷲ ރަޝީދު

އޭ އަޚުންނާއި އުޚުތުންނޭ! އޭ ދިވެހި ދަރިންނޭވެ އެވެ! ތިމާމެންގެ ވެރި އިލާހު ﷲ އަށް ބިރުވެތި ވާށެވެ. ތިމާމެންގެ ކުރާ ހުރިހާ އަމަލެއް އެއިލާހު އަބަދާއި އަބަދު ބައްލަވާ ވޮޑިގެންވާކަން ހަނދުމަކުރާށެވެ

އަދި އެ އިލާހު ދެނެގަތުން ޙައްޤުގޮތުގައި ދެނެގަތުމަށް މަސަކަތް ކުރާށެވެ. އަދި އެއިލާހުގެ ރަސޫލާ މުޙައްމަދު ޞައްލައްﷲ އަލައި ވަސައްލަމަ އާއި އެކަލޭގެ ފާނުގެ ސުނަތާއި ގެނެސްދެއްވި ހުރިހާ ކަމެއް ދެނެގަތުމާށް މަސައްކަތް ކުރާށެވެ. އަދި ﷲގެ ދީން އޭގެ އަސްލާއި އެއްގޮތައް ދެނެގަތުމަށް މަސައްކަތް ކުރާށެވެ. އަދި މިހުރިހާކަމަކަށް އިޚްލާޞްތެރިކަމާއި އެކު ޢަމަލުކުރުމަށް މަސައްކަތް ކުރާށެވެ. އަދި އެކަންކަން އުގެނި ތިމާގެ އަހުލުންނަށާއި ގާތްތިމާގެ މީހުންނަށާއި އެހެން މުސްލިމު އަޚުންނާއި އުޚުތުންނަށްވެސް އުގަންނައިދިނުމަށް މަސައްކަތް ކުރާށެވެ. އަދި އިސްލާމް ދީން ނުދަންނަމީށްތަކުންނަށް ދީން ފޯރުކޮށްދިނުމަށްވެސް މަސަކަތް ކުރާށެވެ. އަދި މިހުރިހާކަންކަމުގައި ދިމާވާ ދަތިތަކާއި ހުރަސްތަކާއި ފިއްތުންތަކަށް ކެތްތެރިވެ، ހިތްވަރާއިއެކު އެކަންކަމައިގެން، ފަސްއެނބުރި ބެލުމެއްނެތި ކުރިއަށްދާށެވެ. އޭރުން ތިމާމެންނަށް ﷲގެ ރަޙްމަތާއި ހެޔޮ ޖަޒާ ވާނެކަމާއި މެދަކު ޝައްކެއްނެތެވެ. އަދި އާޚިރުގައި އެމީހެއްގެ ގޮވެއްޗަކީ ބާއްޖަވެރިކަމުގެ ގޮވެއްޗެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރައްވާފައި ވެއެވެ.
مَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآَخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَمَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَا لَهُ فِي الْآَخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ (الشورى 20)
މާނައީ: "އާޚިރަތުގެ ދަނޑުބިމަށް (އެބަހީ އާޚިރަތުގެ ޘަވާބަށާއި ނިޢުމަތްތަކަށް) އެދޭ މީހާ ދަންނާށެވެ. ތިމަން ﷲ އެމީހެއްގެ އާޚިރަތުގެ ދަނޑުބިން އިތުރަށް ތަރައްޤީކޮށްދެއްވާނަމެވެ. އަދި ދުނިޔޭވެ ދަނޑުބިމަށް (އެބަހީ ދުނިޔޭގެ އަރާމާއި ޒީނަތައް) އެދޭ މީހާ ދަންނާށެވެ. ތިމަންﷲ އެމީހަކަށް އެއިން ކޮންމެވެސް ވަރެއް ދެއްވާނަމެވެ. އަދި އާޚިރަތުގައި އެމީހަކަށް އެއްވެސް ނަޞީބެއް ނުވެއެވެ."

އަޅަމެންނީ ދުނިޔޭގެ ކެހިވެރި މަޅިތަކަށް ހެއްލިގެންދާބައެއްކަމުގައި ނުލައްވާށި. އަދި އަޅަމެންނީ އާޚިރަތުގެ ދަނޑުބިމަށް އެދޭ މީހުންގެ ތެރެއިން ލައްވައި، އާޚިރަތުގައި ބާއްޖަވެރިކަމާއި ނިޢުމަތްތަކުގެ ގޮވެތި ސުވަރުގޭގެ އަހުލުވެރިންކަމުގައި ލައްވައި، ނަޞީބުވެރިންގެ ތެރެއިން ލައްވާށި. އާމީން!

Read more...

މާތް ﷲ އިންސާނުން ޚަލްޤުކުރައްވާފައިވާ ގޮތާމެދު ވިސްނާށެވެ

އަލްއަޚް މުޙައްމަދު ޝާފިޢު ބިން ޢަބްދުލްޣަފޫރު

1- އަންހެނަކާ ފިރިހެނަކާ ނުލައި، މިސާލު : އާދަމް ޢަލައިހިއްސަލާމް
2- ފިރިހެނެއްގެ ކިބައިން އަންހެނަކާ ނުލައި، މިސާލު : ޙައްވާ ޢަލައިހައްސަލާމް

3- އަންހެނެއްގެ ކިބައިން ފިރިހެނަކާ ނުލައި، މިސާލު : ޢީސާ ޢަލައިހިއްސަލާމް
4- ފިރިހެނަކާއި އަންހެނެއްގެ ކިބައިން، މިސާލު : އަހަރެން
ﷲ ގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމާއެވެ! ވިސްނާލަބަލާށެވެ. ތަފާތު ހަތަރުގޮތަކަށް އެއިލާހު އިންސާނުން ޚަލްޤުކުރައްވާފައިވެއެވެ. މި ޚަލްޤުކުރެއްވުންތައް ވިސްނާބަޔަކަށް އެއިލާހުގެ ކިބަޔަށް ކުއްތަންވުމަށްޓަކައި ފިލާވަޅަކަށް ނުފުދޭބާއެވެ؟

Read more...

ކައްވަޅުން ލިބުނު އީމެއިލް

ތަރުޖަމާ އުންމު ކުލްޘޫމް/ ދީން.އިންފޯ

ޝައިޚު މުޙަންމަދު އަލްއަރީފީ ގެ އަރިހަށް ޢަރަބި ޒުވާން ފިރިހެނަކު އައިސް ކިޔާދިން ކަމަށް ޝައިޚު ވިދާޅުވިއެވެ.
އޭނާ ބުންޏެވެ. ” އޭ ޝައިޚުއެވެ. ކޮމްޕިޔުޓަރުގެ ދާއިރާއިން ވަރަށް ހުނަރުވެރި މޮޅު އެކުވެރިއަކު އަހަރެންގެ ވިއެވެ.“
އޭނާ އެއްދުވަހެއްގައި އިންޓަރނެޓުން ވެބްސައިޓަކަށް ވަނެވެ. މި ވެބްސައިޓަކީ ފާހިޟްކަން ބޮޑު ތަޞްވީރުތައް ލިބެން ހުންނަ (”ޕޮނޮގްރަފީ“ އަށް ޚާއްޞަ) ވެބްސައިޓެކެވެ.

މިވެބްސައިޓަކީ ބޭނުން މުއްދަތަކަށް ލާރިދައްކައިގެން މެމްބަރަކަށް ވެވޭ ވެބްސައިޓެކެވެ. އެއީ ފަސް އަހަރަށް ނަމަ 500 ޑޮލަރު ނުވަތަ ރިޔާލު ވަރު ދައްކައިގެންނެވެ. މިގޮތުން ފައިސާ ދެއްކުމުން އެވެބްސައިޓުން މެމްބަރުންގެ އީމެއިލަށް މިފަދަ ފާޙިޝްކަން ބޮޑު ތަޞްވީރު އެކުލެވޭ ފޯލްޑަރ އެއް ކޮންމެ ހަފްތާއަކު (އާ ތަޞްވީރުތަކާ އެކު) ފޮނުވައެވެ. ޒުވާނާގެ އެކުވެރިޔާ މި ވެބްސައިޓުގެ މެމްބަރަކަށް ވިއެވެ. އަދި އޭނާއަށް ކޮންމެ ހަފްތާއަކު ލިބޭ ފޮޓޯތައް ފޯނަށް އަޅައެވެ. އަދި އެކުވެރިންނާ ބައްދަލުވުމުން އެމީހުންނަށް އެތަޞްވީރުތައް ދައްކާ ބުނެހަދާކަމަށް ވެއެވެ. ’އޭ އެކުވެރިންނޭ، ނިކަން މިހިރަ ފައްކާ ފޮޓޯތަކެއް ބަލާބަލާށެވެ!‘ މިއެކުވެރިން އެފޮޓޯތައް ފެނި އެކަމާ ވަރަށް ގަޔާވެ ”ވާސަރީ ހާދަ ޗާލު ފޮޓޯ ތަކެކޭ، ކަލޭ މި ފޮޓޯތައް ހޯދީ ކޮންތާކުން ކިހިނެތްހޭ؟“ ބުނެ އުޅޭކަމަށް ވެއެވެ. އެފޮޓޯތަކަށް އެމީހުންވެސް ދަހިވެތިވެ އެމީހުން ވެސް އެ ފޮޓޯތައް ބޭނުން ކަމަށް ބުނެއެވެ. އެކުވެރިން މިހެން ބުނުމުން ޒުވާނާ ބުންޏެވެ. ”ނޫނެކެވެ. މިއީ ވަރަށް އަގު ބޮޑު ފޮޓޯ ތަކެވެ. މިފޮޓޯތަކުގެ އަގަކީ 500 (ޑޮލަރު ނުވަތަ ދީނާރެވެ.) އެވެ.“
އެކުވެރިން ބުންޏެވެ. ”މައްސަލައެއް ނެތެވެ. އެއީ ކޮން ވެބްސައިޓެއްކަން ބުނާށެވެ. އޭރުން އަހަރުމެން ވެސް މެމްބަރުންނަށް ވާނަމެވެ. ތިޔަފަދަ ފޮޓޯތަކަކާ އަޅާ ބަލާއިރު 500 އަކީ އެއްވެސް އެއްޗެއް ނޫނެވެ.“
މިހެން ބުނުމުން ޒުވާނާ ބުންޏެވެ. ”ނޫނެކެވެ. އަހަރެން ކަލޭމެންގެ ފައިސާ ޚަރަދު ނުވެ މިކަން ވާނެ ގޮތެއް ހަދާދޭނަމެވެ. ކަލޭމެން ކޮންމެ މީހަކު އަހަރެންނަށް އީމެއިލް އެޑެރެހެއް ދޭށެވެ. އަދި އަހަންނަށް ކޮންމެ ހަފްތާއަކު އީމެއިލް ލިބުމުން ކަލޭމެންނަށް ފޯރވަޑް ކޮށްދޭނަމެވެ.“
އެކުވެރިން ބުންޏެވެ. ”ތީ ވަރަށް ފައްކާ ގޮތެކެވެ.“
އަދި ކޮންމެ މީހަކު އެމީހެއްގެ އީމެއިލްއާ އެމީހެއްގެ އަޚުންނާ އެހެނިހެން އެކުވެރިންގެ އީމެއިލްތައް ވެސް ދިނެވެ. މިގޮތުން ވަރަށް ގިނަ ޢަދަދެއްގެ އީމެއިލް އެޑްރެސްތައް ޒުވާނާ ނޯޓްކުރިއެވެ. އަދި އޭނާގެ ކޮމްޕިއުޓަރުގައި އެހުރިހާ އީމެއިލް އެޑްރެސްތައް ސޭވްކޮށް، އެނާ އަށް ކޮންމެ ހަފްތާއަކު އަންނަ މެއިލް އޮޓޮމެޓިކުން ޕޯރވަޑްވާ ގޮތައް ހެދިއެވެ. މިގޮތުން އޭނާ ފަންސާހަކަށް ނުވަތަ ފަސްދޮޅަހަކަށް ނުވަތަ ސަތޭކައެއްހާ އީމެއިލް އަށް ފޯރވަޑްވާ ގޮތަށް ހެދިއެވެ.
މީގެފަހުން މި ޒުވާނާ އޭނާގެ އެކުވެރިންނާ ބައްދަލުވެ އެކީގައި ތިބޭ ހިނދު ހީވަނީ ގުދުސް ފަތަހަ ވެގެން އުޅޭހެންނެވެ. އެމީހުން އެކަމުގެ އުފާ ފާޅުކޮށް އޭނާއަށް ތަޢުރީފުކޯށް ހަދައެވެ. ކޮންމެ ފަހަރަކުވެސް އެމީހުން ބުނެހަދައެވެ. ”އޭ ޕާރޓް އެވެ! އެއޮތީ ވާކަމެކެވެ. މިހަފްތާގެ ފޮޓޯތައް އޮބި ނޯވެއެވެ. ކަލޭ އެހެން އަހަރުމެންނަށް އީމެއިލް ލިބޭގޮތަށް ހަދަނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟“
ޒުވާނާ މިކަމާ ވަރަށް ބޮޑާވެ އުފާވެފައި އިނދެއެވެ. އޭގެ ހަމަސް ފާއިތުވުމަށް ފަހު ދިމާވި ކުއްލި މަގުމަތީ އެކްސިޑެންޓެއްގައި ޒުވާނާ މަރުވެއްޖެއެވެ. ޒުވާނާ މިދުނިޔެ ދޫކޮށްފިއެވެ.
ޒުވާނާގެ އެކުވެރިޔާ އިތުރަށް އަހަންނަށް ކިޔާދިނެވެ.
”ޝޭޚުއެވެ! އަހަރުމެން އޭނާގެ މައްޗަށް ކަށުނަމާދުކޮށް އޭނާ ވަޅުލީމެވެ. ދެން އަހަރެން އޭނާގެ ޖަނާޒާއިން ނިމިގެން އެނބުރި ގެއަށް ގޮސް އީމެއިލް ހުޅުވާ ބަލާލިއިރު އޭނާގެ އެޑްރެހުން ލިބިފައި އިން އާ މެއިލް އެއް އިނެވެ. އަހަރެން އެ އީމެއިލް ހުޅުވީމެވެ. އަދި ފެނުނީ އޭގައި އެމަރުވި ޒުވާނާގެ އީމެއިލް އަހަރުމެންނަށް ލިބެމުން ދިޔަ ފާހިޝްކަން ބޮޑު ތަޞްވީރުތަކެވެ. އަހަރެން އަހަރެންގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ބުނީމެވެ. ”މިވާނީ އޭނާ އަހަރެންނަށް ކުރިން ފޮނުވާފައިވާ ނަމަވެސް އަހަންނަށް ނުފެނިއިން އީމެއިލް އަކަށެވެ. އެހެން ކަމުން އަހަރެން އެކަމުން ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުން ރައްކާތެރިކަމަށް އެދެމުން، އެ އީމެއިލް ފޮހެލީމެވެ.“
އިތުރަށް އެނާ ކިޔާދިނެވެ. ”ޖެހިގެން އައިހަފްތާގައި އަހަރެން އަހަރެންގެ އީމެއިލް ހުޅުވާ ބެލި އިރު އޭނާގެ ފަރާތުން ލިބައިފައިވާ އާ އީމެއިލް އެއް އަނެއްކާވެސް އިނެވެ. އޭރު އޭނާ ވާނީ އޭނާގެ ކައްވަޅުގައެވެ. އޭނާ ވަނީ އޭރު މަރުވެފައެވެ. އަހަރެން އެ އީމެއިލް ހުޅުވާލުމުން އަނެއްކާވެސް ފެނުނީ ހަމަ އެއްކަލަ ފާހިޝްކަން ބޮޑު ތަޞްވީރުތައް އޭގައި ވަނިކޮންނެވެ. ދެން އަހަރެން ވަރަށް ކަންބޮޑުވެފައި އެކަމާ ދޭތެރޭ ވަރަށް ވިސްނީމެވެ. އެއަށް ފަހު އަހަރެންނަށް ވިސްނުނީ އޭނާ އަހަރުމެންނަށް އޮޓޮމެޓިކުން ޕޯރވަޑް (އޮޓޯ ފޯރވަޑް) ވާގޮތަށް ހަދާފައިވާ ކަމެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެން އެވެބްސައިޓު ހޯދައިގެން އޭގެ ހިންގުންތެރިންނާ ގުޅާ އެޒުވާނާ މެމްބަރުކަމުން ވަކިކޮށްދިނުމަށް ބުނީމެވެ. އޭނާ ވަނީ މަރުވެފައިކަމަށް ވެސް އަހަރެން ބުނީމެވެ. އެހެންކަމުން އެމީހުން އަހަރެންނަށް ބުންޏެވެ. ”އޭނާގެ އެކައުންޓްގެ ޕާރސްވޯޑް ދޭށެވެ.“
އަހަރެން ބުނީމެ. ”އަހަރެންނަކަށް ނޭނގެއެވެ.“
މިހެން ބުނުމުން އެމީހުން ބުންޏެވެ. ”އެހެންކަމަށް ވަންޏާ އޭނާގެ ބާކީއޮތް ހަތަރު އަހަރާއި ބައި ވަންދެން އެކަން ހިނގަހިނގާ ހުންނާނެއެވެ.“
އެހެނީ އެނާ ވަނީ އެކަމަށް ފަސް އަހަރުދުވަހުގެ ފީ ދައްކާފައެވެ.
ޒުވާނާ އަހަންނަށް ބުންޏެވެ. ”ޝޭޚުއެވެ. އޭގެފަހުން މިހާރު ދެއަހަރު ދުވަސް ފާއިތުވެގެން ހިނގައްޖެއެވެ. އަދި ވޭތުވެދިޔަ ދުވަސްތަކުގައި ކޮންމެ ހަފްތާއަކު އެއްކަލަ ފާޙިޝް ފޮޓޯތައް އެކުލެވޭ އީމެއިލްތައް މެދުކެނޑުމެއް ނެތި އަހަރެންނާ އަހަރެންގެ އެކުވެރިންނަށް ވެސް ލިބެއެވެ.“
لاحول ولاقوة الا بالله!
ﷲ ވަޙީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ.
” إِنَّا نَحْنُ نُحْيِي الْمَوْتَى وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ وَكُلَّ شَيْءٍ أحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ “
”ހަމަކަށަވަރުން މަރުވެފައިވާ މީހުން އަލުން ދިރުއްވަނީ ތިމަންއިލާހެވެ. އަދި އެބައިމީހުން އިސްކޮށްފައިވާ ޢަމަލުތަކާއި ފަހަށް ދޫކޮށްފައިދިޔަ އާޘާރުތައް ތިމަންއިލާހު ލިޔުއްވަމެވެ. އަދި ކޮންމެ ކަމެއްމެ ބަޔާން ވެގެންވާ ފޮތެއްގައި ތިމަންއިލާހު ހިމަނުއްވަމެވެ.“ [ސޫރަތުލް ޔާސީން: 12]
އެހެންކަމުން ބުނަމެވެ. އޭ އަޚުންނާ އުޚްތުންނޭވެ! ނިކަން ފަހެ ވިސްނާށެވެ! އެޒުވާނާ ކުރި މިނުބައި ފާޙިޝްކަން ބޮޑު މުންކަރާތުގެ ސަބަބުން އޭނާ މަރުވުމަށް ފަހު ވެސް އެކަމުގެ އުޤޫބާތް ދެމިގެންދާނޭ ފަދައިން އެކަން ވުމަށް ﷲ ތަޢާލާ މެދުވެރި ކުރެއްވީއެވެ. އަދި އޭނާގެ އެކުވެރި އަކަށް އަދި ގާތްތިމާގެ މީހަކަށް ވެސް އޭނާ މިނުބައިކަމުން ސަލާމަތް ކުރުމުގެ ކުޅަދާނަކަމެއް ނުލިބުނެވެ. އަދި އޭނާ ދޫކޮށްދިޔަ ޢަމަލެއް ކަމުގައި ހަތަރު އަހަރާ ބައިވަންދެން ހިނގަހިނގާ ހުންނާނޭ މިނުބައި ޢަމަލު ހުއްޓުވޭނޭ އެހެން ބާރެއް މިއަދަކު ނުވިއެވެ. އެހެން ކަމުން ދަންނާށެވެ! ތިބާގެ މަރަކީ އޭގެ އަޖަލު އެއްވެސް މީހަކަށް އެނގޭނޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެކަމަށް ތިބާގެ ޢުމުރާއި ފުރިހަމަ ހެޔޮ ޞިއްޙަތުން އެއްވެސް ބަދަލެއް ނާންނާނެއެވެ. ވީހިނދު ތިބާގެ އެންމެ ފަހު ވަގުތު ދޫކޮށް ދާ ޢަމަލުތަކަކީ ހެޔޮޢަމަލުތަކެއް ކަމުގައި ވުމަށް އެދި ގަދައަޅާ މަސައްކަތް ކުރާށެވެ.
މިފަދަ ނުބައި ނިމުމަކުން ނިމުމުން، ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުން ރައްކާތެރިކަމަށް އެދެމެވެ.

މަޞްދަރު: ޝައިޚު މުޙަންމަދު އަލްއަރީފީގެ ދަރުހަކުން ނަގާފައި. ދީން.އިންފޯ ސައިޓުން ނަގާފައި

Read more...

މާތްﷲ އަށް އީމާންވުން

އައްޝައިޚް ޙަސަން މޫސާ ފިކްރީ

الحمد لله والصلاة والسلام على رسول الله . أما بعد:
ހަމަކަށަވަރުން ޢިލްމުލްޢަޤީދާ އަކީ އެންމެ ޝަރަފުވެރި ޢިލްމެވެ. އަދި ޢިލްމުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ޤަދަރު އުފުލިގެންވާ ޢިލްމެވެ. އަދި އެންމެހާ ޢިލްމުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މުހިންމު ޢިލްމެވެ.

އަދި މިޢިލްމުގައި ހިމެނިފައިވާ ބާބުތަކުގެ ތެރެއިންވެސް އެންމެ ޝަރަފުވެރި އެންމެ މަތިވެރި އަދި އެންމެ މުހިންމު ބާބަކީ ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް އީމާންވުމުގެ ވާހަކަތައް އެކުލެވިގެންވާ ބާބެވެ.

އެހެނީ ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް އީމާންވުމަކީ އުޞޫލުތަކުގެ އަޞްލެވެ. އަދި އެއީ އީމާންކަމުގެ ހަ ރުކުނުގެ ތެރެއިން އެންމެ ފުރަތަމަ ރުކުނެވެ.

ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. لَيْسَ الْبِرَّ أَن تُوَلُّواْ وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَالْمَلآئِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ ( البقرة 177) މާނައީ: " ހެޔޮކަމަކީ (ހަމައެކަނި) އިރުމަތި ފަރާތަށް ނުވަތަ ހުޅަނގު ފަރާތަށް ތިޔަބައިމީހުންގެ މޫނުތައް ކުރިމަތި ކުރުމެއް ނޫނެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، ހެޔޮކަންކުރާ މީހާއީ، ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށާއި އާޚިރަތް ދުވަހަށާއި މަލާއިކަތުންނަށާއި ފޮތަށާއި ނަބިއްޔުންނަށް އީމާވި މީހާއެވެ."

އަދި އީމާންކަމަކީ ކޮބައިތޯ ޖިބްރީލް ޢަލައިހިއްސަލާމް ސުވާލު ކުރެއްވުމުން މާތް ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. " الإِيمْاَنُ أَنْ تُؤْمِنُ باِللهِ وَمَلاَئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسِلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَتُؤْمِنُ باِلْقَدْرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ " "އެއީ ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް އީމާންވުމާއި، އެކަލާނގެ މަލާއިކަތުންނަށް އީމާންވުމާއި އެކަލާނގެ ބާވައިލެއްވެވި ފޮތްތަކަށް އީމާންވުމާއި، އެކަލާނގެ ފޮނުއްވެވި ރަސޫލުންނަށް އީމާންވުމާއި، އާޚިރަތްދުވަހަށް އީމާންވުމާއި، ހެޔޮ މިންވަރާއި ނުބައިމިންވަރަށް އީމާންވުމެވެ."

ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް އީމާންވުމަކީ ހުރިހާ ކާމިޔާބީއެއްގެ އަޞްލު އަސާސެވެ. އެހެނީ ފޮތްތައް ބާވައިލެއްވި، ރަސޫލުން ފޮނުއްވުނީ އެކަމަށްޓަކައެވެ. އެބޭކަލުން ފޮނުއްވުނީ ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް އީމާންވެ އެއީމާންކަން ނަފްސުތަކުގައި ހަރުލެއްވުމުގެ ވަޒީފާއާއިގެންނެވެ.

މިލިޔުމުގައި އަލިއަޅުވާލައިފައިވާނީ ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް އީމާންވުމުގައި އެކުލެވޭ ބައެއް މުހިންމު ކަންތައްތަކުގެ މައްޗަށެވެ. އޭތެރެއިން ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް އިމާންވުމުގެ މާނައާއި، އެކަމުގައި އެކުލެވޭ ބައިތަކާއި، އެއްކައުވަންތަކަމުގެ މައްޗަށް ހުރި ދަލީލުތަކާއި، އެކަލާނގެ އަށް އީމާންވުމުގެ ފައިދާތަކެވެ. ޙަޤީޤަތުގައި ޝިރުކުގެ ބައިތަކާއި، ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް އިމާންވުމުގެ އިދިކޮޅު ސިފަތަކާއި، ތައުޙީދު ނަފީކުރާ ކަންތައްތައް ވެސް ގުޅިފައިވަނީ މި މައުޟޫޢު އާއެވެ. ނަމަވެސް ވަގުތުގެ ދަތިކަމުން އެވާހަކަތަކުގެ ތަފްޞީލަށް ދިޔުމަށް މިދަނޑިވަޅުގައި ޢުޛުރުވެރިވަމެވެ.

މާތްﷲ އަށް އީމާންވުމުގެ މާނައަކީ ކޮބައިތޯއެވެ ؟
ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް އީމާންވުމުގެ މާނައާމެދު ތަފާތު ޢިބާރާތްތަކާއި ތަޢްރީފުތައް ޢިލްމުވެރިން ބަޔާންކުރައްވާފައި އެބަހުއްޓެވެ. އެ ހުރިހާ ތަޢްރީފެއްގެވެސް ލަފުޒުތައް ތަފާތުވިއެއްކަމަކު އެ ޢިބާރާތްތަކުގެ މާނައަކީ އެކައްޗެކެވެ. ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް އީމާންވުމަކީ އެއީ:

1) هُوَ إِفْرَادُ اللهِ بِمَا يَسْتَحِقُّ - ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް ޙައްޤުވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލާނގެ އެއްކައުވަންތަ ކުރުމެވެ.
2) إِفْرَادُ اللهِ بِحُقُوْقِهِ - ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ ޙައްޤުތަކުގައި އެއްކައުވަންތަ ކުރުމެވެ.
3) ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ ވޮޑިގެންވާކަން ތިމާގެ ހިތުގެ އަޑިން އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތި ޤަބޫލު ކުރުމާއި، އެކަލާނގެއީ الأول ކަމާއި، އެކަލާނގެއަށް ވުރެ އިސްވެވޮޑިގެންވާ އެއްވެސް ފަރާތެއް ނުވާކަމާއި، އެކަލާނގެއީ الآخر ކަމާއި، އެކަލާނގެއަށްވުރެ ފަސްވެވޮޑިގެންވާ އެއްވެސް ފަރާތެއް ނުވާކަމާ، އެކަލާނގެއީ الظاهر އެކަލާނގެއަށްވުރެ މަތިވެރިވެ ވޮޑިގެންވާ އެއްވެސް އެއްޗެއްނުވާކަމާއި، އެކަލާނގެއީ الحيٌّ القيوم ދިރި ދެމިވޮޑިގެންވާ އިލާހުކަމާއި، އެކަލާނގެއަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް ބޭނުން ވެވޮޑިގެން ނުވާ الأحد الصمد ކަމާއި، އެންމެހައި މަޚުލޫޤުންނެއް އެކަލާނގެ ޙަޟުރަތައް ބޭނުންޖެހިފައިވާ ކަމެވެ. لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ - وَلَمْ يَكُن لَّهُ كُفُوًا أَحَدٌ (الإخلاص:3-4) މާނައީ: "އެކަލާނގެއަކަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް އުފަންވެގެންނެއް ނުވެއެވެ. އަދި އެއްވެސް އެއްޗަކަށް އެކަލާނގެ އުފަންވެވޮޑިގެންނެއްވެސް ނުމެވޭމެއެވެ."

އެކަލާނގެއީ އެކަލާނގެ ރުބޫބިއްޔަތާއި އެކަލާނގެ އުލޫހިއްޔަތާއި އަސްމާއުވައްސިފާތުގައި މި ހުރިހާކަމެއްގައި އެއްކައުވަންތަ އިލާހުކަން ހިތުގެ އަޑިން ތެދުކޮށް ޤަބޫލު ކުރާކުރުމެވެ.
4) ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއީ ހުރިހާ ތަކެއްޗެއްގެ ވެރި ރަސްކަލާނގެކަމާއި، އެކަލާނގެއީ އެންމެހައި ތަކެއްޗެއް ޚަލްޤު ކުރެއްވުމުގައި އެއްވެސް ފަރާތެއް ބައިވެރިވުމެއްނުވާ އެއްކައުވަންތަ އިލާހުކަމާއި، އެންމެހައި ކާއިނާތުގެ ހުރިހާ ކަމެއް ރާއްވަވައި ހިންގަވަނީ ހަމައެކަނި އެކަލާނގެ ކަމާއި، އެކަލާނގެ ފިޔަވައި އެހެންއެއްވެސް ފަރާތަކަށް އަޅުކަން ޙައްޤުވެގެން ނުވާކަމާއި، އެކަލާނގެ ފިޔަވައި އަޅުކަންކުރެވޭ އެންމެހައި ފަރާތްތައް ބާޠިލުކަމާއި، އެފަރާތްތަކަށް ކުރެވޭ އަޅުކަންވެސް ބާޠިލުވެގެންވާކަން ހިތުގައި އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތި ޤަބޫލުކުރާ ޤަބޫލުކުރުމެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ وَأَنَّ مَا يَدْعُونَ مِن دُونِهِ هُوَ الْبَاطِلُ وَأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ (الحج: 62) މާނައީ: "އެހެނީ ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އީ، ހައްޤުވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އަދި ހަމަށަވަރުން އެކަލާނގެ ފިޔަވައި އެއުރެން އަޅުކަންކުރާ އެންމެހައި ތަކެއްޗަކީ އެއީ ބާޠިލު ތަކެއްޗެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އީ އެންމެ މަތިވެރިވެގެންވާ އެންމެ ޢަޡަމަތްތެރިވެގެންވާ އިލާހެވެ."

އަދި އެކަލާނގެއީ އެންމެހައި މަތިވެރިވެގެންވާ އަދި ފުރިހަމަ ސިފަފުޅުތަކުން ސިފަލިބިވޮޑިގެންވާ ހުރިހައި ޢައިބަކުން ހުސްޠާހިރުވެ ވޮޑިގެންވާ އިލާހުކަން ޤަބޫލުކުރުމެވެ.
އިސްވެދިޔަ ކަންތައްތަކާމެދު ވިސްނައިލުމުން، ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް އީމާންވުމުގައި ހަތަރު ބައެއް އެކުލެވިގެންވާކަން ހާމަވެއްޖެއެވެ. އެއީ:

1) الإيمان بوجود الله - ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ ވޮޑިގެންވުމަށް އީމާންވުމާއި،
2) الإيمان بربوبيته - އެކަލާނގެ ރުބޫބިއްޔަތައް އީމާންވުމާއި،
3) الإيمان بألوهيته - އެކަލާނގެ އުލޫހިއްޔަތައް އީމާންވުމާއި،
4) الإيمان بأسمائه وصفاته - ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ އެންމެހައި އިސްމުފުޅުތަކަކީ ރިވެތިވެގެންވާ އަދި މަތިވެރިވެގެންވާ ފުރިހަމަ އިސްމުފުޅުތަކެއް ކަމާއި، އެކަލާނގެ އެންމެހައި ޞިފަފުޅުތަކަކީ ރިވެތިވެގެންވާ އަދި ފުރިހަމަ ވެގެންވާ ޞިފަފުޅުތަކެއްކަމަށް އީމާންވުން

ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ އެއްކައުވަންތަކަމުގެ ދަލީލުތައް ވަރަށްވެސް ގިނައެވެ. އެކަލަނާގެ އަމިއްލަ ޒާތުފުޅުގެ މައްޗަށް ހެކިވެވޮޑިގެން އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. شَهِدَ اللّهُ أَنَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ وَالْمَلاَئِكَةُ وَأُوْلُواْ الْعِلْمِ قَآئِمَاً بِالْقِسْطِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (آل عمران: 18) މާނައީ: "ހަމަކަށަވަރުން ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ، އެކަލާނގެ މެނުވީ އަޅުކަންކުރުން ޙައްޤުވެގެންވާ އެހެން އިލާހަކު ނުވާކަމަށް ހެކިވެވޮޑިގެންފިއެވެ. އަދި މަލާއިކަތުންނާއި، ޢިލްމުގެ އަހުލުވެރިންވެސް، އެކަމަށް ހެކިވެވަޑައިގެންފިއެވެ. (އެކަލާނގެ ހެއްދެވި ތަކެތި ތަދުބީރު ކުރެއްވުމުގައި) ޢަދުލުވެރިކަމާއިގެން އެކަލާނގެ ޤާއިމުވެވޮޑިގެންވެއެވެ. އެކަލާނގެ މެނުވީ ޙައްޤު ގޮތުގައި އަޅުކަންވެވޭ އިލާހަކުނުވެއެވެ. (އެކަލާނގެއީ) ޢަޒީޒުވަންތަ ޙަކީމުވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ."

Read more...

ފާފަ ފުއްސެވުން އެދި ކިޔާ ބައެއް ދުޢާ

އަލްއަޚް މުޙައްމަދު ޝާފިޢު ބިން ޢަބްދުލްޣަފޫރު

ފާފަކުރެވޭ ބައެއް މީހުން ތައުބާވުމަށްފަހުވެސް ފާފަފުއްސެވުން އެދި ކިޔާ ދުޢާތައް ނޭނގިގެން އުޅެއެވެ. ތިރީގައި މިގެނެސްދެނީ، ފާފަފުއްސެވުން އެދި ކުރެވިދާނެ ބައެއް ދުޢާއެވެ. އެންމެންނަށްވެސް ފާފަކުރެވެއެވެ. އެންމެ ރަނގަޅު މީހާއަކީ ފާފަކުރެވުމުން އެކަމާ ހިތާމަކޮށް، ތައުބާވެ، އެފާފައަށް ދެވަނަފަހަރަށް އަރައިނުގަންނަ މީހާއެވެ.

اللَّهُمَّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِيْ فَاغْفِرْ لِيْ، فَإِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوْبَ إِلاَّ أَنْتَ
އޭ ހައްދަވާބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކަލާކޮ! ހަމަކަށަވަރުން މިއަޅާ، މިއަޅާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް އަނިޔާވެރިވީމެވެ. ފަހެ މިއަޅާއަށް ފާފަފުއްސަވާނދޭވެ! އެހެނީ ހަމަކަށަވަރުން އިބަﷲ މެނުވީ ފާފަފުއްސަވާދެވޭނެ އެހެން ފަރާތެއް ނުވެއެވެ. (ރަވާހު ބުޚާރީ ވަ މުސްލިމް)

"سُبْحاَنَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَن لاَّ إِلٰهَ إِلاَّ أَنْتَ, أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوْبُ إِلَيْكَ
"އިބަﷲގެ ހުސްޠާހިރުވަންތަކަމާއެވެ! އޭ ހައްދަވާބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކަލާކޮ! އަދި އެންމެހާ ޙަމްދު ތަޢުރީފެއް އިބަﷲއަށް ލިބިވޮޑިގެންވެއެވެ. އިބަﷲ މެނުވީ އަޅުކަންވެވުން ޙައްޤުވެގެންވާ އެހެން އެއްވެސް އިލާހަކު ނުވާކަމަށް މިއަޅާ ހެކިވަމެވެ. މިއަޅާ އިބަﷲގެ ޙަޟްރަތުން ފާފަ ފުއްސަވައިދެއްވުމަށް އެދި ދަންނަވަމެވެ. އަދި އިބަﷲއަށް މިއަޅާ ތައުބާވަމެވެ." (ރަވާހު އަހްލުއްސުނަން ވަޞައްޙަޙަހޫ އަލްއަލްބާނީ)

"اَللَّهُمَّ اغْفِرْ لِيْ ذَنْبِيْ كُلَّهُ, دِقَّهُ وَجِلَّهُ, وَأَوَّلَهُ وَآخِرَهُ وَعَلاَنِيَتَهُ وَسِرَّهُ"
"އޭ ހައްދަވާބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކަލާކޮ! މިއަޅާގެ ހުރިހައި ފާފަތަކެއް ފުއްސަވާނދޭވެ! އޭގެ ކުދިފާފަތަކާއި ބޮޑެތި ފާފަތަކެވެ. އަދި ފުރަތަމަ ފާފައާއި އެންމެ ފަހުގެ ފާފައެވެ. ފާޅުވެގެންވާ ފާފައާއި ސިއްރުވެ ވަންހަނާ ވެގެންވާ ފާފައެވެ." (ރަވާހު މުސްލިމް)

"رَبِّ اغْفِرْ لِيْ رَبِّ اغْفِرْ لِيْ"
"މިއަޅާ ހައްދަވާބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކަލާކޮ! މިއަޅާއަށް ފާފަފުއްސަވާނދޭވެ! މިއަޅާ ހައްދަވާ ބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކަލާކޮ! މިއަޅާއަށް ފާފަފުއްސަވާނދޭވެ!" (ރަވާހު އަބޫދާއޫދު)

"اَللَّهُمَّ إِنِّيْ ظَلَمْتُ نَفْسِيْ ظُلْماً كَثِيْرًا, وَلاَ يَغْفِرُ الذُّنُوْبَ إِلاَّ أَنْتَ, فَاغْفِرْ لِيْ مَغْفِرَةً مِنْ عِنْدِكَ وَارْحَمْنِيْ إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُوْرُ الرَّحِيْمُ"
"އޭ ހައްދަވާބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކަލާކޮ! ހަމަކަށަވަރުން މިއަޅާވަނީ މިއަޅާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ގިނަވެގެންވާ އަނިޔާވެރިވުމަކުން އަނިޔާވެރިވެފައެވެ. އަދި އިބަﷲ ފިޔަވައި ފާފަތައްފުއްސަވާނެ އެހެންއެއްވެސް ފަރާތެއް ނުވެއެވެ. ފަހެ އިބަﷲގެ ޙަޟްރަތުންވާ ފާފަފުއްސެވުމަކުން މިއަޅާއަށް ފާފަފުއްސަވާނދޭވެ! އަދި މިއަޅާއަށް އޯގާވެރިވެވޮޑިގަންނަވާނދޭވެ! ހަމަކަށަވަރުން އިބަރަސްކަލާނގެއީ ފާފަފުއްސަވާ އޯގާވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ." (ރަވާހު އަލްބުޚާރީ ވަމުސްލިމް)

"اَللَّهُمَّ اغْفِرْ لِيْ ماَ قَدَّمْتُ, وَماَ أَخَّرْتُ, وَماَ أَسْرَرْتُ, وَماَ أَعْلَنْتُ, وَماَ أَسْرَفْتُ, وَماَ أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّيْ. أَنْتَ الْمُقَدِّمُ, وَأَنْتَ الْمُؤَخِّرُ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ أَنْتَ"
އޭ ހައްދަވާބޮޑުކުރައްވި ރަސްކަލާކޮ! މިއަޅާއަށް މިއަޅާގެ އިސްވެދިޔަހައި ފާފަތަކާއި ފަސްވެދިޔަހައި ފާފައެއް ފުއްސަވާނދޭވެ! އަދި މިއަޅާ ސިއްރުން ކުރިހައި ފާފަތަކާއި ފާޅުގައި ކުރިހައި ފާފައެއް ފުއްސަވާނދޭވެ! އަދި މިއަޅާ ހައްދުފަހަނަޅާވަރަށް ކޮށްފައިވާ ފާފަތައް ފުއްސަވާނދޭވެ! އަދި އެއީ ފާފައެއްކަން މިއަޅާއަށް ވުރެބޮޑަށް އިބަﷲ ދެނެވޮޑިގަންނަވާ ފާފަވެސް މިއަޅާއަށް ފުއްސަވާނދޭވެ! އިބަރސްކަލާނގެއީ އިސްވެވޮޑިގަންނަވާ އަދި ފަސްވެވޮޑިގަންނަވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އިބަރަސްކަލާނގެ ފިޔަވާ އަޅުކަން ވެވުން ޙައްޤުވެގެންވާ އެހެން އެއްވެސް އިލާހަކު ނުވެއެވެ. (ރަވާހު މުސްލިމް)

"أَسْتَغْفِرُ اللهَ الْعَظِيْمَ الَّذِيْ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّوْمُ وَأَتُوْبُ إِلَيْهِ"
"މަތިވެރިވެގެންވާ ﷲގެ ޙަޟްރަތުން ފާފަފުއްސެވުމަށް އެދެމެވެ. އެކަލާނގެއީ އެކަލާނގެ ފިޔަވައި އަޅުކަންވެވުން ޙައްޤުވެގެންވާ އެހެންއެއްވެސް އިލާހަކު ނުވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އެކަލާނގެއީ ދިރިދެމިވޮޑިގެންވާ އަބަދަށް ޤާއިމްވެވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އެކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށް ތައުބާވަމެވެ." (ރަވާހު އަބޫދާއޫދު ވައްތިރިމިޛީ ވަ ޞައްޙަޙަހޫ އަލްއަލްބާނީ)

Read more...

ކީރިތި ޤުރުޢާން ހިތުދަސްކުރުމުގައި ބަލަންޖެހޭ ކަންތައްތައް

އައްޝައިޚް އާދަމް ޝަމީމް ބިން އިބްރާހިމް

ޝައްކެއްނެތް ގޮތުގައި ކީރިތި ޤުރްއާން އުނގެނި ދަސްކުރުމަކީ މަތިވެތިވެގެންވާ ޢަމަލެކެވެ. އެއީ ތިބާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށާއި މުޅި އުންމަތަށް އެކަމުގެ ފައިދާ އާއި ލާބަ ހޯދައި ދެވިދާނެ ކަމެކެވެ. ހަމަ އެފަދައިން އެއީ ދެމިގެންވާ ޞަދަގާތެއްކަމުގައި ވެސް ހެދިދާނެ އެއްޗެކެވެ.

އިތުރު އެކަލޭގެފާނުންގެ އަރިހުން ޞައްހަ ވެގެން ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނުން ހަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. (( خَيْرُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ )) “ތިޔަބައިމީހުންކުރެ އެއްމެ ހެޔޮ މީހަކީ ކީރިތިޤުރްއާން އުންގެނި އެހެން މީހުނަށް އެ އުނގަންނައިދޭ މީހާއެވެ.” މިހަދީޘް عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ގެ އަރިހުން البخاري އެބޭފުޅާގެ صحيح (ج 15، ص 439) ގައި ރިވާކުރައްވާފައި ވެއެވެ. ވީމައި ކީރިތި ޤުރްއާން ދަސްކުރާ ހިތްވާ ކުދިންނާއި މީހުން، އަދި ތިބާގެ ދަރިންނަށް ކީރިތި ޤުރްއާން ދަސްކޮށްދިނުމަށްޓަކައި މަސައްކަތް ކުރާ މައިންބަފައިންނަކީ ނަސީބުވެރި ބައެއްކަމުގައި ޝައްކެއްނެތެވެ. އަދި އިތުރު އެކަލޭގެފާނުން ޚަބަރު ދެއްވާފައި އެވާ ހެޔޮކަމުގައި ޝާމިލުވާނެ މީހެއްކަން ޔަގީނެވެ.

މިފަދައިން ކީރިތި ޤުރްއާން ކިޔެވުމާއި ހިތުދަސްކުރުމުގައި ހުރި ޘަވާބާއި ދަރުމަ ކުޑަ ކުދިންނަށް އަންގައިދިނުމަކީ އެކަމަށް އެއްމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ހިތްވަރު ދިނުމެވެ. އަދި އެކަމުގެ މައްޗަށް ރަނގަޅު އިނާމެއް ކަނޑައެޅުމަކީވެސް އެއްމެ ރަނގަޅު ކަމެކެވެ.

ކީރިތި ޤުރްއާން ދަސްކުރުމުގައި ޢަމަލު ކުރަން ޖެހޭ ނުވަތަ ސަމާލުވުން މުހިންމު ކަމުގައި ފެންނަ ބައެއް ނުކުތާ ތިރީގައި ފާހަގަ ކޮށްލާނަމެވެ.

-އާންމުކޮށް ޤުރްއާން ދަސްކުރުމަކީ އުނދަގޫ ކަމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް އުނދަގޫ ކަމަކީ ހިތުދަސްކުރާ ބައިތައް ހަނދާނުގައި ބެހެއްޓުމެވެ. ވީމައި ދަސްކުރާ މިންވަރަށްވުރެ ދަސްކޮށްފައިވާ ބައިތައް މުރާޖިޢާ ކުރުމަށް އަހަންމިޔަތުކަން ދޭން ވާނެއެވެ. ވަކިން ޚާއްސަކޮށް ކީރިތި ޤުރްއާން ހަނދާންނެތޭލެއް އަވަސް ވާނެއެވެ. އިތުރު އެކަލޭގެފާނުންގެ އަރިހުން ޞައްހަވެގެން ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނުން ހަދީޘްކުރައްވާފައިވެއެވެ. (( تَعَاهَدُوا هَذَا الْقُرْآنَ فَوَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَهُوَ أَشَدُّ تَفَلُّتًا مِنْ الْإِبِلِ فِي عُقُلِهَا)) صحيح مسلم، (ج 4، ص 202) މާނައަކީ: "މި ކީރިތި ޤުރްއާން (ހަނދާނުގައި ބެހެއްޓުމަށްޓަކައި ) މަސައްކަތް ކުރާށެވެ! މުޙަންމަދުގެފާނުންގެ ނަފްސު އެފަރާތެއްގެ އަތްޕުޅުގައިވާ ކަލާނގެ ގަންދީ ވިދާޅުވަމެވެ. ޤުރްއާނަކީ ހަނދާންނެތުމުގައި މޮހިފައިވާ ޖަމަލު އެސޮރުގެ ވާގަނޑުން ވީއްލިގެން ދާވަރަށްވުރެ އަވަހަށް ފިލައިދާ އެއްޗެކެވެ."

-ކީރިތި ޤުރްއާން ހިތުދަސްކުރާ ކުއްޖާ ނުވަތަ މީހަކު ކޮންމެ ދުވަހަކުވެސް ކޮންމެވެސް މިންވަރެއް، ބައި ޞަފްހާ ނުވަތަ އެއްޞަފްޙާ ދަސްކުމާއި އެކުގައި ބާކީ ވަގުތުތައް މުރާޖިޢާ ކުރުމަށް ބަހައިލުން ރަނގަޅެވެ. އެގޮތުން އެއްމެ ގިނައިން މުރާޖިޢާ ކުރާނީ އެއްމެ ކައިރި މާޟީގައި ދަސްކޮށްފައިވާ ބައިތަކެވެ. އަދި ކޮންމެ ދުވަހަކުވެސް އަލަސް ދަސްކުރާ ބަޔާއި މުރާޖިޢާ ކުރާ ބައިތައް ބަލައިގެން ކިޔުމާއި އެކުގައި ނުބަލައި ކޮންމެވެސް މީހަކަށް ކިޔައިދޭން ވާނެއެވެ. މިގޮތުން ޤުރްއާން ދަސްކުރާނީ ހަނދާން ނުނެތޭ މިންވަރު ބަލައިގެންނެވެ.

-ކީރިތި ޤުރްއާން ދަސްކުރުމުގައި ޤުރްއާން ހިތުދަސް، ޤާރީ އެއްގެ އެހީ ހޯދުން ވަރަށް މުހިންމެވެ. ރައްކާތެރި އަދި ފަސޭހަ ގޮތަކީ ޤާރީއެއްގެ އެހީތެރިކަމާއި އެފަދަ ފަރާތެއްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ކުރިއަށް ދިޔުމެވެ.

ދުޢާއަކީ މާތް ﷲ ތިޔަފަރާތަށާއި އެއްމެހައި މުސްލިމުންނަށް ކީރިތި ޤުރްއާން ކިޔަވައި އެފޮތް ދަސްކޮށް އެފޮތަށް ޢަމަލު ކުރުމުގެ ހެޔޮ ތައުފީގު އެކަލާނގެ ދެއްވުމެވެ. އާމީން!
والله أعلم، وصلى الله على محمد وآله وسلم

www.adamshameem.com

Read more...

އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ ތަޢުރީފު

އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު ޝަހީމް ޢަލީ ސަޢީދު

އިސްލާމީ ޝަރީޢަތަކީ ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ، އެކަލާނގެ އަޅުތަކުން އެކަލާނގެ އަށް ފުރިހަމަގޮތުގައި އަޅުވެތިވުމަށްޓަކައި ތަބަޢަވުމަށް، ރުހިވޮޑިގެން ކަނޑަ އަޅުއްވާފައިވާ މަންހަޖެވެ. އެއީ މާތްވެގެންވާ އިސްލާމްދީނެވެ. އެދީނުގެ އުޞޫލުތަކެވެ. އެއީ ދިރިއުޅުމުގެ މަގެވެ. ދީނުގެ ޙުކުމްތަކާއި، ދައުލަތް ހިންގުމުގެ ނިޒާމު އެޝަރީއަތުގައި ފުރިހަމައަށް ލައްވާފައިވެއެވެ.

ޝިރުކުގެ ނުބައިކަމާ ޖަހާލަތުގެ އަނދިރިކަމުގެތެރެއަށް މިދުނިޔެ ޣަރަޤުވެފައިވަނިކޮށް، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް ބާވާލެއްވުނީ އިންސާނިއްޔަތަށް ބޭނުންވާ އަދި، އެންމެ ފައިދާހުރި ހުރިހާ ކަމަކާއިގެންނެވެ. އެއީ އިންސާނީ ޙަޔާތުގެ ހުރިހާ ދާއިރާއެއް ޝާމިލުވާގޮތުގެ މަތިން ބާވާލެއްވިފައިވާ ޝަރީޢަތެކެވެ.

މިޝަރީޢަތް ބާވާލެއްވުނުއިރު އިންސާނިއްޔަތުގެ ޙާލަތު އޮތީ ކޮންފަދަގޮތަކަށްތޯއެވެ؟ ދަރީން، މައިން ފަދަ މީހުންނާ ކައިވެނިކުރެއެވެ. ނިކަމެތިން ވަނީ އަނިޔާވެރިންގެ ޗާބޫކުތަކުގެ ދަށުގައެވެ. ޙައްޤަކީ ކޮންއެއްޗެއްކަމެއް ދަންނަނީ މަދުބައެކެވެ. ޢަދުލުއިންސާފެއްނެތެވެ. ލޭއޮހޮރުވުމާއި، މީހުންގެ މުދާތައް ނުޙައްޤުން ކެއުމާއި، ޚިޔާނާތް އޮތީ އިންތިހާއަށް ފެތުރިފައެވެ.

އަންހެންދަރީން ދިރިތިއްބާ ވަޅުލައެވެ. އަންހެނުންގެ ޙައްޤުތަކީ އޮތް އެއްޗެއްނޫނެވެ. ބަނގުރާއަކީ އެބައިމީހުންގެ އެންމެގާތް އެކުވެރިޔާއެވެ. ޒިނޭކުރުމާއި، ފާޙިޝްކަންތައްތަކުން މުޖުތަމަޢުތައްއޮތީ ގުގުމާލާފައެވެ. ދީލަތިކަމާއި، ވަޢުދަށް ވަފާތެރިވުމާއި، ގެފުޅަށްއަންނަ މީހުންނަށް ފެންދިނުމާއި، މިފަދަ މަދު ރީތި އާދަތަކެއް މެނުވީ ނެތެވެ.

މާތްވެގެންވާ ކަޢުބާގައި އެތައްސަތޭކަ ބުދު ބެހެއްޓިފައިހުއްޓެވެ. ދުނިޔެ އޮތީ އިޞްލާޙީ އިންޤިލާބަކަށް ބޭނުންވެފައެވެ. ތެދުވެރި މުޞްލިޙަކަށް އެދިއެދިއެވެ. ޝާއިރުންނާއި، ޙަކީމުންނާއި، ރާހިބުންގެ ދުލުން ނަބިއްޔެއްގެ ޚަބަރުތައް އަންނަމުންދިޔައެވެ. އިންތިޒާރުތައް ކުރެވުނެވެ. މާގިނަ ދުވަސްތަކެއްނުވަނީސް ޤުރައިޝު ވަންހައިގެ ސާހިބާ މާތް މުޙައްމަދު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ނަބީކަމާއިގެން ފޮނުއްވައިފިއެވެ.

އެކަލޭގެފާނު މިޝަރީޢަތް އިޢުލާންކުރެއްވިއެވެ. ވަރަށް މަތިވެރި ނިދާއަކުންނެވެ. ދެ ދުނިޔޭގެ ފަލާޙާއި ކާމިޔާބު އެދޭނަމަ އެކަލޭގެފާނު ގެނެސްދެއްވި ޝަރީޢަތަށް ތަބާވުމަށް ގޮވާލެއްވިއެވެ.

މިހެންކަމުން އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް ބާވާލެއްވުނީ އިންސާނާގެ ދުނިޔަވީ ޙަޔާތް ބާއްޖަވެރިކުރުމާއި، އުޚުރަވީ ޙަޔާތުގެ ފަލާޙަށް މަގުދައްކާ ނޫރެއްގެ ގޮތުގައިވެސްމެއެވެ. އަދި އެމަތިވެރި ޝަރީޢަތަކީ ވަކި ޖަމާޢަތަކަށް، ނުވަތަ ވަކި ޤައުމަކަށް، ނުވަތަ ވަކި ޖިންސަކަށް ބާވާލެއްވުނު ޝަރީޢަތެއް ނޫނެވެ.

އެއީ އެންމެހައި އިންސާނުންނަށާ، އަދި ކިއެއްތޯ ޖިންނީން ވެސް ޝާމިލްވާ ގޮތަށް ބާވާލެއްވުނު މާތްވެގެންވާ ހިދާޔަތުގެ ނޫރެވެ. އަލިގަދަ ދަންމަރެވެ.


ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ: ﴿ يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَشِفَاءٌ لِمَا فِي الصُّدُورِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ ﴾ ( يونس 57 ) މާނައީ : [ އޭމީސްތަކުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ގާތަށް ވަޢުޡަކާއި ހިތްތަކުގައިވާ ބަލިތަކަށް ޝިފާއަކާއި މުއުމިން ތަކުންނަށް ތެދުމަގަކާއި ރަޙްމަތެއް އަތުވެއްޖެކަން ކަށަވަރެވެ.]

މިފަދަ މަތިވެރި ނިދާއަކުން އިންސާނިއްޔަތާ މުޚާޠަބު ކުރެއްވައި ﷲ އެކަލާނގެ ޝަރީޢަތް އިޢުލާންކުރެއްވިއެވެ.

Read more...

އިސްލާމްދީނުގައި ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތުގެ މަޤާމް

އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު މޫސާ ނައިފަރު

ޝަރުޢީ ޙުކުމްތައް ކަނޑައެޅުމުގައި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ ސުންނަތަކީ ކީރިތި ޤުރުއާނަށްފަހު އެންމެ އިސްކަންދެވޭ ޝަރުޢީ މަޞްދަރެވެ. އަދި އެމާތް ސުންނަތަކީ އިސްލާމްދީނުގެ ދެވަނަ އަޞްލެވެ. އެއީ އެއާއި ނުލައި ޝަރުޢީ ޙުކުމްތައް ދެނެނުގަނެވޭނެ ނަބަވީ ބަސްފުޅުތަކެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ ސުންނަތުން ޘާބިތުވާ ކޮންމެ ކަމެއް ބެލެވޭނީ ޝަރުޢީ ތިލަފަތުގައި ޙުއްޖަތެއް ކަމުގައެވެ. އިލްމުވެރިން އެއްބަސްވެ ވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި ކަންތައްތަކުގެ ޙުކުމް ހޯދުމުގައި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ ސުންނަތަކީ ވަރަށް މުސްތަޤިއްލު މަރުޖިޢުއެކެވެ.

އެހެނީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްފުޅު ކުރައްވަނީ "أَلاَ وَإِنِّي أوتِيْتُ اْلقُرْآنَ وَمِثْلَهُ مَعَهُ" މިފަދައިންނެވެ. މާނައީ: "ދަންނައެވެ. އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ކީރިތި ޤުރުއާނާއެކު އެއާ އެއްފަދަ ވެގެންވާ އެއްޗެއް ދެވުނެވެ." މިބަސްފުޅުން އެނގެނީ އެކަލޭގެފާނަށް ވަޙީގެ ޛަރީޢާއިން ދެއްވިގެންވާ ކިޔެވޭ ތަކެތި އެބަހީ ކީރިތި ޤުރުއާނެކޭ އެއްފަދައިން ނުކިޔެވޭ ވަޙީއެއްވެސް އެކަލޭގެފާނަށް ދެއްވިގެންވާ ކަމެވެ. އެއީ އެކަލޭގެފާނުގެ ސުންނަތެކެވެ. ﷲ ވަޙީބަސްފުޅުގައިވާ ފަދައިންނެވެ. "وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ" (البقرة: 129 ) މިއާޔަތުގައި "الْكِتَاب" އަކީ ކީރިތި ޤުރުއާނެވެ. "الْحِكْمَة" އަކީ އެކަލޭގެފާނުގެ ސުންނަތެވެ. ނަމަވެސް އެއީ ޤުރުއާނުގެ ތަފްސީރުގެ ގޮތުގައި ނުވަތަ ޤުރުއާނުގެ ބަޔާނުގެ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނަށް ދެއްވިގެންވާ އެއްޗެކެވެ. އެބަހީ ޤުރުއާނުގެ މާނަތައް މީސްތަކުންނަށް ބަޔާންކޮށް ދެއްވުމަކީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައާ ޙަވާލު ކުރައްވާފައިވާ ވަރަށް ބޮޑު އަމާނާތެކެވެ. އަދި މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ. އެކަމަށް އިޝާރާތްކުރާ ﷲގެ ވަޙީ ބަސްފުޅަކީ "وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ" (النحل: 44) މިއާޔަތެވެ.

ދީނީ ހަމަތަކާ ޝަރުޢީ އުޞޫލުތަކުން ބަލާއިރު ކީރިތި ޤުރުއާނަށްފަހު މިދުނިޔެ މަތީގައިވާ އެންމެ އިތުބާރުހުރި ޞައްޙަ އެއްޗަކީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތެވެ. މިކަން ޘާބިތުކޮށްދޭ އެންމެ ފުރިހަމަ ދަލީލަކީ މާތްﷲގެ ޙަޟްރަތުގައި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ލިބިވަޑައިގެންފައިވާ ހައިބަތާ ދަރަޖައިގެ މަތިވެރި މަޤާމެވެ. އަލްއިމާމު ޝާފިޢީ ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ މަޤާމުގެ މަތިވެރިކަން އަންގައިދޭ ބައެއް ކަންތައްތައް ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވާރިދުވެގެން އައިސްފައި އެބަހުއްޓެވެ. އޭގެ ބައެއް މިޘާލުތަކަކީ:

1- ﷲއަށް އީމާންވުމަށް އެންގެވުމާ ގުޅިގެން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް އީމާން ވުމަށް އެންގެވުން:
ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ވަރަށް ގިނަ އާޔަތްތަކުގައި މާތްﷲ އަށް އީމާންވުމަށް އަމުރުކުރައްވާ އެއާ ވިދިގެން ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް އީމާންވުމަށް އަމުރުކުރައްވާފައިވެއެވެ. އޭގެ އެއް އާޔަތަކީ "آَمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ" (النساء 136) މިއާޔަތުގެ އިތުރުން އަދި އެހެން އާޔަތެއްގައި ﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. "إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آَمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِذَا كَانُوا مَعَهُ عَلَى أَمْرٍ جَامِعٍ لَمْ يَذْهَبُوا حَتَّى يَسْتَأْذِنُوهُ" (النور62) މިފަދަ އާޔަތްތަކުގެ އަލީގައި މުފައްސިރުން ވިދާޅުވަނީ ﷲއާ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް އީމާންވާމީހާގެ އީމާންކަން ފުރިހަމަވި ކަމުގައިވާނީ އެއްވެސްކަހަލަ އިދިކީލިކަމެއް ހަރުކަށިކަމެއް ނުކިޔަމަންތެރިކަމެއް ނެތި ފުރިހަމަ ޠާޢަތާއެކު ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވާ ބަސްފުޅުތައް ކަނުލައި އަހާ އެއާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމުންނެވެ. އެހެނީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަމުރުފުޅުތަކަކީ ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ އަމުރުފުޅުތަކެވެ. ނުވަތަ ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ އަމުރުފުޅުތަކާ އެއްފަދަ އަމުރުފުޅުތަކެވެ.

2- ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ކިޔަމަންވެއްޖެމީހާ ﷲ އަށް ކިޔަމަންވެއްޖެކަމަށް އަންގަވާފައިވުން:
ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ޞަރީޙަ ނައްޞުން އެނގޭގޮތުގައި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ކިޔަމަންވެއްޖެ މީހަކީ މާތް ﷲ އަށް ކިޔަމަންވެއްޖެ މީހެކެވެ. އަދި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ބައިޢަތު ހިފައިފި މީހަކީ ﷲ އަށް ބައިޢަތު ހިފައިފި މީހެކެވެ. ނިސާ ސޫރަތުގެ 80 ވަނަ އާޔަތުގައި މާތް ﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. "مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ" (النساء80) މާނައީ "ކީރިތި ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް)އަށް ކިޔަމަންވާ މީހާ ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން މާތް ﷲ އަށް ކިޔަމަންތެރި ވެއްޖެއެވެ." އަދިވެސް ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. "إِنَّ الَّذِينَ يُبَايِعُونَكَ إِنَّمَا يُبَايِعُونَ اللَّهَ" (الفتح10) މާނައީ "ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭގެފާނަށް ބައިޢަތު ހިފައިފި މީހުން އެބައިމީހުން އެބައިޢަތު ހިފާކަން ކަށަވަރީ ﷲ އަށެވެ." މިނޫނަސް މިފަދަ އެތައް އާޔަތެއްގައި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ކިޔަމަން ވުމަކީ ކިހާ މުހިއްމުކަމެއްކަން އަންގަވައިފައިވެއެވެ. މިފަދަ އެއްއާޔަތަކީ ނިސާ ސޫރަތުގެ 65 ވަނަ އާޔަތެވެ. އެއާޔަތުގައި މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. "فَلاَ وَرَبِّكَ لاَ يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لاَ يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجًا مِمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيمًا" (النساء: 65) މާނައީ "އެހެންނަކުން ނޫނެވެ. ފަހެ ކަލޭގެފާނު ވެރިރަސްކަލާނގެ ގަންދެއްވާ ވަޙީ ކުރައްވަމެވެ. އެމީހުންގެ މެދުގައި އުފެދިފައިވާ ދެކޮޅުވެރިކަމުގައި ކަލޭގެފާނު ޙުކުމްވެރިކޮށްފުމަށް ދާންދެން އެބައިމީހުން އީމާނެއް ނުވާނެއެވެ. އެހިނދު ކަލޭގެފާނު ނިޔާ ކުރެއްވި ގޮތާމެދު އެމީހުންގެ ހިތްތަކުގައި ކުޑަވެސް ދަތިކަމެއް އެބައިމީހުން ނުދެކޭނެއެވެ. އަދި އެބައިމީހުން، އެނިޔާއަށް ފުރިހަމަ ވެގެންވާ ކިޔަމަން ވުމަކުން ކިޔަމަންވާނެއެވެ."

3- ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ގެނެސްދެއްވި ކަންތައްތަކުގައި ހިފަހައްޓާ ނަހީކުރެއްވި ކަންތައްތަކުން ދުރުހެލިވުމަށް އަންގަވާފައިވުން:
ކީރިތި ޤުރުއާން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ގޮތުގައި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ކުރައްވާ ކޮންމެ އަމުރުފުޅަކަށް ތަބަޢަވުމަކީ އަދި އެކަލޭގެފާނު މަނާކުރައްވާ ކޮންމެކަމަކުން ދުރުހެލިވުމަކީ ކޮންމެ މުސްލިމެއްގެ މައްޗަށް އޮތް ވާޖިބެކެވެ. މިކަން ބަޔާންކުރައްވާ ޙަޝްރު ސޫރަތުގެ 7 ވަނަ އާޔަތުގައި މާތް ﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. "وَمَا آَتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا" (الحشر 7) މާނައީ: އަދި ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ތިޔަބައިމީހުންނަށް ގެނެސްދެއްވި ކޮންމެ ކަމެއްގައި ފަހެ ތިޔަބައިމީހުން ހިފަހައްޓާށެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނަހީކުރެއްވި ކޮންމެ ކަމަކުން ފަހެ ތިޔަބައިމީހުން ދުރުހެލިވާށެވެ." މިކަމާބެހޭގޮތުން އަލްޢައްލާމާ އިބްނު ކަޘީރު ވިދާޅުވިއެވެ. "އެބަހީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ކޮންމެފަދަ އަމުރެއް ކުރެއްވިޔަސް އެކަމެއް ތިޔަބައިމީހުން ކުރާށެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ތިޔަބައިމީހުންނަށް ކަމަކުން ދުރުހެލިވުމަށް އަންގަފައިފިނަމަ އެއީ ކޮންމެފަދަ ކަމެއްކަމުގައި ވިޔަސް ފަހެ އެކަމަކުން އަވަހަށް ދުރުހެލިވާށެވެ. އެހެނީ އެކަލޭގެފާނު އަބަދުވެސް އަމުރުކުރައްވަނީ ރަނގަޅު ކަންތައްތަކަށެވެ. އަދި މަނާކުރައްވަނީ ނުބައިކަންތައްތަކެވެ."

4- ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ އަމުރުފުޅާ ޚިލާފުވާ މީހުންނަށް ވަޢީދުގެ ބަސްފުޅު އައިސްފައިވުން:
ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ކުރައްވާ އަމުރުފުޅުތަކަށް ފުރަގަސްދީ އެމާތް ނަބިއްޔާގެ ނަޞީޙަތްތަކާ އިރުޝާދުތަކަށް ޙުރުމަތްތެރިކޮށް ނުހިތާ މީހުންނަކީ ﷲ ގެ ކޯފާއާއި ޢަޛާބަށް ހުށަހެޅިގެންވާ ބައެއްކަން އަންގަވާފައިވެއެވެ. ހަމަ އެފަދައިން ކަންތައްކުރާ މީހުންނަކީ ބޮޑުވެގެންވާ ފިތުނައަކާ މުޞީބާތެއްގެ ތެރެއަށް ތިމާމެންގެ ނަފްސުތައް އެއްލާލައިފި ބައެއްކަމަށްވެސް އަންގަވާފައިވެއެވެ. މިކަމާބެހޭގޮތުން ނޫރު ސޫރަތުގެ 63 ވަނަ އާޔަތުގައި މާތް ﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. "فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ" (النور 63) މިހެން ނުވާންވީ ސަބަބެއްނެތެވެ. މާތް ﷲ ވަނީ އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރަޖަ އުފުއްލަވައި މަޤާމު މަތިވެރިކުރައްވާފައެވެ. މީގެ އިތުރުން ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ އާޔަތްތަކުގައި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައާ މުސްލިމުން މުޢާމަލާތްކުރަންޖެހޭ އަދަބުވެރި ގޮތްތައްވެސް އަންގަވާފައިވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް ކިޔަމަންތެރިވުމަށާއި އިޙްތިރާމްކުރުމަށް އަންގަވާފައިވެއެވެ. ކަމަކާބެހޭގޮތުން އެކަލޭގެފާނަށް އެއްޗެއް ދަންނަވާނަމަ އެކަލޭގެފާނާ މުޚާޠަބުކުރަންވީގޮތްވެސް އަންގަވާފައިވެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ގޮވާއުޅޭ ބީދައިން ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްއަށް މުޚާޠަބުނުކުރުމަށް އަންގަވައި މާތްﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. "لاَ تَجْعَلُوا دُعَاءَ الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعَاءِ بَعْضِكُمْ بَعْضًا" (النور 63) މުފައްސިރުން ވިދާޅުވާގޮތުގައި މިއާޔަތުގައި މި އަންގަވަނީ އެކަލޭގެފާނުގެ ނަންފުޅުން އެކަލޭގެފާނާ މުޚާޠަބު ނުކުރުމަށެވެ. އެކަލޭގެފާނާ މުޚާޠަބުކުރަންޖެހެނީ އަދަބު އިޙްތިރާމްގެ ނުވަތަ މަތީ ދަރަޖައިންނެވެ. ބޭނުންކުރަންޖެހޭ ޢިބާރާތްތަކަކީ: ياَ نَبِيَّ اللهِ، يَا رَسُولَ اللهِ، يَا رَسُولَ رَبِّ الْعَالَمِيْنَ، يَا خَاتَمَ النَّبِيِّيْنَ މިފަދަ މިފަދަ ޢިބާރާތްތަކެވެ. މިހެން ނުވާންވީ ސަބަބެއްނެތެވެ. ކޮންމެ ނަބީބޭކަލަކާ އަދި ރަސޫލު ބޭކަލަކާ އެކަލާނގެ މުޚާޠަބުކުރައްވަނީ އެބޭކަލެއްގެ ނަންފުޅުންނެވެ. ނަމަވެސް ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައާ މުޚާޠަބުކުރައްވަނީ "يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ, يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ" މިފަދަ މާތް އުޞްލޫބުންނެވެ.

ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތުގެ މަޤާމަކީ ކޮބައިކަން އަންގައިދޭ ބައެއް ޚާއްޞަ ސިފަތައް:
1- އަޅުކަންތަތަކަށް ބަލާއިރު ޢާއްމުގޮތެއްގައި ކީރިތި ޤުރްއާނުގެ ނައްޞުން އެނގެނީ އެއީ ވާޖިބު ކަންތައްތަކެއް ކަމެވެ. ނަމަވެސް މިކަންތައްތައް އަދާ ކުރަންޖެހޭ ގޮތުގެ ފުރިހަމަ ތަފްޞީލުތައް އައިސްފައިވަނީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތުގައެވެ. މިސާލަކަށް ނަމާދާއި ބެހޭ ގޮތުން ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި އައިސްފައިވަނީ أَقِيمُوا الصَّلاةَ (الأنعام 72) ޒަކާތާއި ބެހޭ ގޮތުން وَآتُوا الزَّكَاةَ (البقرة 43) ޙައްޖާއި ބެހޭގޮތުން وَأَتِمُّواالْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ (البقرة 196) މިފަދައިންނެވެ. ނަމަވެސް މިކަންތައްތައް ގެންދަންވީ ފުރިހަމަ ގޮތްތައް ބަޔާންކުރައްވާ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްފުޅު ކުރައްވަވަނީ "صَلُّوْا كَمَا رَأَيْتُمُوْنِيْ أُصَلِّيْ" މާނައީ "ތިމަންކަލޭގެފާނު ނަމާދު ކުރަނިކޮށް ތިޔަބައިމީހުންނަށް ފެނުނު ގޮތަށް ތިޔަބައިމީހުން ނަމާދު ކުރާށެވެ." އެހެންބަސް ފުޅެއްގައި ވިދާޅުވަނީ "خُذُوْا عَنِّيْ مَنَاسِكَكُمْ" މިފަދައިންނެވެ. މާނައީ "ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން ޙައްޖުގެ މަނާސިކުތައް ތިޔަބައިމީހުން ލިބިގަންނާށެވެ." މިއިން އަންގައިދެނީ ސުންނަތަށް ތަބަޢަވުމުގެ މުހިއްމުކަމެކެވެ. އަދި ސުންނަތަކީ ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ޝަރަޙަކަންވެސް އެނގެއެވެ. ޢަބްދުއްރަޙްމާނު ބުނު ޔަޒީދު ކިޔާ ބޭކަލަކަށް އިޙުރާމްގައި ފިރިހެނަކު ޢާއްމުކޮށް ބޭނުންކުރާ ފަހާފައިހުރި ހެދުމެއް ލައިގެންހުއްޓާ ފެނިވަޑައިގަތުމުން އޭނާއަށް ޢަބްދުއްރަޙްމާން އެކަން މަނާ ކުރެއްވިއެވެ. އެހިނދު އޭނާ ޢަބްދުއްރަޙްމާނަށް ވިދާޅުވިއެވެ. ޤުރުއާނުން ތިޔަކަމުގެ ދަލީލެއް ދައްކަވާށެވެ. އެވަގުތު ޢަބްދުއްރަޙްމާން މިއާޔަތް ކިޔަވާ ވިދާޅުވިއެވެ. "وَمَاآتَاكُمْ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَانَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا" (الحشر 7 ) މާނައީ "އަދި ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ތިޔަބައިމީހުންނަށް ގެނެސްދެއްވި ކޮންމެ ކަމެއްގައި ފަހެ ތިޔަބައިމީހުން ހިފާށެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނަހީ ކުރެއްވި ކޮންމެ ކަމަކުން ފަހެ ތިޔަބައިމީހުން ދުރުހެލިވާށެވެ." ޢަބްދުއްރަޙްމާން މިއާޔަތް ވިދާޅުވީ އިޙްރާމްގައި ތިބޭ ފިރިހެނުން ފަހާފައި ހުންނަ ފޭރާންލުން ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ މަނާ ކުރައްވާފައި ވާތީއެވެ.

2- ޢާއްމުގޮތެއްގައި އެއްވެސް އިސްތިޘްނާއެއްނެތި ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި އައިސްފައިވާ ބައެއް ކަންތައްތަކުގައި އިސްތިޘްނާ ކުރެވޭ ޙާލަތްތައްވެސް ސުންނަތުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް އޮޅުން ފިލައެވެ. މިސާލަކަށް ވާރުތަ މުދަލާއި ބެހޭ ގޮތުން މާތްﷲ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. "يُوصِيكُمْ اللَّهُ فِي أَوْلادِكُمْ لِلذَّكَرِمِثْلُ حَظِّ الأُنثَيَيْنِ فَإِنْكُنَّ نِسَاءً فَوْقَاثْنَتَيْنِ" (النساء 11 ) މިއާޔަތުގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަޞިއްޔަތް ކުރައްވަނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ އަންހެން ދަރިންނަށް ލިބޭބައިގެ ދެގުނަ ފިރިހެން ދަރިންނަށް ދިނުމަށެވެ. ނަމަވެސް ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތުން އެނގޭ ގޮތުގައި މުދަލުގެ ވެރިޔާ މަރާލައިފި މީހަކަށް މުދަލަކުން ނުލިބޭނެއެވެ. ތަރިކައިން އޭނާ މަޙްރޫމްވާނެއެވެ. އެހެނީ އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘް ކުރައްވަނީ "ليس لقاتل ميراث" މިފަދައިންނެވެ. މާނައީ "މަރާލި މީހާއަށް ވާރުތަ މުދަލުން ލިބުމެއް ނެތެވެ." މިސާލަކަށް ފިރިހެން ދަރިއަކާ އަންހެން ދަރިއަކު ހުރިމީހާގެ ފިރިހެން ދަރިފުޅު އޭނާގެ ބައްޕަ މަރާލައިފިނަމަ އެއީ އިސްތިޘްނާ ޙާލަތެކެވެ. އެޙާލަތުގައި އެފިރިހެން ކުއްޖާއަކަށް ބައްޕަގެ މުދަލަކުން ނުލިބޭނެއެވެ. މި ޙުކުމް އަޅުގަނޑުމެންނަށް މިލިބުނީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ ގެ ސުންނަތުންނެވެ.

3- މުޠުލަޤު ގޮތެއްގައި ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ބައެއް ކަންތައްތަކަށް އިންތަކެއް ކަނޑައެޅިގެން ވާކަންވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެގެނީ ސުންނަތުންނެވެ. މިސާލަކަށް ވައްކަން ކުރާމީހާގެ އަތްކެނޑުމަށް ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވަނީ އަންގަވާފައެވެ. ޤުރުއާނުގެ ނައްޞުން ދަލާލަތު ކުރަނީ ކުކުޅު ބިހެއް ވަގަށް ނަގާމީހާއާއި ނުވަތަ ކުކުޅު ބިހެއްގެ ބަރުދަނަށް ރަން ނުވަތަ ރަނުން ހެދިފައިވާ އެއްޗެއް ވަގަށް ނަގާ މީހާއަކީ އަދި 10 ލާރި ނުވަތަ 1000ރުފިޔާ ވަގަށް ނަގާމީހާ އަކީވެސް ވަގެއްކަމެވެ. އެމީހާގެ އަތްކަނޑަން ޖެހޭނެކަމެވެ. ނަމަވެސް ސުންނަތުން ޘާބިތުވަނީ ވައްކަންކުރާމީހާގެ އަތް ކެނޑޭނީ ވަގަށް ނަގާ އެތީގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ނިޞާބެއް ހަމަވާނަމައެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ސުންނަތުން އަތްކަނޑަން ޖެހޭ މިންވަރާ ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ވައްކަމެއްކޮށްފި ނަމަ ކަނޑަން ޖެހެނީ ކޮންއަތެއް ކަންވެސް އެގެއެވެ. އެއީ ކަނާއަތެވެ. އަތްކެނޑޭނީ އެކުރި ވައްކަމަކީ އަތްކެނޑުމުގެ ޝަރުޠު ފުރިހަމަވާ ވައްކަމަށް ވާނަމައެވެ. އެ ޝަރުޠުތައް ކަނޑައެޅިފައިވަނީ ސުންނަތުގައެވެ. އަދި މިނޫނަސް ޢަރަބި ބަހުގެ އަތްދަނޑި އެއީ އަތް ކަމުގައި ބެލެވެއެވެ. އަދި ޢަރަބި ބަހުގައި ހަމައެކަނި އަތްތިލަ އެއީ އަތްކަމުގައިވެސް ބެލެވެއެވެ. ވީމާ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި އަތްކެނޑުމަށް އަންގަވާފައި އޮތްބަސްފުޅުން އަތްކަނޑަންވީ ކިހާ ހިސާބަކުންކަމެއް ނޭނގެއެވެ. އެކަން އެނގެނީ ސުންނަތުންނެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަންގަވާފައިވާ ގޮތުގައި އަތްކަނޑާނީ އަތްތިލައިގެ ކުޑަހުޅާ ހަމައަށެވެ.

4. ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ބައެއް ފަހަރު ތަފާތު ދެކަމެއްގެ ޙުކުމް ބަޔާން ކުރައްވާފައި އޮވެދާނެއެވެ. އަދި އެދެކަމުގެ މައްޗަށް ޘާބިތުވާފަދަ ބައެއް ކަންތައްތަކުގެ ޙުކުމް ބަޔާން ނުކުރައްވާ އޮވެދާނެއެވެ. އެފަދަ ކަންކަމުގައި ޢަމަލު ކުރާނެގޮތް ބަޔާން ވެފައިވަނީ ސުންނަތުގައެވެ. މިސާލަކަށް މުޅަތަކެތި ކެއުން މާތްﷲ ޙަރާމް ކުރެއްވިއެވެ. އަދި ޝަރުޢީހަމަތަކުން ކަތިލެވޭ ތަކެތި ހުއްދަ ކުރެއްވިއެވެ. މިދެޙުކުމުގެ މައްޗަށް ބުރަ ކުރެވޭ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ކަތިލެވޭ އެތީގެ ބަނޑުގައި އޮންނަ ދަރި ހިމެނެއެވެ. އެދަރީގެ ޙުކުމް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެނގެނީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތުންނެވެ. އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘް ކުރައްވަނީ "ذَكَاةُ الْجَنِيْنِ ذَكَاةُ أُمِّهِ" މާނައީ "މައި އެތި ކަތިލުން ހިމެނެނީ ބަނޑުގައިވާ ދަރި ކަތިލުން ކަމުގައެވެ."

5- ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި މާތް ﷲ ކަމަކަށް އަމުރު ކުރައްވާއިރު ފަހަރެއްގައި އެކަމެއްގެ އަޞްލު މުރާދަކީ ކޮބައިކަން ރަނގަޅަށް އޮޅުން ނުފިލާ ކަހަލަ ގޮތަކަށް އެމައްސަލަ އައިސްފައި އޮވެދާނެއެވެ. މިސާލަކަށް ކޮންމެހެން އަނބިމީހާ ވަރި ކުރަން ޖެހިއްޖެ ޙާލަތެއްގައި އޭނާ ވަރި ކުރާނަމަ ވަރި ކުރަންވީ ގޮތް ބަޔާން ކުރައްވާ ﷲ ވޙީ ކުރެއްވިއެވެ. "يَاأَيُهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمْ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ"(الطلاق 1 ) މާނައީ "އޭ ނަބިއްޔާއެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ އަނބިން ވަރި ކުރާނަމަ އެކަނބަލުންގެ ޢިއްދައާ ދިމާކޮށް ވަރި ކުރާ ހުށިކަމެވެ." މި އާޔަތުގައި ޢިއްދައާ ދިމާކޮށް ވަރިކުރަން އޮތް ބަސްފުޅުގެ އަސްލު މުރާދަކީ ކޮބައިކަން އެނގެނީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތުންނެވެ. އެއީ އަންނަނިވި ޙާދިޘާއެވެ. ޢުމަރުގެފާނުގެ ދަރިކަލުން ޢަބްދުﷲގެފާނު އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުން ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި ވަރި ކުރެއްވުމުން ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. "އޭނާއަށް ރުޖޫޢަ ކުރުމަށް އަމުރު ކުރާށެވެ. އެއަށްފަހު ޙައިޟުވެ ޠާހިރު ވުމުން އޭނާއާއެކު އުޅެން އެދޭނަމަ ރަނގަޅު ގޮތުގައި އުޅޭށެވެ. ނުވަތަ އޭނާއާ ޖިމާޢުނުވެ ވަރި ކުރާށެވެ. "ކޮންމެއަކަސް އިސްވެ ދިޔަ އާޔަތުގައި އަނބިން ވަރި ކުރާނަމަ ޢިއްދައާއި ދިމާވާ ގޮތަށް ވަރިކުރުމަށް އޮތްބަސްފުޅުގެ މުރާދަކީ ކޮބައިކަން ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޙަދީޘްފުޅުން އޮޅުން ފިލައެވެ. އެއީ ޖިމާޢުނުވާ ޠުހުރެއްގައި އަނބިމީހާ ވަރި ކުރުމެވެ.

6. ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވާރިދުވެގެން އައިސްފައިނުވާ ބައެއް ކަންތައްތައްވެސް ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތުގައި ވާރިދުވެފައި ވުމުން އިސްލާމްދީނުގައި ޝަރުޢު ވެފައިވާ ކަންތައްތައް ކަމުގައި އެކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. މިއިންވެސް އަންގައިދެނީ ސުންނަތުގެ މުހިއްމު ކަމެކެވެ. މިސާލަކަށް ފަށުވި ފޭރާމާ ރަނުގެ ގަހަނާ މިއުއްމަތުގެ ފިރިހެނުންނަށް ޙަރާމްވެފައި އަންހެނުންނަށް ހުއްދަކަން އެނގެނީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތުންނެވެ. އަދި ރަނާ ރިހިން ހަދާފައި ހުންނަ ތަށީގައި ކެއުން ބުއިން މިއުއްމަތުގެ އަންހެނުނަށާއި ފިރިހެނުންނަށް ހުއްދަ ނޫންކަންވެސް ޘާބިތު ވަނީ ސުންނަތުންނެވެ. އަދި މިނޫނަސް މިފަދަ މިޘާލުތައް ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ.

އާދެ! ޝައްކެއް ނެތް ގޮތުގައި ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ އާޔަތްތަކާއިމެދު ވިސްނާލުމުން އެފޮތުގައި ދިރިއުޅުމުގެ މައިގަނޑު ކަންތައްތަކާއިބެހޭ ހުރިހާ ކަމެއް ޖުމްލަ ގޮތެއްގައި ބަޔާންވެފައި ވާތީ ފެނެއެވެ. އަޅުކަމާއި މުޢާމަލާތާއި އެހެނިހެން ހުރިހާ ކަމެއް ގައެވެ. މިގޮތުން އެއްވެސް ކަމެއް އުނިވެފައި ނުވެއެވެ. އަލްއަންޢާމު ސޫރަތުގައި މާތްﷲ ވަޙީ ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. "مَا فَرَّطْنَا فِي الْكِتَابِ مِنْ شَيْءٍ" (الأنعام 38) މާނައީ " ފޮތުގައި (ނުލިއުއްވައި) ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއްވެސް ކަމެއް ދުލެއް ނުކުރައްވަމެވެ." އަދި އައްނަޙްލު ސޫރަތުގައި ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. "وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَاناً لِكُلِّ شَيْءٍ" (النحل 89 ) މާނައީ އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް ފޮތް ބާވައި ލެއްވީމެވެ. އެއީ ކޮންމެ ކަމެއް ބަޔާން ކޮށް ދެއްވާ ގޮތުގައެވެ." ޖުމްލަ ގޮތެއްގައި މިއުޞޫލުން ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ހުރިހާ ކަމެއް ބަޔާން ވެގެން ވެއެވެ. އެކަމަކު ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތުގެ އަލީގައި ބަލައިފިނަމަ ފެންނާނީ ހުރިހާ ކަމެއްގެވެސް ތަފްޞީލެވެ. ހުރިހާ ކަމެއްގެ ބަޔާނެވެ. ޤުރުއާނާ ސުންނަތުން ކަމަކާމެދު ވަކި ޙުކުމެއް ކަނޑައެޅިގެން އެގެން ނެތް ކަމުގައި ވިޔަސް އެދެ އަޞްލާ ޚިލާފު ނުވާ ގޮތުން ކުރެވޭ އިޖުތިހާދަކީވެސް އިސްވެދިޔަ އާޔަތް ތަކުގައިވާ ފަދައިން ޤުރުއާނުގައި ހުރިހާ ކަމެއް ބަޔާން ވެގެންވުން ކަމުގައި ބެލެވިދާނެއެވެ.

ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ފޮނުއްވުނީ އިސްލާމްދީނާ ޤުރުއާން މީސްތަކުންނަށް އުގަންނައި ދެއްވުމަށްޓަކައެވެ. ވީމާ އިސްލާމްދީނުގެ އެއްވެސް ކަމެއް އިތުރު އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަދީޘް ނުވަތަ ސުންނަތާ ނުލައި ފުރިހަމައަށް ނޭނގޭނެކަން ޤަބޫލު ކުރަން ޖެހެއެވެ. އެހެން ކަމުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތަކީ މުސްލިމުންގެ ގާތުގެ ވަރަށް މަޤުބޫލު އެއްޗަކަށް ވާންޖެހެއެވެ. ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ ވަޙީބަސްފުޅުންވެސް އެކަން އެގެއެވެ. ނޫރު ސޫރަތުގެ 51 ވަނަ އާޔަތުގައި އެކަލާނގެ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. "إِنَّمَاكَانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِينَ إِذَا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ أَنْ يَقُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَأُوْلَئِكَ هُمْ الْمُفْلِحُونَ" (النور 51 ) މާނައީ "އެބައިމީހުންގެ މެދުގައި ޙުކުމް ކުރެއްވުމަށް ﷲ އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާގެ އަރިހަށް އައުމަށް އެބައިމީހުންނަށް ގޮވާލެވިއްޖެ ހިނދަކު މުއުމިނުންގެ ބަހެއް ކަމުގައި ވާކަން ކަށަވަރީ ތިމަންމެން އަހައިފީމުއޭ އަދި ކިޔަމަން ވެއްޖައީމުއޭ އެބައިމީހުން ބުނުމެވެ. އަދި ދިންނަވާނޭ މީހުންނަކީ ހަމަ އެބައިމީހުންނެވެ."

އިސްލާމްދީނުގައި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައާ އެކަލޭގެފާނުގެ ސުންނަތުގެ މަޤާމަކީ ކޮބައިކަން އިސްވެދިޔަ ބައެއް ކަންތައްތަކުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް އޮޅުން ފިލައެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ދުޢާއަކީ މާތްﷲ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ހެޔޮ މަގަށް މަގުދައްކަވައި ކީރިތި ޤުރުއާނާ ކައުއިތުރު ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތުގައިވާ ގޮތަށް އުޅުމުގެ ހެޔޮ ތައުފީޤު ދެއްވުމެވެ. އާމީން .

Read more...